Day: 05.03.2023

1․ Ի՞նչ դեր ունի քիմիական արդյունաբերությունը տնտեսության մեջ։

Ճյուղի բազմատեսակ արտադրանքը լայնորեն օգտագործվում է արդյունաբերության տարբեր
ճյուղերում, գյուղատնտեսության մեջ, տնտեսության այլ բնագավառներում եւ կենցաղում։

2․ Նշել քիմիական արդյունաբերության զարգացման նախադրյալները։

Քիմիական արդյունաբերությունը սինթեզում, ստեղծում է այնպիսի նյութեր (պլաստ-
մասսաներ, պոլիմերներ, քիմիական մանրաթելեր եւ այլն), որոնք բնության մեջ չեն լինում։

3․ Ի՞նչ դեր ունի թեթև և սննդի արդյունաբերությունը տնտեսության մեջ։

Համաշխարհային շուկայում զարգացող երկրների բաժինը թեթեւ եւ սննդի արդյունաբե-
րության արտադրանքի գծով ավելի մեծ է, քան մշակող արդյունաբերության այլ ճյուղերի
արտադրանքի գծով:

4․ Ի՞նչ տեղաբաշխման առանձնահատկություն ունի սննդի արդյունաբերությունը։ Նշե՜լ դրանց տեղաբաշխման սկզբունքներն ու բնորոշ գծերը։

Սննդի արդյունաբերությունը բաղկացած է բազմաթիվ ենթաճյուղերից ու արտադրու-
թյուններից, որոնք միմյանցից տարբերվում են տեղաբաշխման սկզբունքներով: Արագ փչացող
հումք (կաթ, խաղող, լոլիկ, շաքարի ճակնդեղ, շաքարեղեգ եւ այլն) մշակող ձեռնարկությունները
տեղաբաշխվում են հումքի աղբյուրների մոտ։

Հիդրա— աղեխորշավորների  տիպի հիդրոզոաների դասի անվողնաշարավոր կենդանի։ Մարմինը գլանաձև է, երկարությունը՝ 1-1, 5 սմ։ Ապրում է քաղցրահամ ջրերում։ Վարում է նստակյաց կամ քիչ շարժուն կյանք։ Հիդրաներն օժտված են վերականգնման (ռեգեներացիա) ընդունակությամբ։

Բազմաբջիջ կենդանիներ, հիդրա, հիդրայի կառուցվածքը, բազմացումը:

Պատրաստել ուսումնական նյութ` կարող եք որևէ նյութ թարգմանել և ձայնագրել:Էջ 100-105:

Աղեխորշավորների տիպ Աղեխորշավորները հանդիսանում են պարզագույն բազմաբջիջ օրգանիզմներ, որոնք ապրում են ծովերում, օվկիանոսներում, քաղցրահամ ջրերում: Աղեխորշավորները առանձնահատուկ են նրանով, որ ունեն իսկական մասնագիտացված և տարբերակված բջիջներ: 

 Այդ բջիջները խիստ տարբեր են կառուցվածքով և գործառույթով: Աղեխորշավորների մոտ առկա է մասնագիտացված բջիջների համախմբում՝ կյանքի կազմավորման հյուսվածքային մակարդակի նախատիպով: Աղեխորշավորներն ունեն առաջնային հյուսվածքներ: Նրանց մարմինն ունի պարկի ձև, որի խոռոչում իրականանում է մարսողությունը, որի համար էլ ստացել են իրենց անվանումը:

Աղեխորշավորների նման մարմինը կոչվում է աղիքային խոռոչ, որը բազմաբջիջ օրգանիզմների կազմավորման և զարգացման կարևոր դրսևորում է:

Այսինքն՝ աղեխորշավորները մաշկամկանային պարկի ներսում ունեն աղիքային խոռոչ, որը հաղորդակցվում է արտաքին միջավայրի հետ բերանային անցքի միջոցով: 

 Նրանց բերանային անցքի շուրջ շրջանաձև տեղակայված են երկար շոշափուկներ, որոնց և՛ շարժման, և՛ սննդառության դեր են կատարում: Նրանց մարմինն ունի ճառագայթային համաչափություն, քանի որ նրանք հիմնականում պասիվ տեղաշարժվող և որոշակի տեղանքի հարմարված օրգանիզմներ են: Աղեխորշավորներն ունեն 10 հազար տեսակ, որոնք հիմնականում ունեն զանգերի, գնդերի և հովանոցների տեսք: Աղեխորշավորների տիպն ունի երեք դաս. 

