Day: 02.03.2025

Կարդում ենք Թումանյան

Հովհաննես Թումանյանի ինքնակենսագրություն

Թումանյանի և իշխանուհի Մարիամի պլատոնական սիրո պատմությունը

ԻՆՉՊԵՍ ԹՈՒՄԱՆՅԱՆԸ ԿՏԱՎՆԵՐ ՓՐԿԵՑ

Թումանյանի մեծ վիշտը

Հովհաննես Թումանյանի ինքնակենսագրություն

Հովհաննես Թումանյանը, ինչպես շատ հայ մտավորականներ և գրողներ, իր ստեղծագործություններով ու հասարակական գործունեությամբ փորձեց ազդել իր ժամանակի վրա՝ ապակողմնորոշված ու ճնշված հասարակության համար մի նոր հույս ու լուսավորություն բերելու համար։ Սակայն նրա ստեղծագործությունների ներսում ծածկված է նաև բարդագույն հոգեբանական ու էմոցիոնալ պայքար, և իր կյանքում բազմաթիվ դժվարություններ ու անձնական կորուստներ, որոնք նրան դրդեցին միանգամայն փոխակերպել իր աշխարհայացքն ու գրականությունն այն կերպ, որ հնարավորինս մերձենար ժողովրդի ցավերին ու խնդիրներին։

Թումանյանի համար ստեղծագործությունները դարձան մի եղանակ, որով նա փորձեց մխիթարել սեփական ցավերն ու վիշտը։ Այս առումով նրա ստեղծագործություններում, հատկապես պոեմներում, կարող ենք գտնել այն, ինչ նրան դրդեց մտածել մեծագույն հարցերի շուրջ՝ կյանքի, մահվան, սիրո և ազգային գոյության հարցեր։

Նրա հոգեբանական ու բարոյական ճգնաժամի հետևանքով ստեղծվեցին մեծ գործեր, որոնք մնացին հայ գրականության ոսկե ֆոնդում։

Հովհաննես Թումանյանը, ինչպես շատ հայ մտավորականներ և գրողներ, իր ստեղծագործություններով ու հասարակական գործունեությամբ փորձեց ազդել իր ժամանակի վրա՝ ապակողմնորոշված ու ճնշված հասարակության համար մի նոր հույս ու լուսավորություն բերելու համար։ Սակայն նրա ստեղծագործությունների ներսում ծածկված է նաև բարդագույն հոգեբանական ու էմոցիոնալ պայքար, և իր կյանքում բազմաթիվ դժվարություններ ու անձնական կորուստներ, որոնք նրան դրդեցին միանգամայն փոխակերպել իր աշխարհայացքն ու գրականությունն այն կերպ, որ հնարավորինս մերձենար ժողովրդի ցավերին ու խնդիրներին։

Թումանյանի համար ստեղծագործությունները դարձան մի եղանակ, որով նա փորձեց մխիթարել սեփական ցավերն ու վիշտը։ Այս առումով նրա ստեղծագործություններում, հատկապես պոեմներում, կարող ենք գտնել այն, ինչ նրան դրդեց մտածել մեծագույն հարցերի շուրջ՝ կյանքի, մահվան, սիրո և ազգային գոյության հարցեր։

Նրա հոգեբանական ու բարոյական ճգնաժամի հետևանքով ստեղծվեցին մեծ գործեր, որոնք մնացին հայ գրականության ոսկե ֆոնդում։

Հովհաննես Թումանյանի կյանքում կար մի մեծ վիշտ, որը խորը տպավորություն է թողել նրա հոգեբանության վրա և, անշուշտ, արտահայտվել է նրա ստեղծագործություններում։ Դա նրա սիրելի երեխաների՝ Սեդայի և Հրանտի վաղամեռությունը։

Թումանյանը շատ սրտառուչ էր վերաբերվում իր ընտանիքին, հատկապես երեխաներին։ Նա երբեք չի կարողացել հաշտվել այն ցավի հետ, որ եկել էր նրա երեխաների մահվան հետ։ Թումանյանի առաջին զավակ Սեդան մահացավ 1907 թվականին՝ ընդամենը 4 տարեկան հասակում, իսկ Հրանտը մահացավ 1914 թվականին՝ 17 տարեկան։ Այս երկու կորուստները եղել են միտք ու հոգի կործանող ճակատագրեր Թումանյանի համար։ Այդ ծանր վիշտը, որը նա չէր կարող հաղթահարել, լուրջ հետևանքներ ունեցավ նրա ստեղծագործական աշխատանքի վրա։

