Posted in Գրականություն 9

 Խուլիո Կորտասարի «Փոքրիկ դրախտը»

Ընտրե՛ք այն միտքը, որը Ձեր կարծիքով ստեղծագործության մեջ արտահայտված գաղափարներից է: Հիմնավորե՛ք Ձեր ընտրությունը.
իշխանությունները հոգ էին տանում ժողովրդի մասին,
իշխանությունները լուծել էին աղքատության խնդիրը,
այս պետությունը հիմնված էր խաբեության վրա,
իշխանությունը գտել էր երջանիկ լինելու գաղտնիքը:
Հանս Քրիստիան Անդերսեն «Ջրի կաթիլը»
Անշուշտ, տեսած կլինեք խոշորացույց` կլոր, կորնթարդ, որի միջով բոլոր իրերն իրենց իրական չափերից հարյուր անգամ մեծ են երևում: Եթե նայես պատահական ջրափոսից վերցրած կաթիլին, կտեսնես հազարավոր զարմանալի գազանիկներ, որոնք ջրի մեջ առհասարակ նկատելի չեն, թեև կան ու այնտեղ են, իհարկե:

Նայում ես մի այդպիսի կաթիլի, ու քո առաջ, ոչ ավել, ոչ պակաս, միամբողջ ափսե էակներ են վխտում, զեռում, թռչկոտում, կծում միմյանց առջևի կամ ետևի թաթիկը, մերթ այս հանգույցը, մերթ այն վերջույթը, բայց այդուհանդերձ յուրովի ուրախանում ու զվարճանում են:

Լինում է, չի լինում մի ծերուկ է լինում, որին բոլորը կոչում են Հոգսեն Զննող: Նրա անունն էր, ինչ արած: Նա իր հոգսն է համարում զննել ամեն ինչ` դրանցից դուրս կորզելով այն ամենը, ինչ հնարավոր է: Իսկ եթե չէր հաջողվում դրան հասնել սովորական ճանապարհով, դիմում էր կախարդության:

Նա, ուրեմն, մի անգամ նստել ու խոշորացույցով զննում էր հենց ճահճից վերցրած ջրի մի կաթիլ: Աստված իմ Աստված, ո՜նց էին այդ գազանիկներն այդտեղ վխտում ու եռուզեռում: Հազարավո՜ր, հազարավո՜ր, ու բոլորն էլ ոստոստում էին, վազվզում,կծոտում, խփշտում ու խժռում մեկմեկու:

— Նողկալի է,- բացականչեց ծերուկ Հոգսեն Զննողը:- Հնարավոր չէ՞ դրանց մի կերպ հանդարտեցնել, կարգ ու կանոն մտցնել դրանց կյանքի մեջ, որպեսզի յուրաքանչյուրն իմանա իր տեղն ու իրավունքները:

Ծերուկը մտածեց-մտածեց, բայց ոչ մի հնար չգտավ: Ստիպված էր կախարդության դիմել:

— Արի կլինի` դրանց ներկեմ, որպեսզի լավ աչքի զարնեն,- ասաց ու նրանց վրա քիչ կաթեցրեց կարմիր գինի հիշեցնող ինչ-որ հեղուկ. բայց դա գինի չէր, այլ վհուկի արյուն, և այն էլ` ամենաառաջնակարգ: Բոլոր տարօրինակ գազանիկները հանկարծ կարմրավուն երանգ առան, և ջրի կաթիլն այժմ կարելի էր մի ամբողջ քաղաքի տեղ դնել, ուր զեռում են մերկ վայրենիներ:

— Ի՞նչ բանի ես. դա ի՞նչ է,- հարցրեց ծերուկին մի այլ կախարդ, որն անուն չուներ և հենց դրանով էլ տարբերվում էր մյուսներից:

— Կարո՞ղ ես` կռահիր,- արձագանքեց Հոգսեն Զննողը:- Թե որ կռահես ինչ է` քեզ կնվիրեմ: Բայց գլխի ընկնելը հեշտ չէ,մանավանդ որ չգիտես` ինչն ինչոց է:

Անանուն կախարդն աչքը մոտեցրեց փքապակուն: Ա ՜յ քեզ բան. նրա աչքի առաջ մի ամբողջ քաղաք էր փռված` վխտացող մարդկանցով լեցուն, բայց բոլորն էլ մերկ էին դեսուդեն վազ տալիս: Խելքից դուրս բան էր. սարսափ, զարհուրանք: Բայց ամենազարհուրելին այն էր, որ նրանք անխղճաբար հրմշտում, բոթում, ճանկռոտում, խածնում ու պատառ-պատառ էին անում իրար: Ով ցածում էր` անպատճառ փորձում էր վեր մագլցել, ով վերևում էր` ցած էր ընկնում:

