Month: Նոյեմբեր 2024

Այս հատվածը պատկերում է հայկական գյուղի կյանքը և վիշտը մահվան առջև: Հեղինակը մանրամասն նկարագրում է գյուղի տան տեսքը՝ աշնանային մռայլությամբ, երբ բնությունն էլ կարծես իր տխրությամբ մասնակցում է մահվան սգին: Պատկերները շատ կենդանի են, և առանձնահատուկ տեղ են զբաղեցնում գյուղի ծերունիները, ովքեր հավաքվել են իրենց վաղեմի ընկերոջ՝ Վարոսի մահվան առիթով։

Գրական գործի հիմնական թեման մահվան անխուսափելիությունն է և կյանքի անցողիկությունը: Ծերերը, իրենց իսկ կյանքի վերջը նկատի ունենալով, քննարկում են, թե ով է լինելու հաջորդը, որին մահը կայցելի: Նրանք հիշողությունների միջով փորձում են գտնել Վարոսի հիշարժան հատկությունները, սակայն չհաջողելով նրան մեծ իմաստով հիշատակել՝ ափսոսանքով վերադառնում են իրենց առօրյա զրույցներին:

Հեղինակն օգտագործում է բազմաթիվ մանրակրկիտ դետալներ, որոնք ցույց են տալիս գյուղի բնակիչների հասարակ, բայց դժվար կյանքը: Վարոսի կինը, ով ողբում է իր ամուսնուն, խոսում է նրա պարզ, բայց կարևոր առաքինությունների մասին՝ նրան փառաբանելով որպես տան պատսպարող և ընտանիքի կերակրող:

Այս տեքստը նկարագրում է հայ գերդաստանի մորը մահից հետո կատարվող արարողությունները և գործերը, որոնք հարգանքի ու ավանդույթների մեծ նշանակություն ունեն այս համայնքի համար: Պատմությունը սկսվում է մոր թաղման պատրաստություններով, գերեզմանատան ու հողի հետ կապված ավանդական կարգերով, այնուհետև անցնում է տան փակման և ընտանիքի հետագա կյանքի կազմակերպմանն ու շարունակությանը:

Այս պատմության մեջ աչքի են ընկնում մի քանի հիմնական թեմաներ՝

1. Ավանդույթների և սովորույթների պահպանում. գերդաստանի անդամները մեծ կարևորություն են տալիս մոր հուղարկավորությանը և հետևում են ավանդական ծեսերին՝ գերեզման փորելուց մինչև հոգեհաց պատրաստելը։ Հատկապես կարևորվում է գերեզմանափորների ընտրությունը, որոնց պետք է նեղություն չտալ, քանի որ գյուղում դա ավանդույթ է, իսկ դա ցույց է տալիս համայնքի վրա հին սովորույթների ազդեցությունը։

2. Տոհմի հարգանքը. մոր հանդեպ հարգանքը դրսևորվում է նրա թաղման արարողության, հոգեհացի և նրա հիշատակին նվիրված յուրաքանչյուր մանրուքով։ Մոր կերպարը ներկայացված է որպես ընտանիքի հիմնասյուն՝ նա, ով հոգ է տարել ընտանիքի բոլոր անդամների մասին, և մահից հետո այդ նույն ընտանիքը վերջին անգամ ամբողջությամբ խնամքով իրականացնում է նրա հիշատակին նվիրված արարողությունները։

3. Գերդաստանի և ընտանիքի պատկանելիություն. պատմության մեջ պատկերված են մեծ ընտանիքներում տարածված այն գաղափարները, որ մահացածի հոգսը կիսում է ողջ ընտանիքը։ Ամեն անդամ ունի իր բաժին պատասխանատվությունը՝ անկախ նրանից, թե մահացածի հետ ինչքան մոտ է եղել կամ ինչ հարգանք է ունեցել։

4. Տունը որպես անցյալի և հիշատակների պահպանություն. երբ պատմության վերջում ընտանիքը պատրաստվում է փակել տունը և ամրացնել այն, մոր կերպարն ու հիշատակը դառնում են տան ֆիզիկական մարմնավորում, և յուրաքանչյուր իր կամ մանրուք կապված է մոր հետ: Այս տեսարանը կարող ենք տեսնել, երբ ընտանիքը խնամքով փակում է տան դռները, պատուհանները, սառնարանը և մաքրում է ամեն ինչ՝ կարծես ուզում է պահպանել հուշերը հենց տան մեջ:

Այս պատմությունն արտացոլում է ոչ միայն հարգանքը մահացածների հանդեպ, այլ նաև՝ ավանդույթների պահպանման կարևորությունը, ինչը հայ ժողովրդի կենցաղի ու արժեքային համակարգի մի մասն է:

1. Գրականության աշխարհում առաջխաղացում․ Սիրադեղյանի գրական աշխատանքները նրան դարձրեցին սիրված, իսկ ոճը՝ վառ արտահայտված ու սուր։ Նրա ստեղծագործությունները համարձակ քննադատում էին ինչպես մարդկային բնույթը, այնպես էլ սովետական հասարակությունը՝ ցուցադրելով մարդկային հարաբերություններն ու կեղծավորությունը։

2. Անկախության շարժման առաջամարտիկ․ Սիրադեղյանը գլխավոր դեր է խաղացել 1988 թ․ Ղարաբաղյան շարժման ժամանակ՝ որպես Հայաստանի անկախության կողմնակիցներից և գաղափարախոսներից մեկը։ Նա այն տարիներին ակտիվորեն հանդես էր գալիս միտինգներում ու հրապարակներում։

3. Բարդ բնավորություն․ Սիրադեղյանը հայտնի էր որպես խիստ ու անզիջում մարդ։ Նրան հաճախ նկարագրում էին որպես ուժեղ կամքի տեր, խիզախ, բայց նաև՝ սուր, երբեմն՝ բարդ ու անհամակերպելի բնավորությամբ։

4. «Հանցագործ ու ոստիկանի» մեջտեղում․ Ներքին գործերի նախարարության ղեկավարումը Սիրադեղյանի համար եղավ ինչպես կայացման, այնպես էլ կասկածների շրջան։ Նրան շատերը հիշում են որպես մարդ, ով կարողանում էր խիստ ու անվախ քայլերով կարգ ու կանոն հաստատել։

5. Գրականությունից դեպի քաղաքականություն․ Թեև որպես գրող նա հռչակված էր, բայց քաղաքականությունը լիովին կլանեց նրան։ Հետագայում նա անդրադարձավ, որ քաղաքականությունը մեծ ծանրություն ու տառապանք է իրեն բերել, ու խոչընդոտել իր ստեղծագործական աշխատանքին։

6. «Մութ 90-ականների» խորհրդանիշ․ Սիրադեղյանը հատկապես հիշվում է 1990-ականների իրադարձությունների համատեքստում, երբ Հայաստանն անցնում էր դժվարին տարիների միջով։ Նրան երբեմն դիտարկում էին որպես այդ դաժան ժամանակների խորհրդանիշ, որտեղ պայքարը հանուն անկախության խառնվել էր ներքին անհանգստությունների հետ։

7. Վերածվել է առեղծվածի․ 1999-ին Սիրադեղյանի դեմ քրեական գործ հարուցվեց՝ նրան մեղադրելով մի շարք հանցագործությունների մեջ։ Չնայած դատարանը թույլատրեց նրան ազատության մեջ սպասել դատավարությանը, նա փախուստի դիմեց 2000 թ․, որից հետո տասնամյակներ շարունակ մնաց անհայտ։

8. Գրական հերոս՝ կյանքում․ Իր ստեղծագործություններում Սիրադեղյանը նկարագրում էր մարդկանց հակասականությունն ու գորշ կողմերը։ Շատերը կարծում են, որ նա ինչ-որ առումով ինքը դարձավ իր հերոսներից մեկը՝ անցնելով իր ստեղծած կյանքի հակասություններով։

9. Կարգախոսի ուժը․ Նրա գրական ոճը համեմատվում էր Հեմինգուեյի ու Չեխովի հետ, իսկ որոշ մտքեր դարձան կարգախոսներ ու «թևավոր խոսքեր» Հայաստանում, որոնք հնչում էին քաղաքականությունից մինչև առօրյա կյանք։

