Month: Փետրվար 2022

Առաջադրանքներ(դասարանում)

1) Երեք ապրանքատար վագոններով տեղափոխում էին 1450 արկղ

բեռ։ Ճանապարհին առաջին վագոնից 75 արկղ տեղափոխեցին

երկրորդը, 45 արկղ՝ երրորդը։ Այն բանից հետո, երբ կայարաններից

մեկում երրորդ վագոնից իջեցրին 250 արկղ, բոլոր երեք

վագոններում եղած արկղերի քանակները հավասարվեցին։ Սկզբում քանի՞ արկղ կար վագոններից յուրաքանչյուրում։

1450-250=1200

1200:3=400

400+75+45=520 առաջին վագոն

400-45=355 երկրորդ վագոն

400-75=325 երրորդ վագոն

2) Դպրոցի աշակերտներից 15-ը գերազանցիկ են: Դա դպրոցի բոլոր

աշակերտների 5 %-ն է: Քանի՞ աշակերտ կա դպրոցում:

100։15=20

20.15=300 աշակերտ

3) Առաջին գործարանում կար 500 բանվոր, իսկ երկրորդում՝ 600։

Երկրորդ գործարանի բանվորների քանակն ավելացավ 35 %-ով,

իսկ երկու գործարանների բանվորների ընդհանուր քանակը՝

15 %-ով։ Քանի՞ բանվոր էր աշխատում առաջին գործարանում այդ

փոփոխություններից հետո։

600,35/100=210

600+210=810

500+600=1100+1100.15/100=165

1100+165=1265

1265-810=455

4) Հաշվել.

ա) 34–(–7)=34+7=41

բ) 101 – (–8)=101+8=109

գ) 29 – (–11)=29+11=40

դ) –70 – (–14)=-70+14=-56

ե) –48–(–25)=-48+25=-23

զ) –17 – (–34)=-17+34=+17

է) –52 – (–2)=-52+2=-50

ը) 82 – (–3)=82+3=85

Լրացուցիչ(տանը)

5) Անտառը գրավում է 1300000 հա տարածք։ Դրա 35 %-ը հաճարենու

անտառն է, 16 %-ը՝ սոճու, 20 %-ը՝ եղևնու, 24 %-ը՝ կաղնու, մնացածը՝

բոխու։ Ամեն մի տեսակ անտառի քանի՞ հեկտար կա տվյալ

տարածքում։ Կազմե՛ք համապատասխան շրջանաձև դիագրամ։

1300000.35/100=455000 հաճարենու

1300000.16/100=208000 սոճու

1300000.20/100=2600000 եղևնու

1300000.24/100=312000 կաղնու

1300000.15/100=195000 բոխու

6) Լրացրե՛ք դատարկ վանդակները.

7) Շոգենավը, որի սեփական արագությունը 6 անգամ մեծ է գետի

հոսանքի արագությունից, հոսանքի ուղղությամբ 3 ժամում անցել

է 63 կմ։ Գտե՛ք շոգենավի սեփական արագությունը և գետի հոսանքի արագությունը։

8) Գտնել բաց թողած թիվը

4

Գոյականի տեսակները

Ըստ բառիմաստային ընդհանրությունների և քերականական յուրահատկությունների՝ գոյականները բաժանվում են հետևյալ խմբերի՝

• Հասարակ և հատուկ գոյականներ
• Թանձրացական (նյութական) և վերացական գոյականներ
• Անձ և ոչ անձ ցույց տվող գոյականներ
• Շնչավոր և անշունչ գոյականներ

Հասարակ և հատուկ գոյականներ

Այն բառերը, որոնք անվանում են առարկայի տեսակը ընդհանուր կերպով և կարող են մասնավորվել տվյալ տեսակի բոլոր առարկաների վրա, կոչվում են հասարակ գոյականներ, օրինակ` աղջիկ, մարտ, գյուղ և այլն:

Միևնույն տեսակին պատկանող, ամեն մի առանձին առարկային տրվող անունները կոչվում են հատուկ անուն կամ հատուկ գոյական, օրինակ` Աննա, Հայկ, Հայաստան, Աղստև և այլն:

Հատուկ անուններ են՝

• Անձնանունները
• Տեղանունները
• Կենդանիներին տրվող անունները
• Կազմակերպությունների, հիմնարկների, թերթերի, գրական երկերի անվանումները

Թանձրացական (նյութական) և վերացական գոյականներ

Նյութական գոյականներն անվանում են բնության մեջ առկա առարկաներ և երևույթներ՝ հող, ջուր, մարդ, անտառ…

Թանձրացական գոյականներն անվանում են բուն առարկայական աշխարհն իր ամբողջ բազմազանությամբ,  բնության մեջ առկա առարկաներ և երևույթներ՝ հող, ջուր, մարդ, անտառ….