— Մի տե՜ս, մի տե՜ս, հրե ՜ն այն մեկի ոտքն իմից երկար է, թող կորչի, թող վերանա: Իսկ սա՜. ականջի հետևի ելունդին նայեք. մանր ու ցավոտ: Ուրեմն թող ավելի ցավի:

Ու նրանք կծոտում էին խեղճին, պատառոտում ու խժռում այն բանի համար, որ մանրիկ ուռուցք ուներ: Տեսնեն` ինչ-որ մեկն իր համար նստել է զգաստ, կարմիր օրիորդի պես, ոչ մեկին չի դիպչում, միայն թե իրեն չդիպչեն: էդ էր պակաս. վրա էին պրծնում, քաշքշում, ոտնատակ տալիս, մինչև որ հետքն անգամ չմնա:

— Զարհուրելի զվարճանք,- ասաց անանուն կախարդը:

— Իսկ քո կարծիքով ի՞նչ է դա: Կարո՞ղ ես գուշակել,- հարցրեց Հոգսեն Զննողը:

— Այստեղ գուշակելու ոչինչ էլ չկա: Պարզ երևում է,- պատասխանեց մյուսը.- Սա Կոպենհագենն է կամ մի որևէ ուրիշ մեծ քաղաք. ախր դրանք իրար շատ են նման… Սա մեծ քաղաք է:

— Դա ճահճաջրի կաթիլ է,- բարբառեց Հոգսեն Զննողը:

Հեղինակի մասին տեղեկություններ գտե՛ք համացանցից:
Դուրս գրեք անհասկանալի բառերը և բառարանի օգնությամբ բացատրե՛ք:
Ի՞նչ նմանություն ունեն հեքիաթում նկարագրված քաղաքի մարդիկ իրական կյանքի հետ:
Ո՞րն է հեքիաթի փոխաբերական իմաստը։
Ստեղծագործությունից դո’ւրս գրեք տրված մտքերը հաստատող օրինակներ:
Մարդիկ իրար նախանձում են, չեն հանդուրժում մյուսի առավելությունը:
Մարդիկ իրար նկատմամբ լցված են չարությամբ:
Մարդիկ չեն հանդուրժում այն մարդկանց, որոնք ցականում են ընդհանուր թոհուբոհից հեռու մնալ:
Մարդիկ գթասիրտ չեն, չեն մեղմում իրար ցավ, աշխատում են իրար ավելի ցավեցնել:
Մարդիկ բնույթով չար են. չարություն անելը նրանց ուրախացնում և զվարճացնում է:
6.Ստեղծագործության մեջ ո՞րն է Անանուն կախարդի կերպարի անհրաժեշտությունը: Պատասխանը հիմնավորե՛ք։

Posted in Ռուսերեն 9

Իմ ընտանիքը/Моя семья

Իմ անունը Սերո է։ Ես 14 տարեկան եմ և սովորում եմ ավագ դպրոցում: Ես ունեմ հայր, մայր, եղբայր, քույր։
Հորս անունը Սեպուհ է, իսկ մորս անունը՝ Սերա։
Ծնողներս աշխատում են ես ու եղբայրս։ Եղբորս անունը Սարո է։ Քրոջս անունը Սարա է, նա երկու տարեկան է, աշխույժ է, խելացի, կենսուրախ ու յուրահատուկ։ Ես շատ եմ սիրում իմ ընտանիքը…

Меня зовут Серо. Мне 14 лет, я учусь в старшей школе. У меня есть отец, мать, брат, сестра.
Моего отца зовут Сепух, а мою мать зовут Сера.
Мои родители работают, я и мой брат. Моего брата зовут Саро. Мою сестру зовут Сара, ей два года, она живая, умная, веселая и неповторимая. Я очень люблю свою семью…

