Որևէ ձայնավորի և յ կիսաձայնի արտասանական զուգակցումը կոչվում է
երկհնչյուն։ Ժամանակակից արևելահայերենի երկհնչյուններն են՝
այ — լայն, վայր յա — դայակ, եղյամ
ույ — նույն, լույս յու — սյուն, նյութ
էյ (եյ) — թեյ, սեյսմիկ յէ (յե) — երազ, հայելի
օյ (ոյ) — խոյ, Նոյ յօ (յո) — արդյոք, յոթ
յի — տղայի, խաղայի յը — հայը, բայը։
. Դո՛ւրս գրել այն բառերն ու բառաձևերը, որոնցում երկհնչյուն
կա, և ընդգծե՛լ երկհնչյունը:
Գարունդ հայերեն է գալիս,
Ձյուներդ հայերեն են լալիս….
Լույսը յոթ անգամ չեմուչում արեց,
Յոթ թռչուն պոկվեց յոթ բարդու ճյուղից…
Հայաստան ասելիս այտերս այրվում են,
Հայաստան ասելիս ծնկներս ծալվում են,
Չգիտեմ՝ ինչո՞ւ է այդպես։
Ծանր նստել է քարափը ձորում,
Հյուրընկալ տերը մանկության ձորի։
Ամպե՛ր, արծիվնե՛ր, կաքավնե՛ր համեստ
Եվ թափառական ուլե՛ր քարայծի,
Մի՛ չարաշահեք բարությունը մեծ
Ու համբերությունն այս մեծ քարափի։
Թողե՛ք՝ նա մի քիչ ինքն իր հետ մնա,
Իր ներսը նայի, և ով իմանա,
Գուցե թե սրտից մի աղբյուր հանի
Կամ թե այնպիսի մի հարստություն,
Որ ուրիշ քարափ աշխարհում չունի։
2.Արտագրե՛լ՝ լրացնելով երկհնչյունները։
Առավոտյան, ծովեզրյա, այծյամ, արդյոք, մատյան, առյուծ, բազմամյա,
ստորոգյալ, լուսնյակ, կորյան, եղյամ, սայթաքել, կայսր, եռամսյակ, լռակյաց, գործունյա, դղյակ, ծննդյան, կղզյակ, մշակույթ, անասնաբուժ, մեղվաբույծ,
համբյար, եղջյուր, թեյաման, սառուցյալ, նյութ, ձյութ, կույտ, շաբաթօրյակ,
հյուսն։
3.Դո՛ւրս գրել այն բառերը, որոնցում մեկից ավելի
երկհնչյուն կա։
Արտաժամյա, պայթյուն, հայություն, օտարերկրյա, գյուղական, միջանկյալ,
մայրություն, այժմյան, մագաղաթյա, ներքոհիշյալ, կայունություն, արքայորդի,
հարյուրամյա, լայնություն, հարաբերյալ, վայրագություն, գրաբարյան, մետաքսյա,
յուրային։
4. Որոշե՛լ տրված բառերից յուրաքանչյուրի ձայնավորների
ու բաղաձայնների քանակը։
Ակունք, բարձունք, խճանկար, անդունդ, հրաժեշտ, պայթյուն, դաստիարակ,
մանրէ, սրբատաշ, հյուլե, անընդհատ, սրընթաց, մերթընդմերթ, մտավոր,
դազգահ:
5. Արտագրե՛լ՝ ըստ անհրաժեշտության լրացնելով յա, իա, եա։
Հեք….աթ, ակաց…., բամ…., այծ….մ, էներգ…., Անդր….ս, եղ….մ,
էքսկուրս…., խավ….ր, կղզ….կ, Սուք….ս, կր…., միլ….րդ, վայրկ….ն, Բեն….մին,
մում…., Սիս….ն, փաս….ն, միմ….նց, Արաքս…., դաստ….րակ, լ….րդ, քիմ….,
օվկ….նոս, անց….լ, Ազար…., Անան…., Եղ…., Եղ….զար, Երեմ…., հեծ….լ,
Զաքար…., Մար….մ, Ամալ…., Օֆել….։
6. Արտագրե՛լ՝ ըստ անհրաժեշտության լրացնելով յո, իո, եո։
Ամբ….ն, աքս….մ, բրաբ….ն, լեգ….ն, հետ….տն, արդ….ք, մարմար….ն,