Վերացական գոյականները նյութական մարմիններ չեն անվանում, այլ ցույց են տալիս երևույթներ (բնության, հասարակական, մտավոր), բայց քերականորեն հասցված են առարկայի աստիճանի, որպես առարկա մտածված։ Վերացական գոյականներն անվանում են վերացական հասկացողություններ, որոնք մարդկային մտածողության արդյունք են՝ սեր, ատելություն, վախ, ցավ…

Անձ և ոչ անձ ցույց տվող գոյականներ

Անձ ցույց տվող գոյականները անձերի հատուկ և հասարակ անուններն են, ոչ անձ (իր) ցույց տվող գոյականն են մյուս բոլոր գոյականները։

Շնչավոր և անշունչ գոյականներ

Շնչավոր առարկա են համարվում մարդ նշանակող գոյականները, որոնք կարող են լինել՝

• հատուկ անուններ (Հռիփսիմե, Իշխան և այլն)
• հասարակ անուններ (մարդ, հայր, տղա, կին, զինվոր)

Շնչավոր առարկաները կամ անձ ցույց տվող գոյականները խոսքի մեջ գործածվելիս պատասխանում են ո՞վ, ո՞ւմ, ումի՞ց, ումո՞վ հարցերին։

Առաջադրանքներ

1. Գոյականները խմբավորի՛ր` ըստ տեսակների (միևնույն բառը կարող է մի քանի խմբում լինել):

Գյուղ, ԱՄՆ, սեր, Արաքս, գայլ, խնձոր, կարոտ, մարդ, խաղալիք, շուն,  Արմեն, հմայք, ընկեր, խաղաղություն, հեռախոս, մժղուկ, Դավիթ, գնդակ, Երևան, կատու, հրապուրանք, ընկերություն, սեղան, Արարատ, ուսուցիչ։

Հատուկ՝ ԱՄՆ, Արաքս, Արմեն, Դավիթ, Երևան , Արարատ։

Հասարակ՝ գյուղ, սեր, գայլ, խնձոր, կարոտ, մարդ, խաղալիք, շուն, հմայք, ընկեր, խաղաղություն, հեռախոս, մժղուկ, գնդակ, կատու, հրապուրանք, ընկերություն, սեղան, ուսուցիչ;

2․ Յուրաքանչյուր շարքի չորս բառերն ի՞նչ ընդհանուր հատկանիշ ունեն, որ նույն շարքի մեկ բառը չունի:

աշխարհ                      ուրախություն              հետախույզ                սարդ

Նեղոս                          հիացմունք                     երգչուհի                    աղջիկ

աղվես                         մահճակալ                      սեր                           պարուհի

աթոռ                           խաղաղություն              ուսուցիչ                   օդաչու

աշխատանք               վայելք                              բժիշկ                       մկրատ

3․ Գրի՛ր․

• Հինգ հատուկ՝ Սերո, Երևան, Արտաշատ, Գյումրի, Արարատ
• հինգ հասարակ՝ շուն, մեղու, սեղան, մկրատ, աթոռ
• Հինգ թանձրացական՝ աթոռ, փայտ, ափսե, անկողին, հագուստ
• հինգ վերացական՝ սեր, խաղաղություն, խելք, մարդկություն, ատելություն
• Հինգ անձ ցույց տվող՝ բժիշկ, շինարար, դասատու, տնորեն, երգիչ
• հինգ իր ցույց տվող՝ սեղան, աթոռ, մատիտ, գրիչ, անկողին
• Հինգ շնչավոր՝ մարդ, շուն, կատու, թութակ, ուղտ
• հինգ անշունչ՝ պատ, նկար, սեղան, աթոռ, մատիտ

4․ Թումանյանական հատվածներից դո՛ւրս գրիր գոյականները՝ նշելով նաև տեսակը (նաև փորձի՛ր գտնել, թե որ պատմվածքներից են հատվածները)։

Այնտեղ սարերն իրար են հանդիպել, իրենց արանքում մի մեծ ձոր են ստեղծել, որ կոչվում է Մութը Ձոր։ Մութը Ձորը բաժանում է հայերին ու թուրքերին իրարից։ Նրա մի կողմը թուրք սարվորն է իջնում, իր բինեն զարկում, մյուս կողմը՝ հայը։ Բայց նրանց իգիթները գիշերվա մթնով էլ անցնում այս խոր անդունդը, իրարից ոչխար են գողանում, ձի, կով կամ գոմեշ են քշում։ Նրանց հովիվները հանդերում են հասնում ու փետակռիվ են անում։