Թումանյանի պոեմներում և բանաստեղծություններում հաճախ երևում են մահը, դառնությունը, անհայտության հետ կապված խոր ու անձնական մտորումներ։ Նա խորը զգացել էր մարդկային կյանքը, հատկապես նրա անապահովությունը։ Թումանյանի ստեղծագործություններում նրա երեխաների մահվան ցավը վառ արտահայտվում է՝ լինելով անձնական և համազգային տառապանքի արտացոլում։

Թումանյանի վիշտը հաճախ արտահայտվում է նրա ստեղծագործությունների մեջ՝ բարոյական հարցերի, ողբերգական ճակատագրերի, ազգային և մարդկային կորստի պատկերների միջոցով։ Նրա համար մահը՝ մասնավորապես իր երեխաների մահը, նույնպես հանդիսանում էր անձնական ողբերգություն, որը միաժամանակ դառնում էր երկրի և ժողովրդի ընդհանուր ցավի մաս։

Նրա ստեղծագործություններում «մահը», «կորստի ցավը» ու «մարդու անկատարությունը» մշտապես էին դրսևորվում՝ ամենաէմոցիոնալ կերպարներով ու ուժեղ հոգեբանական բեռով։

Հովհաննես Թումանյանը հայ գրականության մեծագույն ներկայացուցիչներից է, հայտնի է որպես բանաստեղծ, գրող, հրապարակախոս և հասարակական գործիչ։ Նա ծնվել է 1869 թվականի փետրվարի 19-ին (նոր տոմարով՝ մարտի 3-ին) Վան քաղաքի Բուրմաջիա գյուղում։

Թումանյանի ընտանիքը պատկանում էր միջին խավին, և նրա ծնողները՝ Սիլվա և Թուման, կարևոր դեր են խաղացել նրա հոգևոր ու մտավոր զարգացման մեջ։ Հովհաննես Թումանյանը վաղ տարիքից էր տերողործ սովորում, ու այնուհետև հաճախում էր Վանի հայկակեզու դպրոցը։ Այնտեղ նա հետաքրքրություն դրսևորեց գրականության հանդեպ և սկսեց առաջին բանաստեղծությունները գրել։

1890-ական թվականներին Թումանյանը տեղափոխվեց Երևան՝ ուսումը շարունակելու։ Ավարտեց Երևանի Դպրոցային դպրոցը և սկսեց դասավանդել։ Թումանյանի առաջին գործերն ուրվագծվում են որպես գրականության մի նոր ուղղություն, որտեղ առանձնանում էին ազգային տարրերը։ Նա չէր միայն բանաստեղծ, այլև կասկածի տակ էր դնում Հայաստանում գտնվող սոցիալական անարդարությունները։

Իր ողջ կյանքի ընթացքում Հովհաննես Թումանյանը գրել է տարբեր ժանրերի գործեր՝ բանաստեղծություններ, երգեր, պոեմներ, արձակ գործեր։ Նրա ամենահայտնի գործերից են «Աստղիկը», «Ստեփանոս Արևելցի», «Շուռիկը», «Երբ իմացա ես», ինչպես նաև Թումանյանի «Մտքեր» ժողովածուն։

Թումանյանը մեծ դեր է ունեցել հայ իրականության մեջ՝ հանդես գալով իբրև ազգային և մշակութային նավակառավարիչ։ Նա եղել է նաև հասարակական գործիչ, որի գործունեությունը վերաբերել է գրականության տարածմանը և մշակութային կյանքը զարգացնելու միջոցներին։

Նրա կյանքը լի է եղել նաև քաղաքական ակտիվությամբ՝ մասնակցելով քաղաքական շարժումներին և մեծապես ներգրավվելով հայկական հասարակության խնդիրներին։

Թումանյանը մահացել է 1923 թվականի մարտի 23-ին, սակայն նրա ժառանգությունը մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ գրականության և մշակույթի վրա