Առաջատար
Posted in Բնագիտություն 5

Իմ երկրագործական ամառը

Ուսումնական ամառ նախագծի նպատակն է սովորողները  երկագործական աշխատանքերի մասնակից լինեն  (բերքահավաք, խոտհունձ ) :
Սովորողները օգնեն  ծնողներին, տատիկին, պապիկին բակային աշխատանքներ  և  բերքահավաք  իրականացնելիս :
Եթե սովորողները գտնվում են գյուղում, ինչ գյուղատնտեսական աշխատանքներ են  կատարում, կարող են նկարագրել, որպեսզի իրենց ընկերներն էլ տեղեկանան իրենց կատարած աշխատանքների մասին

Նախագծի ընթացքը  ընտանեկան դպրոցում

Երկրագործական աշխատանքներ և միջավայրի խնամք իրականացնել:
Նախագծի ընթացքը նկարագրել պատումի, տեսանյութի տեսքով և աշխատանքներ հրապարակել բլոգում:

Posted in Uncategorized

Առակում պատմվում է մի մարդու մասին, ով գնում է գիտելիք գնելու և տեսնում է, որ գիտելիքը վաճառվում է, բայց երբ հարցնում է՝ ի՞նչ արժե բանականությունը, պատասխանում են, որ այն վաճառքի չէ։ Սա ընդգծում է, որ միայն գիտելիք ունենալը քիչ է. մարդուն պետք է բանականություն՝ խելք, որպեսզի կարողանա այդ գիտելիքն արդյունավետ օգտագործել։

Այսինքն՝ գործի հաջողության համար կարևոր է ոչ միայն ինչ գիտես, այլ ինչպես ու երբ ես դա կիրառում։

Ձտեսած քար

Posted in Գրականություն 9

Կոնֆուցիոս «Զրույցներ և ասույթներ»


ա) Մեկնաբանություն մտքերի

1․ «Հնում սովորում էին, որպեսզի կատարյալ լինեն, հիմա սովորում են, որպեսզի հայտնի դառնան»:

Այս միտքը մատնանշում է ժամանակի արժեքների փոփոխությունը։ Հին ժամանակներում մարդիկ գիտելիք էին ստանում՝ իրենց բարոյապես և մտավորապես զարգացնելու, կատարյալ մարդ դառնալու համար։ Իսկ ժամանակակից աշխարհում հաճախ սովորում են միայն, որպեսզի ճանաչում ու հեղինակություն ձեռք բերեն, այլ ոչ թե իսկապես գիտելիքի համար։

2․ «Իսկական մարդիկ հաշտ են ապրում մյուս մարդկանց հետ, բայց չեն քայլում նրանց ետևից, իսկ Փոքր մարդիկ հետևում են մյուսներին, բայց նրանց հետ հաշտ չեն ապրում»:

Այս միտքը խոսում է մարդու ներքին մեծության և ինքնուրույնության մասին։ Իրապես խելացի ու բարոյական մարդը հարգում է ուրիշների կարծիքը, ապրում է համերաշխ, բայց չի կորցնում սեփական տեսակետը։ Փոքր մարդիկ չունեն իրենց կարծիքը, կուրորեն հետևում են ուրիշներին, բայց իրականում ներսում դժգոհ են ու ոչ հաշտ։

3․ «Ես ամբողջ օրը զրուցեցի Խուէի հետ, և նա հիմարի պես ոչնչով ինձ չհակաճառեց։ Երբ նա գնաց, ես մտածում էի նրա մասին և եկա այն եզրակացության, որ նա ամենևին էլ հիմար չէ»:

Սա ցույց է տալիս, որ լռությունը միշտ հիմարության նշան չէ։ Խուէն լսել է, չի հակաճառել, բայց դա չի նշանակում, որ նա չի հասկացել կամ հիմար է։ Լռությունն ու զսպվածությունը կարող են իմաստության ու ներքին ուժի նշան լինել։