Ես իմ մանկության գարունները անց եմ կացրել մեր սարերում։ Շատ էի սիրում իմ տատոնց տունը ու միշտ այստեղ էի լինում։ Իմ քեռիներից ամենից փոքրը՝ Ահմադը, հովիվ էր։Նա ինձ տանում էր, ման էր ածում գառների մեջ, հետը հանդից հաղարջի կարմիր ճյուղեր էր բերում ինձ համար, իսկ իրիկունները հանում էր սրինգն ու ածում։

Մի գարնան իրիկուն դռանը նստած զրույց էինք անում, երբ այս դեպքը պատահեց։ Էս դեպքից հետո ես չեմ մոռանում էն գարնան իրիկունը։ Ծիծեռնակը բույն էր շինել մեր սրահի օճորքում։ Ամեն տարի աշնանը գնում էր, գարնանը ետ գալի, ու նրա բունը միշտ կպած էր մեր սրահի օճորքին։

սար-թանձրացական

ձոր-թանձրացական

հայերին-շնչավոր

թուրքերին-շնչավոր

թուրք-շնչավոր

սարվոր-շնչավոր

հայը-շնչավոր

գիշերով-վերացական

անդունդ-թանձրացական

ոչխար-շնչավոր

ձի-շնչավոր

կով-շնչավոր

գոմեշ-շնչավոր

հովիվները-շնչավոր

հանդերում-թանձրացական

մանկության-վերացական

սարերում-թանձրացական

տունը-թանձրացական

քեռիներից-շնչավոր

Ահմադը-հատուկ

հովիվը-շնչավոր

գառների-շնչավոր

հաղարջի-թանձրացական

ճյուղեր-թանձրացական

իրիկունները-վերացական

սրինգ-թանձրացական

դռանը-թանձրացական

ծիծեռնակ-շնչավոր

բույն-թանձրացական

սրահ-թանձրացական

Առաջադրանք 1

Տիգրան Երկրորդի գահակալումը:Մեծ Հայքի ամբողջականության վերականգնումը:

• Պատմել Արտաշես Առաջինից հետո մինչ Տիգրան Երկրորդ արքայի գահ բարձրանալու ընկած ժամանակահատվածը:
  Արտաշես I-ից հետո, Մեծ Հայքում իշխեց ՝ Արտավազդ I-նը (Ք․ա 160-115թթ․)։ Նրա իշխանության վերջին շրջանում ՝ Մեծ Հայքի և Պարթևստանի միջև պատերազմ է տեղի ունենում և Հայերը պարտություն են կրում, Պարթևները հասկանում են, որ Հայերը վրեժ կլուծեն և որոշում են ՝ արքայազնին պատանդ վերցնել, բայց քանի, որ Արտավազդը որդի չուներ, Արտավազդի եղբոր Տիգրանի որդուն են վերցնում, ով հետագայում դառնում է Տիգրան Երկրորդ Մեծ։
• Պատմիր Տիգրան Երկրորդի գահակալման սկզբնական քայլերի հաջորդականությունը:
  Հայոց պատմության մեջ մեծ դեր է խաղում Տիգրան երկրորդ մեծը։Նա ծնվել է Ք․ա․ 140 թվականին։Տիգրանը մինչև 45 տարեկան պատանդ է եղել Պարթևստանում, ապա, Յոթանասուն հովիտներ կոչվող տարածքների դիմաց Ք․ա․ 95թ վերադարձել է։ Տիգարնն Պարթևստանում ուներ պատվավոր դիրք։ Նրա դուստր Արիազատան ամուսնացել էր Պարթևստանի արքա Միհրդատ երկրորդի հետ։ Պատանդության տարիներին նա ուսումնասիրել է, Պարթևական և Հռոմեական տերությունների փորձը, ապա իր գահակալման տարիներին օգտագործել։Ծոփքի վերամիավորումը։Տիգրան մեծը գահ բարձրանալուն պես (Ք․ա․ 95-55թթ) սկսեց կատարել բարեփոխումներ ՝ հատկապես ուշադրություն դարձնելով ռազմական բնագավառին։ Մեծ ծրագրեր իրականցնելուց առաջ, նախ պետք էր լիովին վերամիավորել Մեծ Հայքը։Ծոփքը դեռ շարունակում էր անջատ մնալ Մեծ Հայքից։ Իր թագավորության երկրորդ տարում Տիգրանն պարտության մատնեց այնտեղ իշխող Արտանես Երվանդունուն և Ծոփքը միացրեց Մեծ Հայքին։
• Տեսաֆիլմ, Տիգրան Մեծ, ,Հալլեի գիսաստղը,Մաս 1,, Մաս 2, Մաս 3

Տիգրան Երկրորդ Մեծի տերության ստեղծումը:

