ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԳԵՏԵՐ

Հայաստան ունի բազմաթիվ գետեր, մոտաւորապես 9480 մեծ ու փոքր գետեր կան ներկա Հայաստանի մեջ: Ներկա Հայաստանի նշանավոր գետերեն են՝ Արաքս, Ախուրեան, Դեբեդ, Հրազդան և Որոտան: Իսկ պատմական Հայաստանի մեծ գետերն են Եփրատն ու Տիգրիսը:

Արաքսը ծանօթ է նաև Արազ անունով:

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԱՂԲՅՈՒՐՆԵՐ
Ախուրյանը Հայաստանի երրորդ ամենաջրառատ գետն է, իսկ ամենաջրառատը՝ Դեբեդ գետն է:

Եփրատ գետը Հայաստանի ամենաերկար գետն է, ան ունի 2700 ք.մ. երկարություն եւ կ’անցնի շարք մը երկիրներէ:

Տիգրիս գետը ոմանք կը նկատեն դրախտի չորս գետերեն մին: Տիգրիս ու Եփրատ գետերը իրար կը միանան Իրաքի մէջ:

Աղբյուրներով առավել հարուստ են ՀՀ լեռնային շրջանները։ Հայկական հրաբխային բարձրավանդակում և միջլեռնային գոգավորություններում բազմաթիվ են մեծ ծախս (0, 1 -2, 5 հզ․ լ/վ) ունեցող աղբյուրները։ Հայաստանում հաշվվում է մոտ 10 000 աղբյուր։

Դրանցից են Մեծամորի, Աշոցք-Զույգաղբյուրի, Ապարանի, Նազրևան-Բազմաղբյուրի, Արզնու, Ակունքի, Արգելի, Արզականի, Սոլակի, Մաքրականի, Սարուխանի, Հացառատի, Գառնի-Գողթի, Ջերմուկի, Շաքիի և այլ աղբյուրներ, որոնց գումարային ծախսը (առանց Մեծամորի աղբյուրախմբի) գերազանցում է 45-46 հզ․ լ/վ։

Հայաստանի աղբյուրները՝ թվով շուրջ 10 հազար, օգտագործվում են կենցաղային, արդյունաբերական ջրամատակարարման, ոռոգման նպատակներով։ Դրանց մեջ որոշակի թիվ են կազմում նաև հանքային աղբյուրները։

Հայաստանի բուսական աշխարհ

Արա լեռ

Հայաստանը, չնայած իր համեմատաբար փոքր տարածքին, աչքի է ընկնում բուսական համակեցությունների ու բուսատեսակների արտահայտված բազմազանությամբ, որը տարածքի բարդ ֆիզիկաաշխարհագրական պայմանների և ֆլորոգենետիկական տեսակետից նպաստավոր աշխարհագրական դիրքի արդյունք է, 1կմ² վրա հաշվում են ավելի քան 100 տեսակ, որը աշխարհում ամենաբարձր ցուցանիշներից մեկն է^[1]։

https://learnenglishkids.britishcouncil.org/ru/node/1607

1)-Tom played computer games yesterday.

-Mother is making a cake in the kitchen now.

-Mr. Brown washes his car every week.

-The boys watched football game last week.

-Mrs. Smith grows flowers  in her garden.

-He does his lessons after dinner.

-Jack read many English books last year.

2)-Jimmy usually gets up early in the morning.

-The teacher is writing new wods on the challkboard now.

-Mary cleaned her room yesterday.

-We usually watchs TV in the evening.

-The children are playing in the yard now.

-Last week Tom and Suzy visited their gradparents.

