Day: 10.02.2025

Բառարանների տեսակները
Բառարանները կարող են լինել տարբեր տեսակների, որոնք իրենց նպատակով ու կիրառմամբ տարբերվում են: Ահա հիմնական տեսակները՝

Բացատրական բառարան – Ապահովում է բառի բացատրությունը, նրա իմաստը, կիրառությունը, ստուգաբառը և այլն:
Տեղական բառարան – Ներկայացնում է որոշակի տեղամասում կիրառվող խոսքն ու արտահայտությունները:
Բառարանական բառարան – Ներկայացնում է բառակապակցությունները, դրանց կապը մեկ ուրիշի հետ:
Սինոնիմների բառարան – Ներկայացնում է տարբեր բառեր, որոնք ունեն մոտ մեկ այլ բառի իմաստ:
Անթալագրային բառարան – Հաճախ օգտագործվում է լեզուների համեմատության մեջ՝ տրամադրելով տարբեր լեզուներում համանման կամ տարբերակիչ արտահայտություններ:
Ազգագրական բառարան – Շարունակում է ընդգրկել մշակութային առանձնահատկությունները կամ հին խոսքեր:
Պատմական բառարան – Շարունակում է պատմական լեզվաբառարանը՝ ներկայացնելով բառերի պատմական փոփոխությունները:
Գոյաբառարան – Վերլուծում է գոյականները՝ դրանց բազմություն, կիրառություն, կաղապարները:
Որպեսական բառարան – Վերլուծում է բառերը ըստ նրանց թե՛ գործածության, թե՛ լեզվաբառարանական կառուցվածքների:
Հայերեն ամենատարածված ու գործածական բառարանները
Հայերենում կան բազմաթիվ բառարաններ, որոնցից մի քանիսը համարվում են ամենատարածված ու կարևոր՝

Հայ-ռուսական բառարան
Հայերեն-անգլերեն բառարան
Համապարփակ հայերեն լեզվի բացատրական բառարան
Երկլեզվային (հայերեն-առաջին լեզու)
Հայկական ժողովրդական բառարան
Թեղու-գիր բառարան
Քիմիական, բժշկական բառարաններ
Վահան Տերյանի «Մթնշաղի անուրջներ» գրքից խոսքի պատկերավորման միջոցներ
Ահա մի քանի օրինակներ Վահան Տերյանի «Մթնշաղի անուրջներ» ժողովածուից՝

Մակդիր
«Եվ գիշերը գալիս է նորից՝ մութ ու դատարկ»
Մակդիր՝ գիշերը դատարկություն և մութ ունի։
Համեմատություն
«Մտքով իմ բաբախում են ինչպես ծալած թերթերը»
Այս արտահայտության մեջ համեմատություն է կատարվում մտքի ու թերթի միջև։
Անձնավորում
«Սրտիս խորը լռությունը լաց է լինում»
Լռությունը անձնավորվում է, որով նրան հատկացվում է մարդկային հատկություն՝ լաց լինելը։
Փոխաբերություն
«Մթնշաղի մեջ դողացող ծեր հայացքը»
Մթնշաղը, որպես պատկեր, ստանում է դողացող, անձնավորված հատկանիշ։
Համեմատություն
«Անհուն մի ծով է, որ ջրերի մեջ կորած է»
Սա համեմատություն է՝ ծովի խորության ու անվերջության հետ։
Անձնավորում
«Հետո հոգիս գիշերվա փառքը տեսնում է, թախծի մեջ թրթռում է»
Հոգին դիտարկվում է որպես մարդ, որը կարող է տեսնել և զգալ։
Փոխաբերություն
«Խուսափում է ձմեռը իմ սրտից»
Ձմեռը վերածվում է զգացմունքային վիճակի, որը մխրճվում է սիրտ։
Մակդիր
«Եվ ամպը, փափուկ ճյուղերին շոյելով, անցնում է»
Ամպը ներկայացվում է որպես հանգիստ ու մեղմ։
Համեմատություն
«Քամին ծարավի պես գռմփում է»
Քամին համեմատվում է ծարավի հետ, ինչը վառ կերպով ցույց է տալիս նրա ուժգնությունը։
Անձնավորում
«Արևը երազի մեջ համբուրում է երկնքի բացվածքը»
Արևը «համբուրում է» երկնքը, ինչը ներկայացնում է որպես սիրո ու քնքշանքի ակտ։
Փոխաբերություն
«Տեսնող աչքերս մութ մարեց»
Աչքերն ու մութը կապվում են, որպեսզի հասկանանք տեսողության կորուստը կամ հոգեկան խռովությունը։
Համեմատություն
«Հույսը ծիծաղում է հոգուն՝ երբ պարբերաբար մոռանում եմ»
Հույսը համեմատվում է ծիծաղի հետ, ինչը ցույց է տալիս նրա անհամապատասխանությունը։
Անձնավորում
«Հոգին ժպտում է բարձունքներից՝ երբ մենք մոտենում ենք»
Հոգին անձնավորվում է, քանի որ այն ժպտում է մարդկային մոտեցման ժամանակ։
Մակդիր
«Տարվա սիրող ուխտը վերապրում է»
Տարվա ուխտը անձնավորված է, ինչը ցույց է տալիս նրա երկարատև գոյությունը։
Փոխաբերություն
«Ոսկե վառարանի կողքին ծնվածը չկա»
Ոսկին ու վառարանը փոխաբերական են՝ ներկայացնելով կյանքի լույսը և իմաստը։
1. ԷԼԵԳԻԱ

Մեռնում է օրը։ Իջավ թափանցիկ
Մութի մանվածը դաշտերի վրա.
Խաղաղ-անչար է, պայծառ գեղեցիկ,
Անտրտունջ նինջը մահացող օրվա…
Պարզ ջրի վրա եղեգը հանդարտ
Անդողդոջ կանգնած էլ չի շշնջում,
Լռին խոկում են երկինք, գետ ու արտ,
Եվ ոչ մի շարժում, ու ոչ մի հնչյուն…
Ես կանգնած եմ լուռ, անչար է հոգիս,
Թախիծս խաղաղ անուրջի նման.
Էլ չեմ անիծում ցավերը կյանքիս,
Էլ չեմ տրտնջում վիճակիս ունայն…
1903

Փոխաբերություն
Պոեմի մեջ փոխաբերությունը կարելի է տեսնել, երբ խոսվում է «մահացող օրվա» մասին՝ որպես մի օր, որն ավարտվում է, ու կապվում է մարդկային կյանքի ու մահվան թեմաների հետ: Մահացող օրվա միջոցով կյանքը ներկայացվում է որպես անցողիկ, որը կանգնում է մահվան շեմին:

Մակդիր
Փոքրիկ, անշեղ, հանգիստ, անտեսանելի: Հոգեկան վիճակը նման է լռության, խաղաղության ու անդորրի:

Համանիշ

Խաղաղ – անչար
Լռին – հանդարտ
Ունայն – աննշան
Հականիշ

Ճչացող – անջատ


Խաղաղ – խռովահույզ

Լռություն – աղմուկ

ՀՐԱԺԵՇՏԻ ԽՈՍՔԵՐԻՑ

Ո՛չ տրտունջ, ո՛չ մրմունջ սգավոր,
Հեռացի՛ր, մոռացի՛ր ինձ հավետ.
Իմ ուղին միշտ մթին, մենավոր,
Կըգնամ իմ դժկամ ցավի հետ։
Ւմ ճամփան՝ անվախճան մի գիշեր,
Ւնձ շոյող ոչ մի շող չի ժպտա.—
Հեռացի՛ր, մոռացի՛ր, մի՛ հիշիր,
Ինձ այդպես, քրոջ պես մի՛ գթա…
Հուսաբեկ, մութ ու մեգ թող լինի,
Ւմ վերև թող արև չըխնդա.
Լոկ երկունք, լոկ արցունք թող լինի,
Ինձ այդպես, քրոջ պես մի՛ գթա…
1905

Փոխաբերություն
Պոեմում կա մի վերացարկված պատկեր՝ «մութ ու մեգ»։ «Մութ ու մեգ» փոխաբերություն է, որը վերաբերում է չար ու տխուր վիճակներին, մի կերպարանք, որը չի թողնում հույս կամ ուրախություն։

Մակդիր

Սգավոր
Դժկամ
Մենավոր
Հուսաբեկ
Համանիշ

Հեռացի՛ր – հեռացիր
Մոռացի՛ր – մոռացիր
Մթին – մութ
Ճամփա – ճանապարհ
Արծունք – արցունք
Շող – արևի լույս
Հականիշ

Մութ – լուսավոր
Տրտունջ – ուրախություն
Հուսաբեկ – հույս
Վերև – ներքև