Ներկայացնել Տիգրան Մեծի ռազմաքաղաքական քայլերը:
Ք.ա.94 թվականին Զարեհյանների իշխանությանը վերջ տրվեց, թագավոր Արտանեսը սպանվեց, իսկ այդ տոհմի ներկայացուցիչ Միթրոբագանեսը (Մեհրուժան) Տիգրանի կողմից նշանակվեց Ծոփքի կառավարիչ: Ք.ա. 94 թ. ռազմաքաղաքական դաշինք կնքեց Պոնտոսի և Փոքր Հայքի թագավոր Միհրդատ VI Եվպատորի հետ: Դաշինքը ամրապնդելու նպատակով Տիգրանը կնության վերցրեց Միհրդատի դստերը` Կլեոպատրային: Ք.ա. 91 թվականին Տիգրան Մեծը այրեց Կապադովկիայի ավագանու հետ ունեցած բարիդրացիական և դաշնակցային բոլոր կամուրջները: Միհրդատ Բ-ի դեռ կենդանության օրոք իրեն թագավոր հռչակած Գոդերձը ժառանգեց պարթևական գահը, իսկ հայկական զորքերը՝ առանց լուրջ դիմադրության հանդիպելու, հետ վերադարձրին « 70 հովիտները» Գոդերձի առաջարկով հաշտություն կնքվեց, որով հայոց թագավորությունը ստանում էր Ատրպատականի թագավորություն, Հյուսիսային Միջագետքը Կորդուքի թագավորության հետ միասին, «70 հովիտները», իսկ Գոդերձը՝ հօգուտ հայոց արքայի, հրաժարվում էր «արքայից արքա» տիտղոսից, որն այնուհետև կրելու էին Տիգրան II-ն և նրա ժառանգները: Ք.ա. 66 թվականին Տիգրան Մեծը բանակցություններ սկսեց և Արտաշատում ստորագրվեց հայ-հռոմեական հաշտության պայմանագիրը:

Գրավոր ներկայացնել նվաճված տարածքների 

ժամանակագրությունը:
Ք․ա․ 93-ից 91 թթ Հայկական և Պոնտական զորքերը նվաճեցին Կապադովկիան։
Ք․ա․ 87թ Հայերը հաղթում են Պարթևներին։
Ք․ա․ 85-84 թթ․ հայոց տերությանը միացան Կոմմագենեն, Հայոց Միջագետքը, Կորդուքը, Օսրոենեն և Միգդոնիան։
Ք․ա․ 83թ մայրաքաղաք Անտիոքում Տիգրանը Մեծը բազմեց Սելևկյանների գահին։
Ք․ա․ 83-81 թթ․ Տիգրանի տերությանը միացան Կիլիկիան և Փյունիկիան։
Փյունիկյան քաղաքների գրավումից հետո Ք․ա․ 81թ Տիգրանը նրանց շնորհեց <<ազատություններ>>։
Ք․ա․ 72թ Նաբաթեական թագավորությունն ընդունեց հայաստանի գերիշխանությունը։
Ք․ա․ 80 թ Տիգրան Մեծի օգնությամբ Պտղոմեոս XII-ը Եգիպտոսից դուրս է մղում նվաճող Հռոմեացիներին և հաստավում հայրական գահին։
Ք․ա․ 95-70 թթ․ ընթացքում Տիգրան Մեծը ստեղծեց հզոր մի աշխարհակալություն։
Ք․ա․ 80-ական թթ Հայաստանի մայրաքաղաք Արտաշատը հայտնվել էր Տիգրանի աշխարհակալության հյուսիսում։
Ք․ա․ 69 թ․ գարնանը հռոմեական բանակը Լուկուլլոսի գլխավորությամբ մտավ Հայաստանի տարածք։Նույն տարվա հոկտեմբերին հռոմեացիները հաջողության հասան Տիգրանակերտի մոտ մղված ճակատամարտում։
Ք․ա․68թ հայերի բանակը Արածանիի Ճակատամարտում հայերը հռոմեացիներին դուր են մղում Հայաստանից։Հայերի օգնությամբ Միհրդատ Եվպատորն ազատագրում է պոնտոսը։
Ք․ա․ 67թ Հռոմը և պարթևստանը Տիգրանի դեմ դաշինք են կնքում։
Ք․ա․66թ Հռոմյացիները գրավում են Պոնտոսը։
Ք․ա․ 66թ Պոմպեոսը և Տիգրանը հաշտության պայմանագիր են կնքում։
Ք․ա․ 55թ Տիգրան Մեծը 85 տարեկան հասակում մահանում։

Դիտել ֆիլմը  «Տիգրան Մեծ»/մաս առաջին/, այնուհետև ,նոր բացահայտումների մասին ամփոփիչ գրել:

 Սա մեր թագավորներից ամենահզորը և ամենախոհեմն էր ու այդ այրերից ու բոլորից քաջ: Իսկ հետո եկողներիս ցանկալի թե՛ ինքը և թե՛ իր ժամանակը: Եվ ո՞ր իսկական մարդը, որ սիրում է արիական բարքը և խոհականությունը, չի ուրախանա սրա հիշատակությամբ  և չի ձգտի նրա նման մարդ լինել:                                                                           

Մովսես Խորենացին,
                                                    «Պատմություն Հայոց»

  Տիգրան թագավորը` այս դեռևս չճանաչված հզոր տիրակալը, շատ ավելի մեծ արժանիքներ ունի, քան նրա ժամանակակից Միհրդատը, որով հիացած է պատմությունը, մանավանդ, եթե նկատի ունենանք, որ Միհրդատը փայլուն կերպով «ինքնասպանության մղեց իր պետությանը», մինչդեռ Տիգրանն իր ժողովրդի ապրելու իրավունքն ապահովեց հավերժության համար:

Ռընե Գրուսե,
Ֆրանսիացի արևելագետ։

Առաջադրանք 2

Հայկական աշխարհակալության ընդլայնումը

Քարտեզում գտիր, նշիր Տիգրան Մեծի  նվաճված տարածքները:

Տիգրան Մեծի վարած քաղաքականությունը նվաճված քաղաքների նկատմամբ:
Տիգրան Մեծը լավ էր վերաբերվում նվաճված քաղաքներին : Նա քաղաքներին տալիս էր <<ազատություն>>, այսինքն՝ լայն ինքնավարություն: Այս քաղաքներից էին Փյունիկիան, Բիրիթը՝ ներկայիս Բեյրութը՝ Լիբանանի մայրաքաղաքը: Վերջիններս ի շնորհակալություն իրենց օրացոիյցները սկսեցին հաշվել այս թվականից:

Հիմնավորիր նոր մայրաքաղաքի ստեղծման անհրաժեշտությունը:
Մ.թ.ա. 80-ական թվականներին Տիգրան Մեծը ձեռնարկեց նոր մայրաքաղաքի՝ Տիգրանակերտի շինարարությունը։ Բանն այն է, որ Արտաշատը մնացել էր հայոց տերության հյուսիսային ծայրամասում, իսկ երկրորդ մայրաքաղաք Անտիոքը բուն Հայաստանից դուրս էր։ Մեծ Հայքի Աղձնիք նահանգում՝ Սասնա լեռների հարավային ստորոտին։ Ժամանակին Տիգրան Մեծը թագադրվել էր այստեղ։

Հայկական աշխարհակալ տերությունը նվաճումների հետևանքով կարիք ուներ նոր մայրաքաղաքի։ Արտաշատն արդեն չէր կարող կատարել այդ դերը, քանզի մնացել էր տերության ծայր հյուսիսում, իսկ Անտիոքը գտնվում էր բուն հայկական հողերից դուրս և ուներ օտարազգի բնակչություն։ Նոր մայրաքաղաքը հիմնադրվեց Աղձնիք նահանգում, Տիգրիսի ձախակողմյան վտակներից մեկի ափին։

Մայրաքաղաքը կառուցվեց 70-ական թվականների ընթացքում և անվանակոչվեց Տիգրանակերտ՝ ի պատիվ հայոց հզոր արքայի։ Մայրաքաղաքը բնակեցնելու նպատակով Տիգրան Բ-ն նվաճված երկրների քաղաքային բնակչության մեծ մասը բռնագաղթեցրեց Հայաստան։ Հույն պատմիչ Ապիանոսի վկայությամբ, միայն Կապադովկիայից Հայաստան տեղափոխվեց 300 հազար մարդ, մոտավորապես 100 հազար մարդ էլ՝ Կիլիկիայի 12 քաղաքներից։ Անշուշտ, Հայաստան տեղափոխված ամբողջ բնակչությունը չի բնակեցվել միայն Տիգրանակերտում։ Նրա մեծ մասը հաստատվել է Արտաշատ, Արմավիր, Երվանդաշատ, Վան և այլ քաղաքներում։

Համեմատիր Տիգրանակերտ և Արտաշատ մայրաքաղաքները:
Տիգրանակերտը կառուցվել է՝ մ.թ.ա 78թ, Արտաշատը կառուցվել է՝ մ.թ.ա 180-170թթ: Տիգրանակերտը կառուցել է՝ Տիգրան II Մեծը, Արտաշատը կառուցել է՝ Արտաշեսը: Տիգրանակերտը զբաղեցրել ՝ 686կմ², իսկ Արտաշատը՝ 400-500 հա տարածություն: Տիգրանակերտի վայրը՝ Մեծ Հայքի Աղձնիք, իսկ Արտաշատինը՝ Խոր Վիրապի 10 բլուրների վրա:

Աղբյուրները՝ Հայոց պատմություն, դասագիրք 6-րդ դասարան, էջ 94-101, համացանց

Հռոմեացի 

պատմիչները Տիգրան Բ-ին անվանել են Հռոմի «զորեղ թշնամի» Արևելքում, «հզորագույն թագավոր», «մեծագույն թագավոր, որ տիրակալում էր մեծ փառքով»:

«Սա (Տիգրան Մեծը) մեր թագավորներից ամենահզորը և ամենախոհեմն էր ու այդ այրերից ու բոլորից քաջ: Իսկ հետո եկողներիս ցանկալի թե՜ ինքը և թե՜ իր ժամանակը: Եվ ո՞ր իսկական մարդը, որ սիրում է արիական բարքը և խոհականությունը, չի ուրախանա սրա հիշատակությամբ և չի ձգտի նրա նման մարդ լինել»:

Մովսես Խորենացի, պատմիչ

«Միհրդատը նահանջեց դեպի Հայաստան՝ աներոջ՝ Տիգրանի՝ իր ժամանակի հզորագույն թագավորի մոտ…»:

Վելլեոս Պատերկուլոս, հռոմեացի պատմագիր

«Տիգրան թագավորը՝ այս դեռևս չճանաչված հզոր տիրակալը, շատ ավելի մեծ արժանիքներ ունի, քան նրա ժամանակակից Միհրդատը, որով հիացած է պատմությունը, մանավանդ, եթե նկատի ունենանք, որ Միհրդատը փայլուն կերպով «ինքնասպանության մղեց իր պետությանը», մինչդեռ Տիգրանն իր ժողովրդի ապրելու իրավունքն ապահովեց հավերժության համար»:

Ռընե Գրուսե, ֆրանսիացի արևելագետ

Հայաստանը Հռոմի դեմ պատերազմի տարիներին
Ներկայացրու հռոմեա-հայկական պատերազմի նախադրյալները:
Այն ընթացել է երկու փուլով։ Առաջին փուլում հռոմեական զորքերը ղեկավարել է Լյուցիոս Լուկուլլոսը, որը, հասնելով հայոց սահմանին, Տիգրան Մեծից պահանջում է իրեն հանձնել Միհրդատ VI Եվպատորին։ Տիգրան Մեծը մերժում է նրա պահանջը, և դա առիթ է հանդիսանում սահմանը անցնելու և Ք․ա․ 69 թվականին պատերազմ սկսելու։

Համեմատել Տիգրանակերտի և Արածանիի ճակատամարտերը:
Տիգրանակերտի ճակատամարտը տեղի է ունեցել հռոմեական զորքերի և հայկական կայազորի միջև՝ մ.թ.ա. 69 թվականի հոկտեմբերի 6-ին Հայաստանի մայրաքաղաք Տիգրանակերտի մոտ։ Սկսվեց հայ-հռոմեական պատերազմը։ Պատերազմն ընթացել է երկու փուլով՝ մ.թ.ա. 69-67 թվականներ և 66 թվական։ Դրանք միմյանցից տարբերվում են ռազմավարությամբ և ձեռք բերված արդյունքներով։Չնայած հաղթանակին` ճակատամարտը չի կանխորոշել պատերազմի ելքը. Արածանիի ճակատամարտ մ.թ.ա. 68-ում Լուկուլլոսի բանակը պարտություն է կրել և նահանջել Հայաստանից։
Արածանիի ճակատամարտը տեղի է ունեցել հայկական և հռոմեական զորքերի միջև, Արածանի գետի մոտ։ Վճռական ճակատամարտ տալու մտադրությամբ, մ.թ.ա. 68-ի գարնանը Լուկուլլոսն անցավ Հայկական Տավրոսի լեռները և վերսկսեց պատերազմը։ Պատմիչները վկայում են, որ հռոմեացիներն այնքան դաժան ջարդ էին կրել, որ դեռ երկար ժամանակ սարսափով էին հիշում Արածանիի ճակատամարտը:
Արտաշատի պայմանագրի նշանակությունը:
Արտաշատի պայմանգիրը ստորագրվել է Արտաշատում՝ մ․թ․ա 66թ․, այն կնքվել է հռոմեական զորավար Գնեոս Պոմպեոսի և հայոց արքա Տիգրան Մեծի միջև։ Արտաշատի պայմանագրով ավարտվել են մ.թ.ա. 60-ական թթ հայ-հռոմեական պատերազմները։Ըստ հաշտության պայմանների Ծոփքն ու Կորդուքը տրվել են Տիգրան Կրտսերին Մեծ Հայքը Հռոմին վճարել է 6000 տաղանդ ռազմատուգանք Մեծ Հայքը ճանաչվել է Հռոմի բարեկամ և դաշնակից, Հօգուտ Հռոմին` Մեծ Հայքը հրաժարվում էր Ասորիքից, Փյունիկիայից, Պաղեստինից, Կիլիկիայից:

Առաջադրանքներ(դասարանում)

1) Երեք ապրանքատար վագոններով տեղափոխում էին 1450 արկղ

բեռ։ Ճանապարհին առաջին վագոնից 75 արկղ տեղափոխեցին

երկրորդը, 45 արկղ՝ երրորդը։ Այն բանից հետո, երբ կայարաններից

մեկում երրորդ վագոնից իջեցրին 250 արկղ, բոլոր երեք

վագոններում եղած արկղերի քանակները հավասարվեցին։ Սկզբում քանի՞ արկղ կար վագոններից յուրաքանչյուրում։

2) Դպրոցի աշակերտներից 15-ը գերազանցիկ են: Դա դպրոցի բոլոր

աշակերտների 5 %-ն է: Քանի՞ աշակերտ կա դպրոցում:

3) Առաջին գործարանում կար 500 բանվոր, իսկ երկրորդում՝ 600։

Երկրորդ գործարանի բանվորների քանակն ավելացավ 35 %-ով,

իսկ երկու գործարանների բանվորների ընդհանուր քանակը՝

15 %-ով։ Քանի՞ բանվոր էր աշխատում առաջին գործարանում այդ

փոփոխություններից հետո։

4) Հաշվել.

ա) 34–(–7)

բ) 101 – (–8)

գ) 29 – (–11)

դ) –70 – (–14)

ե) –48–(–25)

զ) –17 – (–34)

է) –52 – (–2)

ը) 82 – (–3):

Լրացուցիչ(տանը)

5) Անտառը գրավում է 1300000 հա տարածք։ Դրա 35 %-ը հաճարենու

անտառն է, 16 %-ը՝ սոճու, 20 %-ը՝ եղևնու, 24 %-ը՝ կաղնու, մնացածը՝

բոխու։ Ամեն մի տեսակ անտառի քանի՞ հեկտար կա տվյալ

տարածքում։ Կազմե՛ք համապատասխան շրջանաձև դիագրամ։

6) Լրացրե՛ք դատարկ վանդակները.

7) Շոգենավը, որի սեփական արագությունը 6 անգամ մեծ է գետի

հոսանքի արագությունից, հոսանքի ուղղությամբ 3 ժամում անցել

է 63 կմ։ Գտե՛ք շոգենավի սեփական արագությունը և գետի հոսանքի արագությունը։

8) Գտնել բաց թողած թիվը.

1) Երկու ամբողջ թվերի հարաբերության տեսքով ներկայացրե՛ք

հետևյալ ռացիոնալ թվերը.

-5/8=-(5:8)

+7/3=+(7:3)

-9 2/5=-(47:5)

-3 3/26,=-(81:26)

+2 1/4=+(9:4)

-17 1/3=-(52:3)

2) Տրված կոտորակներից որո՞նք են դրական, որո՞նք` բացասական.

դրական՝ +3 1/4, 0, 7, 7 12/13

բացասական՝ -5/8, -81 1/9, -7

3) Պատասխանեք հարցերին.

ա) Ո՞ր ռացիոնալ թիվն է ինքն իրեն հակադիր: 0

բ) Ռացիոնալ թի՞վ է արդյոք բնական թիվը:

Այո

գ) Ռացիոնալ թի՞վ է արդյոք ամբողջ թիվը:

Այո

դ) Ռացիոնալ թի՞վ է արդյոք բացասական կոտորակը:

Այո

4) Գծե՛ք կոորդինատային ուղիղ և նրա վրա նշե՛ք -1/2,314 , 0, -314,-615 թվերին համապատասխանող կետերը։

Լրացուցիչ(տանը)

5) Գրե՛ք տրված թվին հակադիր թիվը.

A(1/2) B(2) C(2. 1/2) D(3. 1/3) E4. 1/3 F(-1/3) G(-1. 1/3) K(-3. 2/3) L(-4) M(-4. 2/3)

6) Ի՞նչ կոորդինատներ ունեն կոորդինատային ուղղի վրա նշված

կետերը

7) Գծե՛ք կոորդինատային ուղիղ և նրա վրա պատկերե՛ք տրված

թիվը և նրան հակադիր թիվը.

8) Գտնել բաց թողած թիվը.

Առաջադրանքներ(դասարանում)

1) Հաշվել.

ա) (72 – 36 · (– 8) – 24) : (– 8)=

(72+288-24):(-8)=

(+336):(-8)=-42

բ) – 420 : (–14 – 7) · 3 – 7=

-420:(-21).3-7=

(+20).3-7=

+60-7=+53

գ) (180 – 11 · (– 6) – 18) : (– 3)=

(180+66-18):(-3)=

(+228):(-3)=-76

դ)  – 250 : (– 17 + 7) · 4 – 8=

-250:(-10).4-8=

+25.4-8=

+100-8=+92

ե) -8 ·(-7+23):64+3=

-8.(+16):64+3=

-128:64+3=

-2+3=+1

2) Ի՞նչ կենդանի է պատկերված.