10. Արձակուրդ ավարտից հետո՝ մահ․ Երկար տարիներ անհայտ գտնվելուց հետո, նրա մահվան լուրը 2021-ին դարձավ մեծ իրադարձություն՝ գրեթե ավարտելով «Սիրադեղյանի առեղծվածը»։

«Ինձ ժողովուրդը չի ճանաչում: Ինձ նորմալ ճանաչում են իմ նեղ շրջապատի մարդիկ: Մնացյալը գիտեն ինձ մորուքով, գիտեն ջղայնացած, գիտեն քրտնած, այսօրվա եղած կերպարը դա է: Ինձնից վախենում են: Իրենց համար արջի կերպար են ստեղծել ու իրար վախեցնում են»:

Վազգեն Սարգսյան

Թվում է, Սպարապետ Վազգեն Սարգսյանի մասին հայտնի է գրեթե ամեն ինչ։ Սակայն նրա կյանքի որոշ դրվագներ, այնուամենայնիվ, գրեթե անհայտ են հանրությանը։

Ստորեւ ներկայացված է 10 փաստ` ՀՀ առաջին պաշտպանության նախարար, ռազմական ու քաղաքական գործիչ Վազգեն Սարգսյանի (1959-1999թթ) մասին։

Վազգեն Սարգսյանի կյանքում չափազանց մեծ է եղել գրականության դերը։ Նրա ստեղծագործությունները տպագրվել են «Գարուն» և «Սովետական գրականություն» ամսագրերում, «Հայաստանի աշխատավորուհի» եւ «Գրական թերթ» թերթերում

Վազգեն Սարգսյանը դպրոցը և Երևանի ֆիզիկական կուլտուրայի ինստիտուտն ավարտել է կարմիր դիպլոմով։

1979-1983թթ. Վազգեն Սարգսյանն աշխատել է Արարատի միջնակարգ դպրոցում՝ որպես ֆիզկուլտուրայի ուսուցիչ։

Վազգեն Սարգսյանը 1983-1986թթ. աշխատել է Արարատի ցեմենտի գործարանում՝ որպես կոմերիտական կազմակերպության քարտուղար:

1997թվ օգոստոսի 14-ին Վազգեն Սարգսյանը լողալով անցել է Սեւանի մի ծայրից մյուսը։ 7 կմ ջրային տարածքը նա անցել է 4 ժամ 50 րոպեում։

Սեւանը ծայրից ծայր հատելու որոշումը Վազգեն Սարգսյանը կայացրել է ակնթարթորեն՝ տպավորվելով տեսած երազից եւ հիշելով, որ ժամանակին Ադրբեջանի նախկին նախագահ Աբուլֆազ Էլիչբեյը հայտարարել էր, որ մի օր Սեւանում իր ոտքերն է լվանալու։

Սեւանի ափերից մեկում տեղադրված հուշաքարը փաստում է, որ Սպարապետ Վազգեն Սարգսյանին Սեւանում լողալիս ընկերակցել է Ռուսաստանում ցամաքային զորքերի հրամանատար Ալեքսեյ Տրիտյակովը։ Ամբողջ ճանապարհը նավակով նրանց ուղեկցել են Վազգեն Սարգսյանի զինակիցներ՝ Մովսես Գեղամգուլյանը, Սմբատ Հակոբյանը, Հակոբ Համբարձումյանը, որոնք նաեւ տեսագրել են ընթացքը։

Վազգեն Սարգսյանը երբեւէ չի տրվել զգացմունքներին, շարունակ պնդել է, որ վշտի եւ ուրախության վրա շատ քիչ ժամանակ է պետք ծախսել։ Հենց դրա շնորհիվ ամենաօրհասական պահերին նա կարողացել է վերագտնել իրեն ու կարեւոր որոշումներ կայացնել։

1997թվ սեպտեմբերի 15-ին «Չորրորդ իշխանություն» թերթում հրատարկված հարցազրույցում՝ «Ե՞րբ կամուսնանա» հարցին սպարապետը պատասխանել է, որ իր առջեւ խնդիր է դրել անել դա 1997-ին եւ կարմիր թանաքով այն գրել է իր գրքում։