Posted in Աշխարհագրություն 9

Աշխարհագրություն 9

1. Ուրվագծային կամ թվային քարտեզի վրա նշել ՀՀ հարևան երկրներն ու նրանց հետ ունեցած ՀՀ սահմանների երկարությունը:Հայաստանի Հանրապետությունը սահմանակցում է չորս պետությունների հետ: Ստորև ներկայացված են ՀՀ հարևան երկրները և նրանց հետ ունեցած սահմանի երկարությունները.
Թուրքիա — 311 կմ
Ադրբեջան — 566 կմ (այդ թվում՝ 221 կմ՝ Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության հետ)
Իրան — 44 կմ
Վրաստան — 219 կմ
Այս երկրները կազմում են Հայաստանի հիմնական աշխարհագրական սահմանակիցները:
2. Թվային քարտեզի վրա նշել ՀՀ տարածքի հեռավորությունը (ուղիղ գծով) Սև ծովից, Միջերկրական ծովից, Կասպից ծովից և Պարսից ծոցից:
Սև ծով — մոտավորապես 220-300 կմ (վրացական տարածքով):
Միջերկրական ծով — մոտավորապես 900-1,000 կմ (Թուրքիայի տարածքով):
Կասպից ծով — մոտավորապես 450-500 կմ (Ադրբեջանի և Իրանի տարածքով):
Պարսից ծոց — մոտավորապես 800-850 կմ (Իրանի տարածքով):
3. Բնութագրեք ՀՀ աշխարհագրական դիրքը դիտարկելով այն տնտեսական, քաղաքական և կլիմայական տեսանկյուններից:1. Տնտեսական տեսանկյունից: • Դեպի ծով ելքի բացակայություն. Հայաստանը ցամաքային պետություն է, ինչը սահմանափակում է արտաքին առևտրի հնարավորությունները՝ դարձնելով այն կախված հարևան պետությունների տրանսպորտային ենթակառուցվածքներից։ Սա դժվարացնում է միջազգային շուկաներ մուտք գործելը և մեծացնում է ապրանքների փոխադրման ծախսերը: • Տրանսպորտային ուղիների սահմանափակում. Թուրքիայի և Ադրբեջանի հետ փակ սահմանները ավելի են բարդացնում արտահանման և ներմուծման գործընթացները, ստիպելով օգտվել Վրաստանի կամ Իրանի տարածքից։ Սա կրճատում է տնտեսական համագործակցության հնարավորությունները և մեծացնում փոխադրման ժամկետները: • Հարևան երկրների կախվածությունը. Հայաստանի տնտեսությունը որոշ չափով կախված է Վրաստանի նավահանգիստներից, հատկապես Բաթումիից և Փոթիից, ինչպես նաև Իրանի միջոցով իրականացվող արտահանման ճանապարհներից։ 2. Քաղաքական տեսանկյունից: • Տարածաշրջանային լարվածություն. Հայաստանը գտնվում է քաղաքականապես բարդ տարածաշրջանում, շրջապատված այնպիսի երկրներով, որոնց հետ ունի թե՛ դաշնակցային, թե՛ թշնամական հարաբերություններ։ Թուրքիայի և Ադրբեջանի հետ երկարատև հակամարտությունները (առավելապես Լեռնային Ղարաբաղի խնդրի պատճառով) հանգեցրել են փակ սահմանների և տնտեսական շրջափակման։ • Ռուսաստանի դաշնակցության կարևորությունը. Հայաստանը շատ սերտ հարաբերություններ ունի Ռուսաստանի հետ, և վերջինս հանդիսանում է Հայաստանի հիմնական ռազմավարական դաշնակիցը՝ քաղաքական, տնտեսական և ռազմական ոլորտներում:
4. Նշեք 5 երկիր, որոնց աշխարհագրական դիրքը նման է ՀՀ աշխարհագրական դիրքին: 1. Շվեյցարիա: • Ցամաքային պետություն է և շրջապատված է լեռներով (Ալպերով), ինչը հիշեցնում է Հայաստանի լեռնային ռելիեֆը: • Չունի ելք դեպի ծով և հիմնականում կախված է հարևան երկրների տրանսպորտային համակարգերից: 2. Աֆղանստան: • Ցամաքային պետություն է և ունի սահմանափակ հասանելիություն արտաքին շուկաներին: • Շրջապատված է լեռնային տարածքներով, ինչը դժվարացնում է տրանսպորտային ենթակառուցվածքների զարգացումը: 3. Նեպալ: • Լեռնային պետություն է, որը նույնպես չունի ելք դեպի ծով և շրջապատված է աշխարհի ամենաբարձր լեռներով (Հիմալայներով): • Կախված է հարևան պետությունների (Հնդկաստան և Չինաստան) տնտեսական և քաղաքական ազդեցություններից: 4. Մոլդովա: • Ցամաքային պետություն է, չունի ելք դեպի ծով, ինչը տնտեսական առումով սահմանափակում է միջազգային առևտուրը: • Տարածաշրջանային քաղաքական լարվածություն կա՝ կապված Հարավային Օսեթիայի և Աբխազիայի հետ (ինչպես Հայաստանի դեպքում՝ Լեռնային Ղարաբաղի խնդրի առումով): 5. Լաոս: • Արևելյան Ասիայի ցամաքային պետություն է, չունի ելք դեպի ծով: • Շրջապատված է ավելի հզոր և մեծ պետություններով (Վիետնամ, Թաիլանդ, Չինաստան), ինչպես Հայաստանը՝ Թուրքիայի, Իրանի և Ադրբեջանի հարևանությամբ: • Տնտեսապես կախված է հարևաններից և տրանսպորտային կապերից։
Այս երկրները բոլորն էլ ունեն ցամաքային, հաճախ լեռնային դիրք, և բախվում են տրանսպորտային ու տնտեսական խնդիրներին՝ կապված իրենց աշխարհագրական դիրքի հետ, ինչպես նաև որոշակի քաղաքական լարվածությունների:

Posted in Գրականություն 9

Ես ու համակարգիչը

համակարգիչս իմ անբաժանելի ընկերն է։

Աշխարհը առաջ է գնում, միաժամանակ մարդ ն է զարգանում։

Համագարգիչի միջոցով գրքեր ենք կարդում, աշխարհի լուրերն
Համակարգիչը ոչ միայն գործիք է ինձ համար, այլև` ստեղծագործական գործընթացի կարևոր մասնակից, որը թույլ է տալիս նոր գաղափարներ և նախագծեր իրականացնելու հնարավորություն:

Նայի՛ր տեսանյութը:

1.-Ի՞նչ ես կարծում, դու նմա՞ն ես տեսանյութի հերոսներին:

2.-Արդյո՞ք ճիշտ ես համարում, որ կարելի է անընդմեջ ու անընդհատ նայել համակարգչին կամ հեռախոսին: Ոչ ճիշտ չե համարում։

3.-Անձամբ դու, քո կարծիքով, կախվածություն ունե՞ս համակարգչից, թե ոչ: Ոչ։

4.-Փորձի՛ր գրավոր բացատրել տեսանյութի վերնագիրը: Քո կարծիքով, ինչո՞ւ է տեսանյութը վերնագրված «Եթե չլիներ համացանցը»:

Posted in կենսաբանություն 9

Կենսաբանությունը 9

1. Ո՞րն է օրգանիզմի ամենափոքր միավորը:
Օրգանիզմի ամենափոքր միավորը բջիջն է։ Բջիջը կենդանի օրգանիզմների կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ հիմնական միավորն է, որտեղ իրականացվում են կյանքի բոլոր հիմնական գործընթացները՝ նյութափոխանակություն, էներգիայի արտադրություն, բազմացում և այլն։

2. Ի՞նչ օրգանական և անօրգանական նյութեր գիտեք, բերեք օրինակներ:
Օրգանական նյութեր:
Օրգանական նյութերը պարունակում են ածխածնի հիմքով կառուցվածքներ, որոնք հիմնականում հանդիպում են կենդանի օրգանիզմներում: Օրինակներ՝
Ածխաջրեր՝ գլյուկոզա, ֆրուկտոզա
Սպիտակուցներ՝ կոլագեն, հեմոգլոբին
Ճարպեր (լիպիդներ)՝ ֆոսֆոլիպիդներ, տրիգլիցերիդներ
Նուկլեինաթթուներ՝ ԴՆԹ (Դեզօքսիռիբոնուկլեինաթթու), ՌՆԹ (Ռիբոնուկլեինաթթու)
Անօրգանական նյութեր:
Անօրգանական նյութերը չեն պարունակում ածխածին կամ ածխածնի փոքր քանակ ունեն և մեծ մասամբ հանդիպում են ոչ կենդանի միջավայրում: Օրինակներ՝
Ջուր (H₂O)
Աղեր՝ նատրիումի քլորիդ (NaCl)
Հանքանյութեր՝ կալցիումի կարբոնատ (CaCO₃), երկաթի օքսիդ (Fe₂O₃)
Գազեր՝ թթվածին (O₂), ածխաթթու գազ (CO₂)
3. Բնութագրեք հիդրոֆիլ և հիդրոֆոբ նյութերը, բերեք օրինակներ:
Հիդրոֆիլ նյութեր:
Հիդրոֆիլ նյութերն այն նյութերն են, որոնք հեշտությամբ լուծվում են ջրում կամ հեշտությամբ շփվում են ջրային միջավայրի հետ։ Այս նյութերը սովորաբար ունեն բևեռային մոլեկուլներ, ինչը թույլ է տալիս նրանց փոխազդել ջրի մոլեկուլների հետ։ Օրինակներ՝
Աղեր՝ նատրիումի քլորիդ (NaCl)
Շաքարներ՝ գլյուկոզա, սախարոզա
Սպիտակուցներ՝ ալբումին
Հիդրոֆոբ նյութեր:
Հիդրոֆոբ նյութերն այն նյութերն են, որոնք չեն լուծվում ջրում կամ դժվարությամբ են փոխազդում ջրային միջավայրի հետ։ Դրանք սովորաբար ունեն անբևեռ մոլեկուլներ, և նրանց համար ջուրը “հավասարակշռության” տարր չէ։ Օրինակներ՝
Ճարպեր՝ յուղեր, տրիգլիցերիդներ
Ֆոսֆոլիպիդներ՝ բջջաթաղանթի բաղադրամասեր
Պարաֆիններ

