Day: 13.11.2024

Հայաստանում էներգիայի այլընտրանքային աղբյուրների զարգացումը կարևոր նշանակություն ունի, հատկապես հաշվի առնելով երկրի բնական ռեսուրսների սահմանափակությունը և էներգետիկ անվտանգության ապահովման անհրաժեշտությունը։ Ահա Հայաստանում օգտագործվող և զարգացող էներգիայի այլընտրանքային աղբյուրները․

1. Արեգակնային էներգիա

Հայաստանում արեգակնային էներգիան ունի մեծ ներուժ՝ երկրի կլիմայական պայմանների շնորհիվ։ Տարեկան միջինում մոտ 300 արևային օր ունենալով՝ Հայաստանը իդեալական վայր է արևային էներգիայի համար։ Վերջին տարիներին մի շարք արևային էլեկտրակայաններ են կառուցվել, ինչպես նաև խրախուսվում են փոքր արևային կայանների տեղադրումը։ Արևային վահանակները և ֆոտովոլտային համակարգերը այժմ տարածվում են թե՛ տնային, թե՛ առևտրային ոլորտներում։

2. Քամու էներգիա

Հայաստանում քամու էներգիայի ներուժն օգտագործելու համար անհրաժեշտ է քամու ուժեղ և կայուն հոսքեր։ Քամու էներգիան հատկապես խոստումնալից է Լոռու, Գեղարքունիքի և Սյունիքի մարզերում, որտեղ քամու արագությունները բավարար են էներգիայի արտադրության համար։ Դեռևս այս ոլորտում մասշտաբային նախագծեր չկան, սակայն ուսումնասիրություններ և նախնական փորձեր իրականացվում են։

3. Ջերմային էներգիա (գեոթերմալ էներգիա)

Գեոթերմալ էներգիայի աղբյուրները նույնպես ուշադրության կենտրոնում են՝ հատկապես Ջերմաղբյուրի և Կարլվեվեր քաղաքներում, որտեղ հանքային ջրերի ջերմությունը կարող է օգտագործվել էլեկտրաէներգիա արտադրելու համար։ Գեոթերմալ էներգիան կարող է լինել կայուն և մաքուր էներգիայի աղբյուր, բայց այս ոլորտը դեռևս բավականին սահմանափակ է և պահանջում է մեծ ներդրումներ ու հետազոտություններ։

4. Ջրի էներգիա (հիդրոէներգիա)

Հայաստանում հիդրոէներգիան ավանդական և կարևոր էներգիայի աղբյուր է։ Հիդրոէլեկտրակայանների ցանցն ապահովում է երկրի էներգիայի զգալի մասը։ Մեծ հիդրոէլեկտրակայաններից բացի, վերջին տարիներին զարգանում են նաև փոքր հիդրոէլեկտրակայաններ, որոնք տեղադրվում են գետերի հոսքերում և ապահովում են էներգիայի արտադրություն՝ առանց մեծ բնապահպանական վնասների։

5. Կենսազանգվածի էներգիա (բիոէներգիա)

Կենսազանգվածից ստացված էներգիան ներառում է գյուղատնտեսական և կենցաղային թափոններից ստացված կենսավառելիքների օգտագործումը։ Հայաստանում այս ոլորտը դեռևս զարգացած չէ, սակայն կենսազանգվածը կարող է օգտագործվել որպես լրացուցիչ էներգիայի աղբյուր գյուղական համայնքներում՝ ապահովելով կենցաղային ջեռուցում և էլեկտրաէներգիա։

6. Հողմաշարժական և կենցաղային բիոգազի կայաններ

Կենցաղային թափոններից և գյուղատնտեսական մնացորդներից ստացված բիոգազը կարող է օգտագործվել էներգիայի արտադրության համար։ Հայաստանում նման նախագծերը դեռևս նոր են և մասշտաբային տարածում չունեն, սակայն զարգացման ներուժ ունեն՝ հատկապես գյուղական բնակավայրերում։

Զարգացման մարտահրավերներ և հեռանկարներ

Հայաստանում այլընտրանքային էներգիայի աղբյուրների զարգացումը բախվում է մի շարք մարտահրավերների, ներառյալ՝ ներդրումների պակաս, տեխնիկական և գիտական ռեսուրսների սակավություն և տեխնոլոգիական զարգացումների անհրաժեշտություն։ Սակայն, էներգիայի այլընտրանքային աղբյուրների ներդրումն ու զարգացումը մեծ նշանակություն ունի շրջակա միջավայրի պահպանության և էներգետիկ անկախության ապահովման համար։