Լրագրողին նա պատմել էր, որ եթե որեւէ բան կարմիր թանաքով է նշում, անպայման կատարում է։ Ավելի ուշ Վազգեն Սարգսյանը լրագրողին խնդրել էր չտպագրել այդ մասին, քանի որ տվյալ պարագայում վստահ չէր՝ կկատարի այն, թե չէ։

Վազգեն Սարգսյանը Պաշտպանության նախարար աշխատելու տարիներին օգտվել է միայն ծառայողական մեքենայից, քանի որ չի ունեցել անձնական մեքենա։ Հետագայում նրան մեքենա է նվիրել Հունաստանաբնակ Վարուժան Գնունին։ Մեքենան ծառայել է միայն ծառայողական նպատակներով՝ դիրքեր զենք տեղափոխելու համար։

Վազգեն Սարգսյանը երբեք չի ունեցել անձնական զենք։

Մխիթար Սեբաստացին (1676-1749) հայ մշակութային ու կրոնական գործիչ էր, ով մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ գրականության և մշակույթի զարգացման գործում։ Նա ծնվել է Սեբաստիա (ներկայիս Սվազ) քաղաքում։ Սեբաստացին հիմնադրել է Մխիթարյան միաբանությունը՝ մի կրոնական և մշակութային շարժում, որը կենտրոնացած էր Վենետիկում և կարևոր դեր խաղաց հայ լեզվի, պատմության և գիտության զարգացման մեջ։

Նրա նախաձեռնությամբ հրատարակվեցին բազմաթիվ հայերեն գրքեր, դասագրքեր և այլ ուսումնական նյութեր, որոնք նպաստեցին հայ ժողովրդի կրթական և մշակութային մակարդակի բարձրացմանը։ Մխիթարյան միաբանությունը, իր հերթին, հայտնի դարձավ իր թարգմանչական և գրահրատարակչական գործունեությամբ, իսկ Սեբաստացին օրինակ ծառայեց միաբանության անդամներին՝ կրթության և մշակույթի տարածման գործում։

Մխիթար Սեբաստացու կյանքն ու գործունեությունը նշանակալի տեղ են գրավում հայ ժողովրդի պատմության մեջ՝ դառնալով կրթության և մշակութային վերածննդի խորհրդանիշ։

Կենսական տարեր են կոչվում այն քիմիական տարեր առաջացնում են բարդ օրանակա նյութեր կազմումէոն 97%

Սպիտակուցների, Նումենաթթուներ,

Բարդ օրական նյութեր

Ածխածին

Ջրածին

Ազոտ

Ֆոսֆոր

Ծ

Տանը գրել մագրո միգրո տարերի ադոմների կարուցվացկը

1.Համեմատել ԴՆԹ-ի և ՌՆԹ-ի կառուցվածքը, նկարագրել ֆունկցիաները

ԴՆԹ-ն (դեզօքսիռիբոնուկլեինաթթու) և ՌՆԹ-ն (ռիբոնուկլեինաթթու) երկուսն էլ նուկլեինաթթուներ են, որոնք կարևոր դեր ունեն գենետիկական տեղեկատվության պահպանման և օգտագործման մեջ: Չնայած նրանց միջև կան որոշակի նմանություններ, դրանք ունեն նաև մի շարք տարբերություններ:

2. Նկարագրել նյութափոխանակությունը, ինչպիսի ռեակցիաներից է այն կազմված։

Նյութափոխանակությունը (մետաբոլիզմը) կենսաբանական գործընթացների համախումբ է, որի միջոցով կենդանի օրգանիզմները ստանում և օգտագործում են էներգիա՝ իրենց կենսագործունեությունն ապահովելու համար: Նյութափոխանակությունն ընդգրկում է քիմիական ռեակցիաների ամբողջություն, որոնք տեղի են ունենում բջիջներում և ներառում են ինչպես նյութերի քայքայում, այնպես էլ դրանց սինթեզ:

3. Նկարագրել և համեմատել ֆոտոսինթեզն և քեմոսինթեզը։

Ֆոտոսինթեզը և քեմոսինթեզը երկուսն էլ կենսաբանական գործընթացներ են, որոնք օգտագործվում են էներգիա ստանալու և օրգանական նյութեր արտադրելու համար, բայց դրանք տարբերվում են էներգիայի աղբյուրներով և բնույթով։