Posted in հայոց լեզու 9

Գործնական քերականություն

Վարժություն 1։ Գտնե՛լ, թե որ բառերի կազմության ժամանակ է կատարվել է ձայնավորի հնչյունափոխություն։


Միջնապատ (ի սղվել է), միություն (ե-ի, կ սղվել է), գինեգործ (ի-ե), կիսալուսին (ե-ի), թիավարել, վիպասան (ե-ի), շինարարություն (ե-ի, ք սղվել է), հիվանդասենյակ, գիրանալ (ե-ի), գիտուն (ե-ի), վիրահատել (ե-ի, ք սղվել է), վիճահարույց (ե-ի), գիսավոր (ե-ի), հիանալի, լիություն, զինագործ (ե-ի, ք սղվել է), սիրավեպ (ե-ի), դիմաքանդակ (ե-ի, ք սղվել է), կինոթատրոն։

Վարժություն 2։ Գտնե՛լ, թե որ բառերի կազմության ժամանակ է կատարվել ի ձայնավորի հնչյունափոխություն։

Հնադարյան, տնական, ջրավազան, ընչաքաղց, ըղձական, ընկուզենի, ազնվական, գնորդ, վեհապանծ, մտաբերել, լեռնագործ, հիմնադիր, լրագրեր, աղավնյակ, վիրակապ, քմային, գարեհաց, ճգնել, թրթիռ, գունագեղ, միջանկյալ, նշաձև, գրակալ, թխամորթ, կրաման, նմանատիպ, սրտակից:

Վարժություն 3։ Գտնե՛լ, թե որ բառերի կազմության ժամանակ է կատարվել ու ձայնավորի հնչյունափոխություն։

Բրդոտ, կարմրախայտ, բվեճ, թմբեր, ըմպանակ, գնացուցակ, ջրամբար, նշանագրություն, տնական, գթալ, ժողովրդական, խճուղի, խմբակային, մրգահյութ, խնկարկել, տրտնջալ, ոսկեգույն, սրել, գրականություն, աշխարհագրական, լրաբեր, ցորենահատ, առվակ, մթնել, դյուրահալ, հնձել:

Վարժություն 4։ Գտնե՛լ, թե որ բառերի կազմության ժամանակ է կատարվել ը ձայնավորի հնչյունափոխություն։

Տնակ, մանկական, ծանրամարտ, մանրադրամ, մտադրություն, մեղրահաց, կիսակառույց, փոքրություն, լրատվական, քաղցրահամ, սանրել, ընձուղտ, եզրաշերտ, լիտրաչափ, գլխաշոր, ցուցափեղկ, վագրաձի, լուսավորություն, դստրիկ, կպրագույն, լայնություն, բարձրություն, ծաղկաման, մետրանոց, ծաղրանկար, սրամիտ, ժանրային։

Վարժություն 5։ Գտնե՛լ, թե որ բառերի կազմության ժամանակ է կատարվել երկհնչյունի

Posted in Աշխարհագրություն 9

«ՀՀ աշխարհագրական դիրքը» նախագիծ

1Բնութագրեք ՀՀ աշխարհագրական դիրքը դիտարկելով այն տնտեսական, քաղաքական և կլիմայական տեսանկյուններից:


ՀՀ աշխագրական դիրքը ըստ տնտեսական տեսանկյունից բավականին բարենպաստ է, քանի որ ունի թե՛ լեռնային, թե՛ հարթավայրային տարածքներ և դա նպաստում է գյուղատնտեսությանը:

2. Քաղաքական տեսանկյունով այն է, որ Հայաստանը՝ եվրոմիության և եվրասիայի մաս է, ՄԱԿ-ի անդամ է։

Աշխարհագրականով այն է, որ այդ երկու աշխարհամասերի խաչմերուկում է գտնվում՝ եվրոպայի և ասիայի։

3. Կլիման Հայաստանում միջին մակարդակի է, ձմռանը՝ ցուրտ, ամռանը՝ շոգ։ Կլիման մեր գյուղատնտեսության համար շատ կարևոր է։

Նշեք 5 երկիր, որոնց աշխարհագրական դիրքը նման է ՀՀ աշխարհագրական դիրքին:
Չեխիայի, Սերբիայի, Շվեյցարիայի, Ավստրիայի և Մոլդովայի։

Posted in Պատմություն 9

Հայոց պատմության

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԱՌԱՋԻՆ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆԸ
(1918Թ. ՄԱՅԻՍԻ 28 – 1920Թ. ԴԵԿՏԵՄԲԵՐԻ 2)

ՀԱՐՑԵՐ ԵՎ ԱՌԱՋԱԴՐԱՆՔՆԵՐ

Որո՞նք են Անդրկովկասյան Դաշնային Հանրապետության կազմալուծման պատճառները։ Երբ հայ ժողովուրդը թուրքական զավթիչների դեմ կյանքի ու մահվան կռիվներ էր մղում 1918թ. մայիսյան հերոսամարտերում, սուր հակասություններ էին առաջացել երկրամասի երեք հիմնական ազգություններից կազմված Անդրկովկասյան Դաշնային Հանրապետության իշխանության մարմիններում: Այդ իսկ պատճառով Անդրկովկասյան Դաշնության փլուզումը դարձավ անխուսափելի:

Երբ լուծարվեց Անդրկովկասյան սեյմը։ 1918թ․ մայիսի 26-ին լուծարվեց Անդրկովկասյան սեյմը։

Ձեր կարծիքով՝ ինչ պայմաններում հռչակվեց Հայաստանի անկախությունը: վատ ու ծանր պայմաներում հռչակվեց Հայաստանի անկախությունը նրան պետք էր կնքնքել Բաթումի պայմանագիրը։

Ե՞րբ կնքվեց Բաթումի պայմանագիրը։ Բաթումի պայմանագիրը կնքվեր 1918 թվականի հունիսի 4-ին
Ի՞նչը ստիպեց Թուրքիային՝ ճանաչել Հայաստանի անկախությունը։ Բաթումի ։ Բաթումի պայմանագիրը պաշտոն

ապես պահպանեց իր ուժը մինչ 1920 թվականի նոյեմբեր, երբ տեղի ունեցավ Հայաստանի Սովետական Հանրապետությունը ստեղծումը և որոշվեց, որ այս պայմանագիրը չեղարկվի։
Փորձեք գնահատել Բաթումի հաշտության պայմանագիրը։ Ի՞նչ եք կարծում՝ արդյոք Բաթումի պայմանագիրն այլընտրանք չունե՞ր: Տարածքային Ուժեղացում: Բաթումի պայմանագիրը ամրագրեց Օսմանյան կայսրության շահերը Կովկասի տարածաշրջանում, ինչը դրական ազդեցություն ունեցավ նրա ռազմական և քաղաքական դիրքերի վրա այդ շրջանում։ Սակայն, այս պայմանագիրը, փաստորեն, նաև ամրագրեց որոշակի տարածքային զիջումներ Հայաստանի ու Ադրբեջանի նկատմամբ։
Ազգային Սնուցումներ: Պայմանագիրը հնարավորություն տվեց միացնել ադրբեջանական տարածքները և որոշակի սահմաններ սահմանեց, սակայն դրանում նույնպես եղան տարաձայնություններ ու հակասություններ Վրաստանի, Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև։
Միջազգային Գործընթացներ: Բաթումի պայմանագիրը չէր կարող ամբողջովին լուծել տարածաշրջանային հակասությունները և տևական խաղաղություն ապահովել, քանի որ այդ ժամանակների քաղաքական իրավիճակը բավականին դինամիկ էր։ Այս պայմանագիրը ստեղծեց որոշակի կայունություն, բայց չէր կարող կանխարգելել հետագա հակամարտությունները։
Այլընտրանք
Ազգային Գերակայություն: Գաղտնի ազգային ճնշման կամ ռազմական հարձակումների փոխարեն, տարածաշրջանի պետությունները կարող էին ընտրել ավելի համախոհ մոտեցում, որը կբարձրացներ հաշտության հնարավորությունը։

