1. Ինչո՞ւ են 7-րդ խմբի գլխավոր ենթախմբի տարրերին անվանում «հալոգեններ», ո՞ր տարրերն են դրանք, բնութագրեք այդ տարրերը
“Հալոգեն” բառը հունարենից նշանակում է “աղ արտադրող” («ἅλς» — աղ, «γεννάω» — արտադրել): Այս տարրերն ակտիվորեն արձագանքում են մետաղների հետ՝ առաջացնելով աղեր (օրինակ՝ NaCl — նատրիումի քլորիդ):
7-րդ խմբի հալոգենները են՝
• Ֆտոր (F)
• Քլոր (Cl)
• Բրոմ (Br)
• Յոդ (I)
• Աստատ (At) (ռադիոակտիվ է)
• Տեննեսին (Ts) (արհեստական, ռադիոակտիվ)
Ընդհանուր բնութագիր:
• Վերջին էներգետիկ շերտում ունեն 7 էլեկտրոն (s²p⁵ կառուցվածք):
• Փորձում են ձեռք բերել 1 էլեկտրոն՝ լրացնելու իրենց արտաքին շերտը (ավարտելով օկտետը):
• Ունեն բարձր էլեկտրաբացասականություն և ակտիվություն:
Օրինակ՝ Քլոր (Cl):
• Ատոմի բաղադրությունը: պրոտոններ — 17, նեյտրոններ — 18, էլեկտրոններ — 17
• Էլեկտրոնային կառուցվածք: 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁵
2. Հալոգենները ինչպիսի՞ միացությունների ձևով են տարածված բնության մեջ, գրեք օրինակներ
Բնության մեջ հալոգենները հազվադեպ են հանդիպում ազատ վիճակում՝ իրենց ակտիվության պատճառով: Դրանք սովորաբար հանդիպում են միացությունների տեսքով.
• Ֆտոր — CaF₂ (ֆտորիտ, ֆտսպար)
• Քլոր — NaCl (սովորական աղ), KCl (կալիումի քլորիդ)
• Բրոմ — MgBr₂ (մագնեզիումի բրոմիդ)
• Յոդ — NaI (նատրիումի յոդիդ), KIO₃ (կալիումի յոդատ)
3. Հալոգեն պարզ նյութերի ֆիզիկաքիմիական հատկությունները
• Ֆտոր (F₂) — գազ, դեղնականաչ գույն, շատ թունավոր, ամենաակտիվ ոչ մետաղն է:
• Քլոր (Cl₂) — գազ, դեղնականաչ գույն, թունավոր, ջրում լուծվում է մասնակի (քլորաջուր):
• Բրոմ (Br₂) — կարմրաշագանակագույն հեղուկ, գոլորշիները թունավոր են:
• Յոդ (I₂) — մուգ մանուշակագույն պինդ նյութ, տաքացնելիս՝ գոլորշիանում է մանուշակագույն գոլորշու տեսքով (սուբլիմացիա):
• Աստատ (At) — ռադիոակտիվ, քիչ ուսումնասիրված:
Քիմիական հատկություններ:
• Ակտիվորեն արձագանքում են մետաղների, ջրածնի և շատ ոչ մետաղների հետ:
• Վերականգնող հատկությունները նվազում են վերից ներքև:
4. Ինչո՞ւ են հալոգենները համարվում կենսական տարրեր
• Ֆտոր — ատամների էմալի ամրություն (Ca₅(PO₄)₃F):
• Քլոր — մասնակցում է աղաթթվի (HCl) առաջացմանը ստամոքսում:
• Յոդ — կարևոր է վահանաձև գեղձի հորմոնների (թիրոքսին) արտադրության համար:
• Բրոմ — ներգործում է նյարդային համակարգի վրա (բրոմիդներ):
5. Քլորի վալենտականությունը և օքսիդացման աստիճանները
Քլորը կարող է ունենալ հետևյալ օքսիդացման աստիճանները՝ -1, +1, +3, +5, +7:
Օրինակներ:
• -1 — HCl (աղաթթու), NaCl
• +1 — HClO (հիպոքլորային թթու)
• +3 — HClO₂ (քլորլորշաթթու)
• +5 — HClO₃ (քլորաթթու)
• +7 — HClO₄ (գերքլորաթթու)
6. Քլորի կիրառությունները
• Ջրի ախտահանում
• Պլաստմասսայի արտադրություն (PVC)
• Լվացող միջոցներ և քլորային սպիտակեցնող նյութեր
• Դեղագործություն (քլոր պարունակող հակաբիոտիկներ)
7. Աղաթթվի կիրառումը և քլորաջրի նշանակությունը
• Աղաթթուն (HCl) — մետաղների մաքրման, պլաստմասսայի, դեղերի արտադրության մեջ:
• Ժավելաջուր (NaClO) — հզոր ախտահանիչ և սպիտակեցնող նյութ:
• Քլորակիր (Ca(ClO)₂) — ջրի ախտահանիչ, գյուղատնտեսական ֆունգիցիդ:
Սերո Կարագուլլյանի բլոգ 