թ….րեմ, մեդալ….ն, միլ….ն, ակորդ….ն, չեմպ….ն, պանս….նատ, Սրապ….ն,
տրիլ….ն, օր….րդ ավիաց….ն, ինդուկց….ն, ամ….բա, քամել….ն։
7. Արտագրե՛լ՝ ըստ անհրաժեշտության գրելով յ տառը։
Կա….ուն, հա….ելի, Միքա….ել, զրո….ական, է….ություն, նա….ել, վա….ելել,
գա….իսոն, է….ակ, ատամնաբու….ժ, Ռաֆա….ել, մի….այն, պո….եմ, պո….ետ,
մի….ասին, հի….անալ, թե….ել, խնա….ել, հի….անալ, որդի….ական
Մայրենի լեզու (գործնական քերականություն)
Գտնե՛լ, թե որ բառերի կազմության ժամանակ է կատարվել է ձայնավորի հնչյունափոխություն։
Միջնապատ, միություն, գինեգործ, կիսալուսին, թիավարել, վիպասան, շինարարություն, հիվանդասենյակ, գիրանալ, գիտուն, վիրահատել, վիճահարույց,գիսավոր, հիանալի, լիություն, զինագործ, սիրավեպ, դիմաքանդակ, կինոթատրոն։
2։ Գտնե՛լ, թե որ բառերի կազմության ժամանակ է կատարվել ի ձայնավորի հնչյունափոխություն։
Հնադարյան, տնական, ջրավազան, ընչաքաղց, ըղձական, ընկուզենի, ազնվական, գնորդ, վեհապանծ, մտաբերել, լեռնագործ, հիմնադիր, լրագրեր, աղավնյակ, վիրակապ, քմային, գարեհաց, ճգնել, թրթիռ, գունագեղ, միջանկյալ,նշաձև, գրակալ, թխամորթ, կրաման, նմանատիպ, սրտակից:
3։ Գտնե՛լ, թե որ բառերի կազմության ժամանակ է կատարվել ու ձայնավորի հնչյունափոխություն։
Բրդոտ, կարմրախայտ, բվեճ, թմբեր, ըմպանակ, գնացուցակ, ջրամբար, նշանագրություն, տնական, գթալ, ժողովրդական, խճուղի, խմբակային, մրգահյութ, խնկարկել, տրտնջալ, ոսկեգույն, սրել, գրականություն, աշխարհագրական, լրաբեր, ցորենահատ, առվակ, մթնել, դյուրահալ, հնձել:
4։ Գտնե՛լ, թե որ բառերի կազմության ժամանակ է կատարվել ը ձայնավորի հնչյունափոխություն։
Տնակ, մանկական, ծանրամարտ, մանրադրամ, մտադրություն, մեղրահաց, կիսակառույց, փոքրություն, լրատվական, քաղցրահամ, սանրել, ընձուղտ, եզրաշերտ, լիտրաչափ, գլխաշոր, ցուցափեղկ, վագրաձի, լուսավորություն, դստրիկ, կպրագույն, լայնություն, բարձրություն, ծաղկաման, մետրանոց, ծաղրանկար, սրամիտ, ժանրային։
Վարժություն 5։ Գտնե՛լ, թե որ բառերի կազմության ժամանակ է կատարվել երկհնչյունի հնչյունափոխություն։
Բուսական, հրեղեն, աստղանիշ, գուրծունեություն, ձնծաղիկ, նվիրատվություն, ալրաղաց, անկյունաչափ, բնավեր, գունատ, ձկնաբուծարան, դռնակ, եղջերափող, միութենական, մանկական, սառցարան, մրցավազք, մատենագիր, բուրավետ, հրակայուն, մշակութային, տարեվերջ, արնանման, առօրեական, այգեպան, մթերային, զգուշություն։
Խուլիո Կորտասարի «Փոքրիկ դրախտը»
Ընտրե՛ք այն միտքը, որը Ձեր կարծիքով ստեղծագործության մեջ արտահայտված գաղափարներից է: Հիմնավորե՛ք Ձեր ընտրությունը.