պարզ

ջուր, դաս, մատիտ, գիր, տուփ։

բարդ

հեռախոս, ժամացույց, գետափ, տերևաթափ, օրացույց։

ածանցաոր

մոլորակ, վզնոց, գրիչ, ուսուցիչ, ընկերուհի։

բարդ ածանցավոր

գրաշարություն, բնագիտություն, շատակերություն։

 

(186)

1)12500-450=12050

2)12050:2=6025

3)6025+450=6475

(191)

Ա) 1)a.b+a:b=

235.5+235:5=1222

2)606.6+606:6=3737

3)700.100+700:100=70007

Բ)1)2044.7-2044:7=14016

2)64080.80-64080:80=5118390

3)9000.1000-9000:1000=8999999

192

1)130000

2)3միավոր

3)

4)1

5)21օր

193

1)420:6=70

2)370:5=74

3)320:5=64

195

1)70:10

2)5:00

3)7:50

4)9:00

5)9:30

++

 

180

Ա) 7.60.5=2100

172.2.5=1720

60.50.90=270000

5.4.5.4.5.4=8000

2.4.3.2+6.7.5.2=468

Բ) 6.40.5=1200

5.20.314=31400

70.50.40=140000

6.5.6.5.6.5=27000

3.3.5.6+8.9.2.5=990

 

181

Ա)2345:5                              185.65

469         +             12025

12494                    —              3163

9331

Բ)234.25                              2184:6

5850           —          364

5486       +             3016

8502

183

5կգ 600գ < 6կգ500գ

12տ 40կգ =12տ4ց

11ց65կգ < 1տ70կգ

 

23կմ 30մ< 30կմ 23մ

12դմ 5սմ > 10դմ8սմ

3մ 24սմ > 2մ3դմ

184

1)300+50=350կմ

2)350:2=175

3)175-50=125

 

(169)

ա ) 1)2344-640=1704

2)1704:2=852

3)852 Հայկի մտապահաց թիվը

4)852+640=1492 Արայի մտապահաց թիվը

բ) 1)2349-45=2304

2) 2304:2=1152

3)1152 Աննայի մտապահաց թիվը

4)1152+45=1197 Հասմիկի մտապահաց թիվը

(171)      < > =

Ա) 5կմ   400մ          <                    6կմ 200մ

8կմ 40սմ                 =                   8մ 4դմ

5մ 75սմ                    >                   5մ 7դմ

12դմ 8սմ                  =                128 սմ

 

Բ) 7 կգ 850գ      <             8կգ 200գ

8տ 40կգ              =             8տ 400գ

90տ 10ց               =             91տ

75ց 32կգ             >             7տ 532կգ

 

(177)                                                                                                                                                                           250.(3254:3254)-(0.215+250)-0:15432=250

95+96+96+96+96+96+96+96+96+96+40=999

2.2.2.2.0.5.5.5.5.5.5=0

 

(178)

Պատ․ 1800

 

 

 