բ) Ձեր ընտրությամբ մեկնաբանեմ երկու միտք

Ընտրում եմ 1-ին և 3-րդ միտքերը․

1․ «Հնում սովորում էին, որպեսզի կատարյալ լինեն, հիմա սովորում են, որպեսզի հայտնի դառնան»:

Այս միտքը հատկապես կարևոր է մեր օրերում, երբ շատերը գիտելիք են ստանում միայն արտաքին փառքի, հանրաճանաչ լինելու համար։ Բայց իրականում արժեքավոր է այն ուսումը, որը մարդու ներաշխարհն է զարգացնում, նրան դարձնում է բարոյապես ուժեղ և օգտակար հասարակության համար։

3․ «Ես ամբողջ օրը զրուցեցի Խուէի հետ, և նա հիմարի պես ոչնչով ինձ չհակաճառեց…»:

Սա ինձ սովորեցնում է, որ չպետք է շտապենք դատել մարդկանց։ Որոշ մարդիկ խոսում են քիչ, բայց մտածում շատ։ Լռությունն ու հակաճառություն չանելն ամենևին հիմարության նշան չեն, երբեմն նույնիսկ ավելի իմաստուն է լսել, հասկանալ և հետո միայն արտահայտվել։

Posted in Պատմություն 9

ՀՀ հասարակական և մշակույթային կյանքը

1991թ․ խորհրդարանը ընդունեց օրենք, որով ստեղծվեց բազմակուսակցական համակարգ։ Ազատ գործելու իրավունք ստացան Հայ հեղափոխական դաշնակցությունը, Ռամկավար ազատական և Սոցիալ-դեմոկրատական հնչակյան կուսակցությունները։ Աստիճանաբար առաջացան նոր քաղաքական ուժեր՝ Ազգային ինքնորոշում միավորում (ԱԻՄ), Հայաստանի հանրապետական կուսակցություն (ՀՀԿ), Ազգային ժողովրդավարական միություն (ԱԺՄ), Հայաստանի դեմոկրատական կուսակցություն (ՀԴԿ), Հայաստանի ժողովրդական կուսակցություն (ՀԺԿ), «Օրինաց երկիր» (ՕԵԿ), «Ժառանգություն», «Բարգավաճ Հայաստան» (ԲՀԿ) և այլն։ Կուսակցությունների թիվը կտրուկ աճեց։ Բազմակուսակցական համակարգը նպաստեց ժողովրդավարության զարգացմանը, քաղաքական բազմազանության հաստատմանը և հանրային կարծիքի ավելի լայն արտահայտմանը՝ ի տարբերություն միակուսակցական համակարգի, որն առաջնորդվում էր միայն մեկ ուժի գաղափարախոսությամբ։

1990-ականների երկրորդ կեսին ներքաղաքական կյանքը լարված էր։ Քաղաքական դաշտում նկատվում էին ընդդիմության և իշխանության միջև հակասություններ։ 1999թ․ հոկտեմբերի 27-ին ՀՀ Ազգային ժողովում տեղի ունեցավ ահաբեկչություն․ զինված խմբավորումը ներխուժեց նիստերի դահլիճ, որի հետևանքով զոհվեցին վարչապետ Վազգեն Սարգսյանը, ԱԺ նախագահ Կարեն Դեմիրճյանը և այլ բարձրաստիճան պաշտոնյաներ։ Այս ողբերգական իրադարձությունը ծանր հարված էր հասցրել երկրի ժողովրդավարական զարգացմանը և քաղաքական կայունությանը։

Ընդդիմադիր դաշտում տարբեր ժամանակներում գործել են Ազգային ինքնորոշում միավորումը, Ազգային ժողովրդավարական միությունը, «Ժառանգություն» կուսակցությունը, Հայ ազգային կոնգրեսը և այլ ուժեր։ Քաղաքական կոալիցիաներ են ձևավորվել տարբեր փուլերում։ Օրինակ՝ 2003թ․ «Օրինաց երկիր» կուսակցությունը մասնակցել է կոալիցիոն կառավարությանը, հետագայում՝ ԲՀԿ-ն, ՀՅԴ-ն և այլ կուսակցություններ։ Կոալիցիաները ձևավորվել են հիմնականում ընտրություններից հետո՝ քաղաքական ուժերի համագործակցության նպատակով։

