Posted in Աշխարհագրություն 9

Հհ տնտեսության վրա ազդող գործումները


Արտաքին գործոններ

  • Արտաքին առևտրի հարաբերություններ
    ՀՀ-ն մեծապես կախված է արտահանման և ներմուծման շուկաներից։ Ռուսաստան, Եվրամիություն և Իրանը հիմնական առևտրային գործընկերներն են։
  • Գեոպոլիտիկական իրավիճակ
    Տարածաշրջանային կոնֆլիկտները, հատկապես Արցախյան հիմնահարցը, ինչպես նաև Թուրքիայի և Ադրբեջանի հետ փակ սահմանները, լուրջ ազդեցություն ունեն տնտեսական հարաբերությունների վրա։
  • Արտագաղթ և սփյուռքի ազդեցություն
    Արտագաղթը նպաստում է աշխատուժի կրճատմանը, իսկ սփյուռքից ներհոսող դրամական փոխանցումները (տրանսֆերտներ) կարևոր եկամտի աղբյուր են։
  • Ներդրումների ներհոսք
    Արտասահմանյան ներդրումների մթնոլորտը պայմանավորված է քաղաքական կայունությամբ, օրենսդրական դաշտով և գործարար միջավայրով։
  • Ներքին գործոններ
  • Տնտեսական կառուցվածք
    ՀՀ տնտեսությունը մեծապես կենտրոնացած է ծառայությունների ոլորտում, իսկ գյուղատնտեսության և արտադրության ոլորտները դեռևս կայացման կարիք ունեն։
  • Կառավարության քաղաքականություն
    Ֆիսկալ և մոնետար քաղաքականությունը, հարկային բեռի բաշխումը, տնտեսական բարեփոխումները և պետական աջակցությունը տնտեսության զարգացման համար մեծ դեր են խաղում։
  • Բնական ռեսուրսներ
    Հանքարդյունաբերությունը ՀՀ տնտեսության կարևոր բաղադրիչներից է, սակայն բնապահպանական խնդիրները հաճախ խոչընդոտում են դրա արդյունավետ օգտագործմանը։
  • Ինֆրակառուցվածքներ
    Ճանապարհները, էներգետիկ համակարգերը և կապի ցանցերը ազդում են արտադրողականության և տնտեսական ակտիվության վրա։

3. Սոցիալ-տնտեսական գործոններ

  • Աշխատուժի որակ և աշխատաշուկա
    Կրթության մակարդակը և հմտությունների համահունչությունը աշխատաշուկայի պահանջներին կարևոր գործոններ են։
  • Աղքատության մակարդակ
    Բնակչության եկամուտների անհավասարությունը խոչընդոտում է ներքին սպառման աճին։
  • Դեմոգրաֆիական իրավիճակ
    Բնակչության ծերացման խնդիրները և երիտասարդ աշխատուժի արտահոսքը ազդում են տնտեսության վրա։

4. Տեխնոլոգիական զարգացում

  • ՏՀՏ ոլորտի զարգացում
    Տեխնոլոգիաների և նորարարությունների զարգացումը արագացված տեմպերով տեղի է ունենում Հայաստանում, ինչը նպաստում է տնտեսական աճին։
  • Գյուղատնտեսական և արտադրական ոլորտների մեխանիզացիա
    Ավանդական տեխնոլոգիաների դանդաղ նորացումը սահմանափակում է արդյունավետությունը
Posted in նախագիծ 9, քիմիա 9

Անհատական աշխատանք վիտամիններ

Վիտամինները կենսաբանորեն ակտիվ նյութեր են, որոնք անհրաժեշտ են օրգանիզմի կենսագործունեության համար։ Չնայած որ վիտամինները էներգիա չեն տրամադրում, առանց դրանց շատ նյութափոխանակային գործընթացներ չէին կարող իրականանալ։ Վիտամիններն օրգանիզմը ստանում է սննդի միջոցով, քանի որ դրանցից շատերը օրգանիզմում չեն սինթեզվում։

Վիտամինները բաժանվում են երկու հիմնական խմբի՝ ջրում լուծվող և ճարպում լուծվող։

Ջրում լուծվող վիտամինների մեջ են մտնում B խմբի վիտամինները և վիտամին C-ն։ Դրանք երկար չեն մնում օրգանիզմում, և ավելցուկն արտազատվում է մեզով, ուստի դրանք անհրաժեշտ է պարբերաբար ստանալ։ B խմբի վիտամինները կարևոր դեր ունեն նյութափոխանակության գործընթացներում՝ օգնելով օրգանիզմին ստանալ էներգիա սննդից։ Վիտամին C-ն անթոքսիդանտ է և մասնակցում է կոլագենի սինթեզին, որն անհրաժեշտ է մաշկի, հոդերի և արյունատար անոթների առողջության համար։

Ճարպում լուծվող վիտամիններն են A, D, E, և K վիտամինները։ Դրանք պահվում են օրգանիզմում՝ հիմնականում լյարդում և ճարպային հյուսվածքներում, և ստանալու կարիքը պակաս հաճախ է լինում։ Վիտամին A-ն կարևոր է տեսողության, մաշկի առողջության և իմունային համակարգի համար։ Վիտամին D-ն օգնում է կալցիումի և ֆոսֆորի ներծծմանը, ինչը կարևոր է ոսկրերի առողջության համար։ Վիտամին E-ն գործում է որպես անթոքսիդանտ՝ պաշտպանելով բջիջները վնասակար ազդեցություններից, իսկ վիտամին K-ն մասնակցում է արյան մակարդման գործընթացին։

Վիտամինների պակասը կամ ավելցուկը կարող են առաջացնել տարբեր հիվանդություններ և առողջական խնդիրներ։ Օրինակ, վիտամին C-ի պակասը կարող է առաջացնել լնդերի արնահոսություն և այլ խնդիրներ, որոնք հայտնի են որպես սկորբուտ, իսկ վիտամին D-ի պակասը կարող է հանգեցնել ոսկրերի փխրունության՝ առաջացնելով ռախիտ։

Վիտամինները օրգանիզմի հիմնական նյութափոխանակային համակարգի անբաժանելի մասն են և անհրաժեշտ են առողջության պահպանման համար։