Ստորերկրյա ջրեր: Երկրի ընդերքում գտնվող ջրերը կոչվում են ստո­րերկրյա ջրեր: Ստորերկրյա ջրերը գոյացել են Երկրի մակերևույթից անձրևաջրերի և հալոցքային ջրերի ներծծման և կուտակման հետևանքով:
Երկրակեղևը կազմող ապարները, ըստ ջուրն իրենց միջով անցկացնե­լու հատկության, բաժանվում են երկու խմբի՝ ջրաթափանց և ջրամերժ:   Ջրաթափանց են այն ապարները, որոնց միջով ջուրը հեշտությամբ անցնում է, օրինակ՝ տուֆը, ավազը և այլն:  Ջրամերժ են այն ապարները, որոնց միջով ջուրը չի ներծծվում: Այդ ա­պարներից են մարմարը, կավը և այլն:
Աղբյուրներ: Աղբյուրներն առավել շատ տարածված են հրաբխային շրջաններում: Բարձր լեռներում ներծծված տեղումները և հալոցքային ջրե­րը, անցնելով լավային ճեղքերով և հանդիպելով թույլ թեքություն ունեցող ջրամերժ ապարաշերտի, դուրս են գալիս Երկրի մակերևույթ՝ որպես քաղց­րահամ, սառնորակ  և  մաքուր աղբյուրներ:
Ստորերկրյա ջրերը, երկրակեղևում անցնելով տարբեր ապարաշերտերի միջով, իրենց մեջ լուծում են զանազան հանքային նյութեր, աղեր, գազեր և դուրս են գալիս Երկրի մակերևույթ որպես հանքային աղբյուր­ներ:
Հանքային աղբյուրների ջրերն ունեն բուժիչ հատկություն: Մեր երկրում հայտնի են Ջերմուկի, Արզնու, Բջնիի հանքային աղբյուրները: Աղբյուրները կարող են լինել տաք և սառը: Հանքային տաք ջրերը կոչվում են ջերմուկներ:
Երկրի ընդերքից պարբերաբար տաք ջուր և գոլորշի շատրվանող աղբ­յուրները կոչվում են գեյզերներ: Գեյզերներ շատ կան Կամչատկա թերակղզում:
Ստորերկրյա ջրերի օգտագործումը և պահպանումը: Ստորերկրյա ջրերը քիչ են աղտոտված: Այս ջրերը շատ ավելի մաքուր են, քան գետերի և լճերի ջրերը: Ուստի այս ջրերը կարելի է առանց լրացուցիչ մաքրման օգ­տագործել խմելու և կենցաղային այլ նպատակների համար:  Ստորերկրյա տաք ջրերը, գեյզերներն օգտագործում են նաև բնակա­րանների և ջերմոցների ջեռուցման նպատակներով:
Կարևոր նշանակություն ունեն նաև հանքային աղբյուրների ջրերը, ո­րոնք օգտագործում են խմելու և բուժման նպատակներով:
Սակայն այսօր վտանգված է ստորերկրյա ջրերի անաղարտությունը: Արդյունաբերական ձեռնարկությունների ու բնակավայրերի կենցաղային կեղտաջրերը, ինչպես նաև՝ գյուղատնտեսության մեջ օգտագործվող պարարտանյութերն ու թունաքիմիկատները ջրերի հետ ներծծվում են երկրա­կեղևի մեջ և, հասնելով ստորերկրյա ջրերին՝ աղտոտում դրանք:
Ստորերկրյա ջրերի անաղարտության պահպանության հարցը ներ­կայումս լուրջ հիմնահարց է դարձել ողջ մարդկության համար:

Հարցեր և առաջադրանքներ

1. Ի՞նչ են ստորերկրյա ջրերը: Ինչպե՞ս են դրանք առաջանում։

Երկրի ընդերքում գտնվող ջրերը կոչվում են ստո­րերկրյա ջրեր: Ստորերկրյա ջրերը գոյացել են Երկրի մակերևույթից անձրևաջրերի և հալոցքային ջրերի ներծծման և կուտակման հետևանքով:

2. Որո՞նք են ջրաթափանց և ջրամերժ ապարները:

Ջրաթափանց են այն ապարները, որոնց միջով ջուրը հեշտությամբ անցնում է, օրինակ՝ տուֆը, ավազը և այլն:  Ջրամերժ են այն ապարները, որոնց միջով ջուրը չի ներծծվում: Այդ ա­պարներից են մարմարը, կավը և այլն:

3. Ստորերկրյա ջրերը երկրակեղևում ըստ իրենց տեղադիրքի ի՞նչ տեսակների են լինում:

Ջրաթափանց և ջրամերժ ապարաները:

4. Ի՞նչ են աղբյուրը, գեյզերները,  ջուրը:

Ստորերկրյա տաք ջրերը, գեյզերներն օգտագործում են նաև բնակա­րանների և ջերմոցների ջեռուցման նպատակներով:

5. Ի՞նչ նպատակներով են օգտագործվում ստորերկրյա ջրերը:

Ստորերկրյա ջրերը քիչ են աղտոտված: Այս ջրերը շատ ավելի մաքուր են, քան գետերի և լճերի ջրերը: Ուստի այս ջրերը կարելի է առանց լրացուցիչ մաքրման օգ­տագործել խմելու և կենցաղային այլ նպատակների համար: