Day: 04.04.2025

1. 1) 18

2. 2) 10

3. 3) 24/5

4. 2) {2; 3; 5; 7; 11}

5. 4) 120

Ժառանգական փոփոխություններ

Ժառանգական փոփոխությունները ներառում են ԴՆԹ-ի կառուցվածքում տեղի ունեցող փոփոխությունները, որոնք կարող են փոխանցվել սերնդեսերունդ։ Դրանք հիմնականում կապված են մուտացիաների հետ։

Մուտացիաներ

Մուտացիաները ԴՆԹ-ի կամ քրոմոսոմների կառուցվածքում տեղի ունեցող կայուն փոփոխություններ են։ Դրանք կարող են ունենալ տարբեր հետևանքներ՝ վնասակար, օգտակար կամ չեզոք։

Մուտացիաների դասակարգում

1. Գենային մուտացիաներ

Տեղի են ունենում առանձին գեների ԴՆԹ-ում։ Կարող են լինել. Փոխարինում (substitution)՝ մեկ նուկլեոտիդի փոխարինում մեկ այլով։ Ներդրում (insertion)՝ հավելյալ նուկլեոտիդների ներդրում։ Ջնջում (deletion)՝ նուկլեոտիդների կորստի արդյունք։ Օրինակ՝ սիգմակորիզային անեմիան՝ պատճառված գենում մեկ նուկլեոտիդի փոփոխությամբ։

2. Քրոմոսոմային մուտացիաներ

Թիրախը քրոմոսոմի մի հատվածն է։ Տեսակները՝ Ջնջում (deletion)՝ հատվածի կորուստ։ Ներդրում (duplication)՝ հատվածի կրկնություն։ Ինվերսիա (inversion)՝ հատվածի շրջում։ Տրանսլոկացիա (translocation)՝ հատվածի տեղափոխում մեկ քրոմոսոմից մյուսը։

3. Գենոմային մուտացիաներ

Պատճառում են քրոմոսոմների ամբողջական քանակի փոփոխություններ։ Տեսակները՝ Անեյուպլոիդիա՝ մեկ կամ մի քանի քրոմոսոմի ավելացում/կորստ։ Պոլիպլոիդիա՝ քրոմոսոմների ամբողջական հավաքածուի կրկնություն։ Օրինակ՝ Դաունի համախտանիշ՝ 21-րդ քրոմոսոմի տրիսոմիա։

Մուտացիաները մարմնական և սեռական բջիջներում

Մարմնական բջիջներում (սոմատիկ)՝ մուտացիաները չեն փոխանցվում սերունդներին, բայց կարող են հանգեցնել ուռուցքների։ Սեռական բջիջներում (գամետներ)՝ մուտացիաները կարող են ժառանգվել և առաջացնել գենետիկ հիվանդություններ։

Մուտացիաների պատճառները

Բնական (էնդոգեն) պատճառներ ԴՆԹ-ի պատճենման սխալներ։ Սոցիալական նյութափոխանակության副 արտադրանքներ։ Արտաքին (էկզոգեն) պատճառներ Ֆիզիկական՝ իոնիզացնող ճառագայթներ (օր.՝ ռենտգեն)։ Քիմիական՝ մուտագեն քիմիկատներ։ Կենսաբանական՝ որոշ վիրուսներ (օր.՝ HPV)։

Ուռուցքներ (նեոպլազմաներ)

Ուռուցքները բջիջների անկառավարելի բազմացման արդյունք են։

Տեսակները՝

Լավորակ (բենիգն)՝ աճում են դանդաղ, չեն մետաստազավորում։ Չարորակ (մալիգն)՝ քաղցկեղ, ագրեսիվ աճ և մետաստազներ։

Ուռուցքածիններ (կանցերոգեններ)

Դրանք նյութեր կամ գործոններ են, որոնք բարձրացնում են ուռուցքի առաջացման ռիսկը։

Օրինակներ՝

Քիմիական՝ ծխախոտի քտրաքոններ։ Ֆիզիկական՝ ուլտրամանուշակագույն ճառագայթներ։ Վիրուսային՝ մարդու պապիլոմավիրուս (HPV), հեպատիտ B, C։