Posted in Uncategorized

Հայաստանի պատմության ընթացքում բազմաթիվ թագավորներ են իշխել՝ սկսած նախահայկական ժամանակներից մինչև միջնադար։ Ստորև ներկայացված է Հայաստանի առավել հայտնի և նշանավոր թագավորների ցուցակը ըստ հիմնական արքայատոհմերի։ Այն չի ընդգրկում բոլոր մանր թագավորներին կամ կարճ ժամանակ իշխած տեղական կառավարիչներին, այլ կենտրոնանում է հիմնական հայկական թագավորների վրա։




Երվանդունիներ (Ք.ա. 6-րդ դար — Ք.ա. 2-րդ դար)

(Հին Հայաստանի առաջին հարստությունը)

1. Երվանդ Ա Սակավակյաց


2. Երվանդ Բ


3. Երվանդ Գ


4. Երվանդ Դ (Վերջին թագավորը՝ սպանվեց Արտաշեսի կողմից)






Արտաշեսյաններ (Ք.ա. 189 — Ք.ա. 1 թթ.)

1. Արտաշես Ա (հիմնադիր)


2. Արտավազդ Ա


3. Տիգրան Ա


4. Արտավազդ Բ


5. Տիգրան Բ Մեծ


6. Արտավազդ Բ


7. Արտաշես Բ


8. Տիգրան Գ


9. Տիգրան Դ


10. Տիգրան Երիտասարդ






Արշակունիներ (64 թ. – 428 թ.)

1. Տրդատ Ա


2. Խոսրով Ա


3. Տրդատ Բ


4. Սանատրուկ


5. Աքսիդարես


6. Փարթամասիր


7. Աշխարունի


8. Վաղարշ Ա


9. Խոսրով Բ


10. Տրդատ Գ Մեծ (քրիստոնեության ընդունումը՝ 301 թ.)


11. Խոսրով Գ Կոտակ


12. Տիրան


13. Արշակ Բ


14. Պապ


15. Վարազդատ


16. Արշակ Գ


17. Վաղարշ Բ


18. Արշակ Դ


19. Խոսրով Դ


20. Վռամշապուհ


21. Արտաշես Դ (վերջին Արշակունի թագավորը)






Բագրատունիներ (885 – 1045 թթ.)

1. Աշոտ Ա Մեծ (885–890)



Posted in English 9, topics

Project “Development of non-conventional energy sources as an alternative to traditional ones”

Traditional Energy Sources
These rely on non-renewable resources like fossil fuels (coal, oil, natural gas) and nuclear power. While they provide large amounts of energy, they contribute to environmental pollution and have limited reserves.

Non-Traditional (Renewable) Energy Sources
These are more eco-friendly and sustainable. They harness unlimited natural energy sources, including solar, wind, hydro, geothermal, biomass, and ocean energy, offering cleaner alternatives to traditional methods.

Posted in Պատմություն 9

Հանրապետության տնստեսսական դրությունը

Հայաստանի տնտեսական ճգնաժամը անկախացումից հետո պայմանավորված էր մի շարք գործոններով։ ԽՍՀՄ փլուզմամբ խզվեցին միջհանրապետական տնտեսական կապերը, դադարեց հումքի և վառելիքի մատակարարումը։ Ադրբեջանական շրջափակման պատճառով երկիրը կտրվեց արտաքին շուկաներից։ Ավելացան Արցախյան պատերազմը, 1988թ․ երկրաշարժի հետևանքները, փախստականների հոսքը և էներգետիկ ճգնաժամը։ Այս բոլոր գործոններն ազդեցություն ունեցան բնակչության սոցիալական վիճակի վրա՝ խորացավ աղքատությունը, սրվեց գործազրկությունը, նվազեց կենսամակարդակը։

Հողի սեփականաշնորհման գործընթացն սկսվեց 1991թ․՝ ՀՀ հողային նոր օրենսգրքի ընդունմամբ։ Հաջորդիվ, ընդունվեց նաև կոլեկտիվ տնտեսությունների մասին օրենքը, ինչը բերեց գյուղատնտեսության կառուցվածքային փոփոխությունների։ Սակայն սեփականաշնորհման ընթացքում թույլ տրվեցին մի շարք սխալներ՝ մասնավորապես ունեցվածքի անարդար բաշխում, անարդյունավետ կառավարման համակարգերի ձևավորում, և անբավարար պետական վերահսկողություն։ Դրա հետևանքով տնտեսության որոշ ճյուղեր սկսեցին քայքայվել, և գործազրկությունն աճեց։

Արդյունաբերական ձեռնարկությունների մասին օրենքը ընդունվեց 1992թ․՝ նպատակ ունենալով ձեռնարկությունները դուրս բերել պետական սեփականությունից և ստեղծել մասնավոր սեկտոր։ Սեփականաշնորհումը պետք է նպաստեր արդյունավետ կառավարմանը և արտադրական աճին։ Սակայն արդյունաբերական ոլորտում ևս տեղի ունեցան սխալներ։ Շատ ձեռնարկություններ անարդյունավետ կերպով փոխանցվեցին անհատներին կամ փակվեցին առանց համապատասխան փոխարինման։ Արդյունքում՝ արդյունաբերության ճյուղերն իջեցին, և երկրի տնտեսական վերականգնումը դանդաղեց։

Posted in Պատմություն 9

Հանրապետությունը պատերազմյան և անկախ տարիներին

1991 թ․ դեկտեմբերի 10-ին Լեռնային Ղարաբաղում տեղի ունեցավ անկախության հանրաքվե, որին մասնակցեց բնակչության շուրջ 80%-ը։ Մասնակիցների ավելի քան 99%-ը կողմ քվեարկեց անկախությանը։ Դրան հաջորդեց Գերագույն խորհրդի պատգամավորների ընտրությունը և 1992 թ․ հունվարին ընդունվեց ԼՂՀ անկախության հռչակագիրը։
ԼՂՀ բարձրագույն իշխանության մարմիններն էին՝ Գերագույն խորհուրդը և Նախարարների խորհուրդը։ Գերագույն խորհրդի նախագահ ընտրվեց Արթուր Մկրտչյանը, իսկ վարչապետ՝ Օլեգ Եսայանը։ Հետագայում հանրապետությունն ուներ իր դրոշը, զինանշանն ու օրհներգը։

1992 թ․ մայիսի 9-ին ազատագրվեց Շուշին՝ ԼՂՀ ինքնապաշտպանական ուժերի կազմակերպված հարձակմամբ։ Շուշիի ազատագրությունը հնարավորություն տվեց դադարեցնել Ստեփանակերտի շուրջօրյա ռմբակոծությունները։
Մայիսի 18-ին ազատագրվեց նաև Լաչինը, որը ռազմավարական նշանակություն ուներ՝ Հայաստան-ԼՂՀ ցամաքային կապ ապահովելու համար։
1993 թ․ ԼՂՀ ինքնապաշտպանական բանակը իրականացրեց մի շարք հաջող հակահարձակումներ, որոնց արդյունքում ազատագրվեցին Քելբաջարը, Աղդամը, Ֆիզուլին, Ջաբրայիլը և այլ տարածքներ։ Այդ ժամանակ զոհվեցին շատ հերոսներ, այդ թվում՝ Վազգեն Սարգսյանը, Մոնթե Մելքոնյանը և այլ ազատամարտիկներ։

Հայ-ադրբեջանական զինադադարը կնքվեց 1994 թ. մայիսի 12-ին, Ռուսաստանի Դաշնության, Ղազախստանի և Կիրղիզստանի միջնորդությամբ։ Զինադադարի պայմանավորվածությունը ստորագրվեց երեք կողմերի՝ Հայաստանի, ԼՂՀ-ի և Ադրբեջանի ներկայացուցիչների կողմից։
ԼՂ-ի հարցի կարգավորման բանակցային գործընթացը շարունակվեց տարբեր միջազգային ձևաչափերով։ Հիմնական ձևաչափը դարձավ ԵԱՀԿ Մինսկի խումբը, որի համանախագահներն էին Ռուսաստանը, Ֆրանսիան և ԱՄՆ-ը։ Բանակցությունները հիմնականում նպատակ ունեին հասնել խաղաղ կարգավորման, սակայն երկար տարիներ էական արդյունքներ չեն գրանցվել։

Posted in Պատմություն 9

1946-1948թթ ներգաղթը

Հայրենադարձությունը սկսվեց 1946 թվականին։ 1946-1948թթ. հիմնականում Լիբանանից, Սիրիայից, Եգիպտոսից, Հունաստանից, Ֆրանսիայից և այլ երկրներից ընդհանուր առմամբ 90 հազար հայեր ներգաղթեցին Հայաստան։ Ներգաղթը դադարեցվեց 1949 թվականին՝ «սառը պատերազմի» սկսվելու և Թուրքիայի ԱՄՆ-ի աջակցության պատճառով, քանի որ այդ իրավիճակում Ստալինին հարկավոր էր հրաժարվել իր նպատակներից։

Հայ ժողովրդի երկու հատվածները՝ հայրենիքը և Սփյուռքը, շարունակում էին ապրել մեկուսացած և անջատ, քանի որ պատմական, քաղաքական և սոցիալական պատճառներով ստեղծված սահմանները դժվարացնում էին նրանց միջև անմիջական կապերը։ Խորհրդային Հայաստանի ղեկավարության, հատկապես Ստալինի ժամանակահատվածի քաղաքականությունը, սահմանափակումներ էր դնում Սփյուռքի հետ հարաբերությունների զարգացման վրա։ Բացի այդ, տարբեր երկրներում ապրող հայերը հաճախ չունեին համապատասխան հնարավորություններ, որպեսզի լիարժեք կապեր հաստատեին իրենց հայրենիքի հետ, ինչն էլ նպաստում էր մեկուսացմանը։

ԽՍՀՄ այլ հանրապետություններում ապրող հայությունը տարբեր սոցիալական ու տնտեսական պայմաններում էր ապրում։ Վիրահայերը, որոնք բնակվում էին Վրաստանում, ունեցան համեմատաբար լավ սոցիալական պայմաններ, բայց նրանց հաճախ հանդիպում էին լեզվաբառարանային և քաղաքական խոչընդոտներ։ ԽՍՀՄ հանրապետություններում ապրող հայերին բնորոշ էին իրենց ազգային ինքնությունն ու մշակութային ավանդները պահպանելու պահանջը։ Այնուամենայնիվ, նրանք ստիպված էին հարմարվել տեղի հասարակություններին և քաղաքականությանը։Ռուսաստանի հայկական համայնքն առանձնանում էր մեծաթիվ համայնքով՝ հատկապես Մոսկվայում ու Սանկտ Պետերբուրգում։ Ռուսաստանում բնակվող հայերը ակտիվ մասնակցություն ունեն տնտեսության և մշակույթի տարբեր ոլորտներում, սակայն խորհրդային շրջանում որոշակի սահմանափակումներ ու մոնիտորինգ էին իրականացվում նրանց գործունեության վրա։

Posted in Գրականություն 9

Գավառական նամականի


ա) Դուրս գրենք հատվածները.

• Քաղաքը փոքր է.

«Մեր քաղաքը գրպանի քարտեզի վրա ամենևին մի փնտրեք, փոքր է, չեն նիշել, թեկուզ որպես միջակետ։»

«Քաղաքի մի ծայրից կարելի է մեկին մյուս ծայրից բարձրաձայն կանչել, և նա կգա, ճաշիդ կհասնի։»

• Քաղաքը հարուստ չէ.