Posted in Գրականություն 9

Վիլյամ Սարոյանի   «Բան ունեմ ասելու»

.Փորձե´ք չափից շատ բան չուզել, թեև կարևոր չէ, թե որքան եք ուզում, կամ ինչքան քիչ եք ստանում, սրտաբեկ տուն մի´ գնացեք, որովհետև դուք տեսաք ու զրուցեցիք Ձմեռ պապի հետ, իսկ նա ձեզ չտվեց էն, ինչ ցանկանում էիք: Շատ բան ցանկացող շատ մարդ կա. փորձեք չափից շատ բան չուզել, փորձեք բավարարվել ձեր ունեցածով, որովհետև ձեր ունեցածը լիուլի է. չէ՞ որ աշխարհը ձեզ տրված է ապրելու համար, իսկ աշխարհը լավ տեղ է, չէ՞ որ դուք ցերեկ ունեք` դպրոց գնալու և խաղի համար ու չէ՞ որ գիշեր ունեք` տուն վերադառնալու, գրքեր կարդալու, անկողին մտնելու և քնելու համար. չէ՞ որ ձեզ կյանք է տրված. ոչ ոք ձեզ չի մեղադրելու շատ ուզենալու համար. սարսափելի շատ – գոնե` ամեն Սուրբ Ծնունդին, – բայց վատ մի´ զգացեք դրա համար, որովհետև դուք ավելին ունեք, քան որևէ մեկը: Իսկ դու, Ձմեռ պապ, քեզ հիմարի տեղ մի´ դիր, հա՞: Նրանց շարունակ մի´ հարցրու, թե ինչ են ուզում. նրանց մի´ ստիպիր կարծելու, թե դու պատրաստվում ես տալու իրենց ուզած ամեն ինչը, իսկ հետո բան էլ չես տալիս: Մի քիչ խելք ունեցիր էդ գլխիդ մեջ, էլի: Փորձիր ցույց տալ նրանց, թե որչափ արդեն ունեն, նույնիսկ եթե նրանք աղքատ են, նույնիսկ եթե իրոք կարիք ունեն թե´ իսկական տների` ապրելու համար, թե´ զգեստների, թե´ ուտելիքի և թե´ բոլոր մյուս բաների: Փորձի´ր քաջալերել նրանց` հաճույք զգալ էն բանից, ինչ որ ունեն: Նրանք հավատում են քեզ, ուրեմն աշխատեցրու´ ուղեղդ: Եթե չես կարողանում նրանց տալ ինչ ուզում են, փորձի´ր նրանց հասկացնել, թե որքան արդեն ունեն: Քեզ մի´ պահիր հասարակ մարդ արարածի պես. նրանք քեզ հավատ են ընծայում, նրանք հավատացած են, որ դու կարող ես ցանկացած բան անել, ամեն, ամեն ինչ, իսկ դու անկարող ես, ուստի թող նրանք դա իմանան, էդ դեպքում փշրված սրտերով չեն վերադառնա իրենց ետնախորշերը: Մենք սիրում ենք քեզ, Ձմեռ պապ, բայց փորձի´ր ուղեղդ շարժել, էլի: Հարցն իրերը չեն, որ նրանք ուզում են կամ որոնց կարիքն ունեն, ու դու պարտավոր ես դա նրանց սովորեցնել: Դու պարտավոր ես նրանց տեղեկացնել, որ կարևոր չէ` ինչքան քիչ բան ունեն, նրանք միշտ էլ կարող են ուրիշներին տալ, և դու պետք է սովորեցնես նրանց, որ միայն տալն է նրանց երջանկացնելու: Եվ դու պարտավոր ես նրանց տեղեկացնել, որ իրենք ստիպված չեն “ինչ-որ բաներ” տալ. “ինչ-որ բաները” կարելի է գնել, բայց էն լավ բաները, որոնք կարող են տրվել, չեն կարող գնվել: Լավ բաները ծնվում են մարդկանց մեջ, և դրանք էնտեղ են միշտ` սպասելով դիմացինին փոխանցվելուն: Եվ մարդկանց նվիրելը միակ բանն է, որ կարող է ցանկացած մարդու երջանկացնել: Հիմա դառնամ ձեզ, երեխաներ: Սուրբ Ծննդյան տոնի լույսերն ավելի պայծառ չեն, քան ձեր սեփական լույսերը: Աշխարհում ավելի հրաշալի նվեր չկա, քան էն, որ ինքներդ ձեր սիրելիներին ասում եք` ես սիրում եմ քեզ: Չկան ավելի անուշ ու ջերմ բաներ, քան ձեզ համար ոչինչ չպահանջող և ուրիշներին սեր պարգևող ձեր իսկ սրտերը: Ավելի հանդիսավոր ու գեղեցիկ օրեր չկան, քան էն հին, բարի ժամանակները, որ հիշում եք` ավելի լավն էին. ավելի լավ` տալը, քան ստանալը: Իսկ ձեզնից ամեն ոք կարող է տալ: Ձեզնից յուրաքանչյուրը մի-մի միլիոնատեր է` հրաշալի բաներ տալու համար: Ոչ մի ընծա ավելի թանկարժեք չէ, որքան էն, ինչ տալիս եք ձեր ունեցածից: Եվ ինչքան շատ տաք, էնքան շատ կստանաք: Սպասե´ք, երեխանե´ր: Արդեն գիտեք, որ մնացածիս պես դուք էլ մեծանալու և գուցե նույնիսկ էն ժամանակ էլ չիմանաք, թե ձեզնից յուրաքանչյուրը միշտ ինչ պետք է տար և ստանար ու գուցե մտածեք, թե ինքներդ էլ չեք ստացել էդ լավ բաները, երբ երեխա եք եղել: Դուք պարտավոր եք իմանալ, որ լավ բանը ձեզ համար, մեզնից յուրաքանչյուրի համար միայն էն է, թե մեզնից ամեն մեկն ինչ պետք է տա, իսկ մեզնից ամեն մեկը շատ մեծ գործ ունի անելու` ավելի շատ, քան ինքը` Ձմեռ պապը: Դուք պարտավոր եք դա իմանալ, երեխանե´ր: Եթե երբևէ ցանկանում եք երջանիկ լինել, դուք պետք է սկսեք էդ մեծ գործն էսօրվանից:

Վերլուծի՛ր, հիմնավորված շարադրի՛ր ընթերցածդ գործի գաղափարը, ընդգծի՛ր հեղինակի ասելիքը, ցույց տուր գործի դաստիարակչական և ճանաչողական բնույթը։

Անհրաժեշտ է բավարարվել մեր ունեցածով, մենք մեզ բարձր գերադասենք, որովհետև կյանքը մեր առջևում է, լավ ապրենք և փորձենք միշտ մեր անեցածի մի մասը նվիրել մեր հարազատին՝ սիրելի մարդուն։

1. Արտագրե՛լ՝ ըստ անհրաժեշտության լրացնելով է կամ ե։
Այգետ, այժմէական, անէական, անպատեհ, առէջ, առօրէական,
անվրեպ, գոմեշ, գրեթե, դողե.րոցք, ելևէջ, երբևե, երբևիցե,
էլեկտրաէ.ներգիա, էմալէ, ինչևէ, ինչևիցէ, լայնէկրան, խեցի, կրետ,
հեկ, հապճեպ, հիպոթեզ, հյուլէ, հնէաբան, մանանեխ, մանրե
միջօրէական, որևէ, որևիցէ, պոեմ, սեթևեթել, վայրէջք, տիեզերք,
տոթակեզ, տրիոլետ, քրիստոնէական։

2. Արտագրե՛լ՝ ըստ անհրաժեշտության լրացնելով օ կամ ո։
Ականջօղ, ամանօրյա, ամենօրյա, անօգնական, անօթևան, անորոշ,
ապորինի, արծաթազոծ, բացօթյա, բնօրրան, գազօջախ, գիշերուզոր,
գիշերօթիկ, զորք, լավորակ, կեսօր, հանապազորդ, հանապազօրյա,
հոգս, հոդս ցնդել, հոտնկայս, մեղմօրոր, մեղմօրեն, միօրինակ,,
նախօրոք, ոսկեզոծ, ջրօրհնեք, վաղորդայն, վաղօրոք, տասնօրյակ,
տարորոշել, տափօղակ, օրըստօրե, օրորել։

3. Արտագրե՛լ՝ ըստ անհրաժեշտության լրացնելով ը տառը։
Ակնդետ, ակնթարթ, անակնկալ, անընդհատ, առընթեր,
առնչվել, գույնզգույն, դասընթաց, դասընկեր, երկընտրանք,
ինքնստինքյան, լուսնկա, խոչնդոտ, կորնթարդ, համընկնել,
հյուրընկալ, ձեռնտու, ճեպընթաց, մերթընդմերթ, նորընտիր,
որոտընդոստ, սրնթաց, ունկնդիր։