Մարմնի վնասված մասերը վերականգնելու ունակությունը կոչվում է ռեգեներացիա:Ռեգեներացիայի հատկությունը բնորոշ է գրեթե բոլոր կենդանի օրգանիզմներին և կյանքի բնորոշ հիմնական հատկություններից է:Բազմացումը Հիդրան բազմանում է և՛ անսեռ, և՛ սեռական եղանակով: Բարենպաստ պայմաններում հիդրան բազմանում է անսեռ եղանակով՝ բողբոջմամբ: 

 Բողբոջումը անսեռ բազմացման տեսակ է, որը խիստ յուրահատուկ է դրոժավոր սնկերին և աղեխորշավորներին:Բողբոջման ընթացքում հիդրայի մաշկամկանային պարկի արտաքին և ներքին շերտերը արտափքվում են՝ առաջացնելով բողբոջ: Այն մեծանում է և սկսում է զարգանալ. ազատ ծայրին առաջանում են բերանային անցքը և շոշափուկները: Վերջ ի վերջո ձևավորվում է ամբողջական, երիտասարդ հիդրա, որը պոկվում է մայրական օրգանիզմից և վարում ինքնուրույն կյանք: Հիդրայի վրա կարող է առաջանալ մի քանի բողբոջ միաժամանակ: 

 Անբարենպաստ պայմաններում, օրինակ՝ աշնանը հիդրան բազմանում է սեռական եղանակով:

Հիդրայի միջակա բջիջներից են առաջանում նաև նրա արական և իգական սեռական բջիջները:Նրա մարմնի վրա առաջանում են թմբիկներ, որոնցում հասունանում են սպերմատոզոիդներ կամ ձվաբջիջ:Հիդրաները հերմաֆրոդիտ են, այսինքն՝ և՛ արական, և՛ իգական գամետները առաջանում են նույն կենդանու մոտ:Ինքնաբեղմնավորումից խուսափելու համար արական և իգական գամետները միաժամանակ չեն հասունանում: Հասունացած սպերմատոզոիդները դուրս են գալիս ջրի մեջ և մտրակների օգնությամբ շարժվում դեպի մեկ այլ հիդրայի մարմինը, թափանցում նրա մեջ և միաձուլվում ձվաբջջին: Բեղմնավորված բջիջը պատվում է ամուր պատյանով և ընկնում ջրավազանի հատակին, իսկ մայրական օրգանիզմը աշնանը մահանում է: Գարնանը սաղմի զարգացումը շարունակվում է՝ բջիջները սկսում են արագ տրոհվել, որից հետո կազմավորում է երկշերտ օրգանիզմ, և երիտասարդ հիդրան դուրս է գալիս արտաքին միջավայր: 

Բազմաբջիջ կենդանիների ենթաթագավորությունը կազմում են զարգացման առավելագույն աստիճանի հասած կենդանի օրգանիզմները: Բազմաբջիջ կենդանիների հիմնական կարգաբանական տիպերը և դասերը, սկիզբ առնելով միմյանցից, հասել են զարգացման բարձրագույն աստիճանի: Բազմաբջիջ կենդանիներից օղակավոր որդերը սկիզբ են տվել առավել կատարյալ մյուս բոլոր օրգանիզմներին: Միջատները հանդիսանում են բնության մեջ ամենաբազմազան օրգանիզմները, ձկները, իրավամբ, ջրային տարածության տիրակալներն են: Բազմաբջիջ կենդանիների ենթաթագավորությունից մարդը ներկայանում է որպես բնության զարդ ու կատարելություն:

Բազմաբջիջ կենդանիների օրգանիզմը կազմված է միլիոնավոր բջիջների ամբողջությունից, որոնց համակարգված և ամբողջական աշխատանքը այն դարձնում է միավորված ընդհանրական համակարգ:

Բազմաբջիջ օրգանիզմների բջիջները կառուցվածքի և գործառնության հիմնական գծերով նման են միաբջիջ կենդանիների բջիջներին:

Բազմաբջիջ կենդանիների օրգանիզմը.