«Խորհրդային Միության մեջ հազարներով են մեր քաղաքի չափ բնակավայրեր, որոնք չունեն գործարանի և ոչ մի ծխնելույզ, ոչ մի անգամ սուլիչի ձայն չեն լսել։»

«Մեր քաղաքը միայն մի ժամագործ ունի, որ ազատ ժամերին կոշիկ է կարկատում, պարապ չմնալու համար։»

• Քաղաքի ճանապարհները ասֆալտապատ չեն.

«Ճամփեքը առապար են, քարոտ, միայն տոն օրերին են լծում…»

• Քաղաքում բոլորն իրար ճանաչում են.

«Եթե ժողովուրդը գիտե, որ Աթասանց Իվանը փոխօգկոմի վարիչն է, նա շատ լավ ճանաչում է և նրա ձիուն, Իվանի ձիուն։ Եթե այդ ձին մի ուրիշ մարդ նստի, տեսնողը պիտի ճանաչի և ասի. — Էս ընկեր Իվանի ձին է…»

• Մի մարդը մի քանի գործ է անում.

«Մեր քաղաքը միայն մի ժամագործ ունի, որ ազատ ժամերին կոշիկ է կարկատում, պարապ չմնալու համար։»

բ) Ինչո՞ւ այդ նկարագրությամբ համոզվեցին, որ խորհրդային իշխանությունը հաստատ է.

Այդ տարիներին խորհրդային իշխանությունը նոր էր հաստատվել, և շատ բնակավայրերում դեռ անհավատություն կամ թերահավատ վերաբերմունք կար նոր կարգերի ու տեխնիկական նվաճումների հանդեպ։ Աերոպլանը խորհրդային պետության հզորության, տեխնիկական առաջընթացի խորհրդանիշ էր։ Երբ այն անցավ քաղաքի գլխով, դա դարձավ խորհրդային ներկա իշխանության ուժի ու կայունության ապացույց։

Ոմանք այդ օրը վերջապես համոզվեցին, որ նման զարգացում կարող է լինել միայն հաստատված խորհրդային իշխանության պայմաններում։ Այսպես, այն փաստը, որ քաղաքի վրայով իրական աերոպլան անցավ, փոխեց մարդկանց մտայնությունը՝ հակահեղափոխականներն էլ ընդունեցին, որ իշխանությունը հաստատ է։

Posted in Աշխարհագրություն 9

Անասնապահությունը ՀՀ ում

Անասնապահությունը գյուղատնտեսության կարևորագույն ճյուղերից մեկն է Հայաստանում։ Երկրի բնակլիմայական պայմանները նպաստավոր են տարբեր տեսակի գյուղատնտեսական կենդանիների՝ տավարի, ոչխարի, այծի, խոզի, ձիու և թռչնաբուծության համար։

Հայաստանի հարթավայրերում և լեռնային շրջաններում զբաղվում են հիմնականում տավարաբուծությամբ և ոչխարապահությամբ։ Տավարաբուծությունը կարևոր է հատկապես կաթնամթերքի և մսամթերքի արտադրության համար, իսկ ոչխարապահությունը՝ բուրդի, մսի և պանրի։

Գյուղերում շատ ընտանիքներ անասնապահությունը պահում են որպես հիմնական ապրուստի աղբյուր։ Բացի կաթի, պանրի, յոգուրտի և մսի արտադրությունից, կարևոր նշանակություն ունի նաև ձիաբուծությունը, հատկապես՝ մարզերի լեռնային համայնքներում։

Հայաստանում գործում են նաև թռչնաբուծական ֆաբրիկաներ, որտեղ հիմնականում բուծում են հավեր, սագեր, բադեր և հնդկահավեր։

Վերջին տարիներին անասնապահության ոլորտում կիրառվում են նոր տեխնոլոգիաներ, նաև պետական և միջազգային ծրագրեր՝ նպաստելու գյուղական տնտեսությունների զարգացմանը, կենդանիների առողջության պահպանմանը և արտադրանքի որակի բարձրացմանը։