  (- 3; 0), (- 2; 1), (3; 1), (3; 2), (5; 5), (5; 3), (6; 2), (7; 2), (7; 1,5), (5; 0), (4; 0),

   (4; — 1,5), (3; — 1), (3; — 1,5), (4; — 2,5), (4,5; — 2,5), (- 4,5; — 3), (3,5; — 3), (2; — 1,5),

   (2; — 1), (- 2; — 2), (- 2; — 2,5), (- 1; — 2,5), (- 1; — 3), (- 3; — 3), (- 3; — 2), (- 2; — 1),

   (- 3; — 1), (- 4; — 2), (- 7; — 2), (- 8; — 1), (- 7; 0), (- 3; 0).

Աչք`  (5; 2).

Լրացուցիչ(տանը)

3) Ի՞նչ կենդանի է պատկերված.

(14; — 3), (6,5; 0), (4; 7), (2; 9), (3; 11), (3; 13), (0; 10), (- 2; 10), (- 8; 5,5), (-8; 3), (- 7; 2), (- 5; 3),   (- 5; 4,5), (0; 4), (- 2; 0), (- 2; — 3), (- 5; — 1), (- 7; — 2), (- 5; — 10), (- 2; — 11), (- 2; — 8,5), (- 4; — 8), (- 4; — 4), (0; — 7,5), (3; — 5).

Աչք`  (- 2; 7).

բ)    (- 3; 0), (- 2; 1), (3; 1), (3; 2), (5; 5), (5; 3), (6; 2), (7; 2), (7; 1,5), (5; 0), (4; 0),

    (4; — 1,5), (3; — 1), (3; — 1,5), (4; — 2,5), (4,5; — 2,5), (- 4,5; — 3), (3,5; — 3), (2; — 1,5),

    (2; — 1), (- 2; — 2), (- 2; — 2,5), (- 1; — 2,5), (- 1; — 3), (- 3; — 3), (- 3; — 2), (- 2; — 1),

    (- 3; — 1), (- 4; — 2), (- 7; — 2), (- 8; — 1), (- 7; 0), (- 3; 0).

Աչք`  (5; 2).

գ)

(- 1; 2), (5; 6), (7; 13), (10; 11), (7; 5), (1; — 4), (- 2; — 4), (- 5; 0), (- 3; 0), (- 1; 2),

  (- 2; 4), (- 5; 5), (- 7; 3), (- 11; 1), (- 6; 1), (- 7; 3), (- 5; 0), (- 6; 0), (- 10; — 1), (- 7; 1),

  (- 6; 0).

Թևեր`  (0; 0), (7; 3), (6; 1), (1; — 3), (0; 0).

           (1; — 4), (1; — 7).

           (- 1; — 4), (- 1; — 7).

Աչք` (- 5; 3).

4) Հաշվել.

ա) -(98+49)-(102-49)=

-(+147)-(+53)=

-147-53=-200

բ) (123-254)-(23-354)=

(-131)-(-331)=

-131+231=+200

գ) (149+237)-(137+49)=

(+386)-(+186)=

+386-186=+200

դ) -(95+105)-(398-98)=

-(+200)-(+300)=

-200-300=-500

ե) (49+35)-(49-35)=

(+84)-(+14)=

+84-14=+70

5) Ի՞նչ թիվ է բաց թողած.

Գարնան անուշ աղմուկով,

Գարնան երգով դու եկար.

Փայլով, փառքով ու շուքով,

Խնդությունով խելագար….

Սիրտըս անուշ խոցեցիր

Արևավառ քո սրով,

Սև օրերըս այրեցիր

Գեղեցկությամբ ու սիրով։

Սիրտըս լիքն էր մութ մեգով,

Սիրտըս թույլ էր ու տկար,—

Գարնան անուշ աղմուկով,

Գարնան երգով դու եկար…

Ես սիրում եմ մթնշաղը նրբակերտ,
Երբ ամեն ինչ երազում է հոգու հետ,
Երբ ամեն ինչ, խորհրդավոր ու խոհուն,
Ցրնորում է կապույտ մութի աշխարհում…
Չկա ոչ մի սահման դնող պայծառ շող,
Աղմուկի բեռ, մարդկային դեմք սիրտ մաշող.—
Հիվանդ սիրտըդ չի՛ տրտնջում, չի՛ ցավում,
Որպես երազ մոռացումի անձավում.
Եվ թվում է, որ անեզր է ամեն ինչ —
Ու ողջ կյա՛նքդ — մի անսահման քաղցր նինջ…