– ունի մասնագիտացված բջիջներ,

– ունի մասնագիտացված բջիջներից կազմված տարբերակված հյուսվածքներ,

– ունի տարբեր հյուսվածքներից կազմված և խիստ որոշակի գործառույթ ունեցող օրգաններ,

– ունի տարբեր գործառույթներ, բայց նույն նշանակությամբ օրգաններից համախմբված օրգան – համակարգեր,

– ունի մինչև 10 հիմնական օրգան – համակարգերից և մինչև 4 հիմնական հյուսվածքներից կազմված օրգանիզմ:

Նշված յուրահատկություններով պայմանավորված` բազմաբջիջ կենդանիները կազմում են առանձին ենթաթագավորություն, որը պատկանում է կենդանիների թագավորությանը:

Անողնաշարավորների կազմի մեջ մտնում են.

• Աղեխորշավորների տիպը. ներկայացուցիչներն են մեդուզաները:
• Տափակ որդերի տիպը. ներկայացուցիչն է պլանարիան:
• Օղակավոր որդերի տիպը. ներկայացուցիչն է անձրևորդը:
• Փափկամարմինների տիպը. ներկայացուցիչն է խխունջը:
• Հոդվածոտանիների տիպը. ներկայացուցիչներն են խեցգետնակերպերը, սարդակերպերը, միջատները:

Ողնաշարավորների կազմի մեջ մտնում է քորդավորների տիպը.

• Ձկների դասը. ներկայացուցիչն է շնաձուկը:
• Երկկենցաղների դասը. ներկայացուցիչն է գորտը, սալամանդրան:
• Սողունների դասը. ներկայացուցիչն է մողեսը, օձը:
• Թռչունների դասը. ներկայացուցիչն է թութակը:
• Կաթնասունների դասը. ներկայացուցիչն է կապիկը, մարդը:

Բազմաբջիջ կենդանիներին բնորոշ են կենդանիներին բնորոշ բոլոր հիմնական հատկանիշները.

• Հետերոտրոֆ են. հետևաբար սննդի ակտիվ հայթհայթողներ են: 
• Տեղաշարժվում են՝ որպես զարգացման առանձնահատկություն:
• Աճում են սահմանափակ ժամանակահատվածով:
• Ունեն փոխադրման հատուկ համակարգ, որը գործարկում է արյունը:
• Արտազատում են ազոտ պարունակող հատուկ միացություններ, հատկապես՝ միզանյութ:
• Պահեստավորում են սննդանյութեր՝ ճարպի և գլիկոգենի ձևով:
• Բնորոշ է մարմնի հստակ, կայուն և կանոնակարգված ձև, որը ապահովում են, օրինակ՝ կմախքը, մկանները, մաշկը:

Տեղաշարժման բնույթով պայմանավորված` ձևավորվել է բազմաբջիջների մարմնի համաչափությունը:

ա) Հատակին ամրացած և պասիվ տեղաշարժվող օրգանիզմներին հատկանշական է մարմնի ճառագայթային համաչափությունը:

Օրինակ՝ սպունգը, հիդրան, մեդուզան, ծովաստղը:

բ) Ազատ կենսակերպ վարող և ակտիվ տեղաշարժվող օրգանիզմներին հատկանշական է մարմնի երկկողմ համաչափությունը:

Օրինակ՝ խեցգետինները, ձկները, թռչունները, մարդը:

Ակտիվ տեղաշարժումը, ինչպես գիտեք, հանգեցրել է թթվածնի պահանջարկի ավելացման, ինչի արդյունքում որոշակի փուլից հետո բազմաբջիջներին բնորոշ են դարձել շնչառական օրգանները:

1. Խռիկներով շնչում են ջրային կյանք վարող կենդանիները՝ խեցգետինները, ձկները:
2. Շնչառական խողովակներով շնչում են ցամաքային կենսակերպ վարող կենդանիները՝ սարդերը, բզեզները, թիթեռները:
3. Մաշկային ծածկույթի շնորհիվ շնչում են կիսաջրային կենսակերպ վարող օրգանիզմները՝ գորտերը, դոդոշները, սալամանդրաները:
4. Թոքերով շնչում են ցամաքային կենսակերպ վարող կենդանիները՝ թռչունները, գազանները, մարդը:

Պարզ զարգացած բազմաբջիջ կենդանիները տեղաշարժվում են ողջ մարմնով և հատուկ օրգաններ չունեն: Օրինակ՝ որդերը:

Ակտիվ տեղաշարժումը հնարավոր է դառնում միայն հատուկ մասնագիտացված օրգանների միջոցով:

Տարբերակում ենք տեղաշարժում ապահովող երեք հիմնական օրգաններ՝

1. Լողակներ – տեղաշարժվում են ջրային միջավայրում: Օրինակ՝ ձկները, ջրային կրիաները, դելֆինները, կետերը:

2. Թևեր– տեղաշարժվում են օդային միջավայրում: Օրինակ՝ մեղուները, թութակները, թռչող դինոզավրերը, չղջիկները:

3. Ոտքեր– տեղաշարժվում են ցամաքային միջավայրում: Օրինակ՝ գորտերը, ծղրիդները, մողեսները, մարդը:

Կառուցվածքային հիմնական հատկանիշներով պայմանավորված բոլոր բազմաբջիջ կենդանիները բաժանվում են 2 մեծ խմբի՝ անողնաշարավորների և ողնաշարավորների:

Դրանք ևս իրենց հերթին դասակարգվում են ըստ ավելի փոքր առանձնահատկությունների.

Ողնաշարավոր կենդանիներ՝

• Տաքարյուններ – թռչուններ, կաթնասուններ, մարդ
• Սառնարյուններ – ձկներ, գորտեր, սողուններ

Անողնաշարավոր կենդանիներ՝

Այնուհանդերձ պետք է նշել, որ անողնաշարավորները ևս, իրենց մարմնի ջերմաստիճանից ելնելով, սառնարյուն են:

• Անոտանիներ – մեդուզաներ, որդեր
• Հոդվածոտանիներ – սարդեր, կարիճներ, մրջյուններ  

Բազմաբջիջ կենդանիները, ինչպես նշեցինք, բաժանվում են երկու խմբի՝

I. Անողնաշարավոր կենդանիների

II. Ողնաշարավոր կենդանիների

Դրանցից յուրաքանչյուրն ունի իր տիպերը՝

I. Հոդվածոտանիներ

II. Քորդավորներ

Տիպերից յուրաքանչյուրը ունի իր դասերը՝

I. Միջատներ

II. Կաթնասուններ

Դասերը ստորաբաժանվում են կարգերի՝

I. Թիթեռներ

II. Գիշատիչներ

Կարգերը ստորաբաժանվում են ընտանիքների՝

I. Առագաստավորներ

II. Արջեր

Ընտանիքները` ցեղերի՝

I. Ապոլլոններ

II. Պանդաներ

Ցեղերը` տեսակների՝

I. Ապոլոն ակտիուս

II. Մեծ պանդա

Սիրելի՛ սովորողներ, այս շաբաթ ներկյացնելու եք հետևյալ թեմաները․

• Բազմաբջիջ կենդանիներ
• հիդրայի կառուցվածքը
• Հիդրայի բազմացումը :

Լրացուցիչ աշխատանք․

• Պատրաստել ուսումնական նյութ` կարող եք որևէ նյութ թարգմանել և ձայնագրել։

Ներկայացնելու եմ նոր թեմա․

Տփակ որդեր —նյութ

Մակաբուծ որդեր՝սպիտակ պլանարիա— նյութ

Լյարդի ծծան

Լրացուցիչ աշխատանք

Պատրաստել ուսումնական նյութեր՝թվարկված  մակաբուծների առաջացրած հիվանդությունների վերաբերյալ:Էջ112-114:

Ներկյացնելու եմ նոր թեմա․

• Բազմաբջիջ կենդանիներ
• հիդրայի կառուցվածքը
• Հիդրայի բազմացումը :

Լրացուցիչ աշխատանք․

• Պատրաստել ուսումնական նյութ` կարող եք որևէ նյութ թարգմանել և ձայնագրել:Էջ 100-105:

1)6 11)18 21)-5

2)-8 12)-12 22)-4

3)-3 13)4 23)18

4)11 14)9 24)7

5)10 15)-5 25)7

6)-4 16)-6 26)6

7)3 17)3 27)6

8)(-4) 18)5 28)

9)12 19)3

10)24 20)4

97)9,2

3)30

98)28

99)36

100)140

97.

1)45:(1+4)= 45:5=9

2) 45*5=225

3) 45:3=15

2*15=30

98.

7*5=35

35+7=42

99.

27:3=9

27+9=36

100.

105:3=35

105+35=140լ․

Տանը

101.

24*5=120

42*5=210

120+210=330

2)24*6=144

 atrinemargarean  Հանրահաշիվ Թողնել մեկնաբանություն  2 Մարտի, 2023 1 Minute

Ուղղանկյուն եռանկյուն

բութանկյան եռանկյուն

Advertisements