Կառավարությունը խրախուսում է այլընտրանքային էներգիայի աղբյուրների կիրառումը՝ առաջարկելով հարկային արտոնություններ, դրամաշնորհներ և ֆինանսավորման ծրագրեր, ինչը կարող է նպաստել այս ոլորտի զարգացմանը և երկրի էներգետիկ անվտանգության բարձրացմանը։

1. Գրականության աշխարհում առաջխաղացում․ Սիրադեղյանի գրական աշխատանքները նրան դարձրեցին սիրված, իսկ ոճը՝ վառ արտահայտված ու սուր։ Նրա ստեղծագործությունները համարձակ քննադատում էին ինչպես մարդկային բնույթը, այնպես էլ սովետական հասարակությունը՝ ցուցադրելով մարդկային հարաբերություններն ու կեղծավորությունը։

2. Անկախության շարժման առաջամարտիկ․ Սիրադեղյանը գլխավոր դեր է խաղացել 1988 թ․ Ղարաբաղյան շարժման ժամանակ՝ որպես Հայաստանի անկախության կողմնակիցներից և գաղափարախոսներից մեկը։ Նա այն տարիներին ակտիվորեն հանդես էր գալիս միտինգներում ու հրապարակներում։

3. Բարդ բնավորություն․ Սիրադեղյանը հայտնի էր որպես խիստ ու անզիջում մարդ։ Նրան հաճախ նկարագրում էին որպես ուժեղ կամքի տեր, խիզախ, բայց նաև՝ սուր, երբեմն՝ բարդ ու անհամակերպելի բնավորությամբ։

4. «Հանցագործ ու ոստիկանի» մեջտեղում․ Ներքին գործերի նախարարության ղեկավարումը Սիրադեղյանի համար եղավ ինչպես կայացման, այնպես էլ կասկածների շրջան։ Նրան շատերը հիշում են որպես մարդ, ով կարողանում էր խիստ ու անվախ քայլերով կարգ ու կանոն հաստատել։

5. Գրականությունից դեպի քաղաքականություն․ Թեև որպես գրող նա հռչակված էր, բայց քաղաքականությունը լիովին կլանեց նրան։ Հետագայում նա անդրադարձավ, որ քաղաքականությունը մեծ ծանրություն ու տառապանք է իրեն բերել, ու խոչընդոտել իր ստեղծագործական աշխատանքին։

6. «Մութ 90-ականների» խորհրդանիշ․ Սիրադեղյանը հատկապես հիշվում է 1990-ականների իրադարձությունների համատեքստում, երբ Հայաստանն անցնում էր դժվարին տարիների միջով։ Նրան երբեմն դիտարկում էին որպես այդ դաժան ժամանակների խորհրդանիշ, որտեղ պայքարը հանուն անկախության խառնվել էր ներքին անհանգստությունների հետ։

7. Վերածվել է առեղծվածի․ 1999-ին Սիրադեղյանի դեմ քրեական գործ հարուցվեց՝ նրան մեղադրելով մի շարք հանցագործությունների մեջ։ Չնայած դատարանը թույլատրեց նրան ազատության մեջ սպասել դատավարությանը, նա փախուստի դիմեց 2000 թ․, որից հետո տասնամյակներ շարունակ մնաց անհայտ։

8. Գրական հերոս՝ կյանքում․ Իր ստեղծագործություններում Սիրադեղյանը նկարագրում էր մարդկանց հակասականությունն ու գորշ կողմերը։ Շատերը կարծում են, որ նա ինչ-որ առումով ինքը դարձավ իր հերոսներից մեկը՝ անցնելով իր ստեղծած կյանքի հակասություններով։

9. Կարգախոսի ուժը․ Նրա գրական ոճը համեմատվում էր Հեմինգուեյի ու Չեխովի հետ, իսկ որոշ մտքեր դարձան կարգախոսներ ու «թևավոր խոսքեր» Հայաստանում, որոնք հնչում էին քաղաքականությունից մինչև առօրյա կյանք։

10. Արձակուրդ ավարտից հետո՝ մահ․ Երկար տարիներ անհայտ գտնվելուց հետո, նրա մահվան լուրը 2021-ին դարձավ մեծ իրադարձություն՝ գրեթե ավարտելով «Սիրադեղյանի առեղծվածը»։