իշխանությունները հոգ էին տանում ժողովրդի մասին,
իշխանությունները լուծել էին աղքատության խնդիրը,
այս պետությունը հիմնված էր խաբեության վրա,
իշխանությունը գտել էր երջանիկ լինելու գաղտնիքը:
Հանս Քրիստիան Անդերսեն «Ջրի կաթիլը»
Անշուշտ, տեսած կլինեք խոշորացույց` կլոր, կորնթարդ, որի միջով բոլոր իրերն իրենց իրական չափերից հարյուր անգամ մեծ են երևում: Եթե նայես պատահական ջրափոսից վերցրած կաթիլին, կտեսնես հազարավոր զարմանալի գազանիկներ, որոնք ջրի մեջ առհասարակ նկատելի չեն, թեև կան ու այնտեղ են, իհարկե:
Նայում ես մի այդպիսի կաթիլի, ու քո առաջ, ոչ ավել, ոչ պակաս, միամբողջ ափսե էակներ են վխտում, զեռում, թռչկոտում, կծում միմյանց առջևի կամ ետևի թաթիկը, մերթ այս հանգույցը, մերթ այն վերջույթը, բայց այդուհանդերձ յուրովի ուրախանում ու զվարճանում են:
Լինում է, չի լինում մի ծերուկ է լինում, որին բոլորը կոչում են Հոգսեն Զննող: Նրա անունն էր, ինչ արած: Նա իր հոգսն է համարում զննել ամեն ինչ` դրանցից դուրս կորզելով այն ամենը, ինչ հնարավոր է: Իսկ եթե չէր հաջողվում դրան հասնել սովորական ճանապարհով, դիմում էր կախարդության:
Նա, ուրեմն, մի անգամ նստել ու խոշորացույցով զննում էր հենց ճահճից վերցրած ջրի մի կաթիլ: Աստված իմ Աստված, ո՜նց էին այդ գազանիկներն այդտեղ վխտում ու եռուզեռում: Հազարավո՜ր, հազարավո՜ր, ու բոլորն էլ ոստոստում էին, վազվզում,կծոտում, խփշտում ու խժռում մեկմեկու:
— Նողկալի է,- բացականչեց ծերուկ Հոգսեն Զննողը:- Հնարավոր չէ՞ դրանց մի կերպ հանդարտեցնել, կարգ ու կանոն մտցնել դրանց կյանքի մեջ, որպեսզի յուրաքանչյուրն իմանա իր տեղն ու իրավունքները:
Ծերուկը մտածեց-մտածեց, բայց ոչ մի հնար չգտավ: Ստիպված էր կախարդության դիմել:
— Արի կլինի` դրանց ներկեմ, որպեսզի լավ աչքի զարնեն,- ասաց ու նրանց վրա քիչ կաթեցրեց կարմիր գինի հիշեցնող ինչ-որ հեղուկ. բայց դա գինի չէր, այլ վհուկի արյուն, և այն էլ` ամենաառաջնակարգ: Բոլոր տարօրինակ գազանիկները հանկարծ կարմրավուն երանգ առան, և ջրի կաթիլն այժմ կարելի էր մի ամբողջ քաղաքի տեղ դնել, ուր զեռում են մերկ վայրենիներ:
— Ի՞նչ բանի ես. դա ի՞նչ է,- հարցրեց ծերուկին մի այլ կախարդ, որն անուն չուներ և հենց դրանով էլ տարբերվում էր մյուսներից:
— Կարո՞ղ ես` կռահիր,- արձագանքեց Հոգսեն Զննողը:- Թե որ կռահես ինչ է` քեզ կնվիրեմ: Բայց գլխի ընկնելը հեշտ չէ,մանավանդ որ չգիտես` ինչն ինչոց է:
Անանուն կախարդն աչքը մոտեցրեց փքապակուն: Ա ՜յ քեզ բան. նրա աչքի առաջ մի ամբողջ քաղաք էր փռված` վխտացող մարդկանցով լեցուն, բայց բոլորն էլ մերկ էին դեսուդեն վազ տալիս: Խելքից դուրս բան էր. սարսափ, զարհուրանք: Բայց ամենազարհուրելին այն էր, որ նրանք անխղճաբար հրմշտում, բոթում, ճանկռոտում, խածնում ու պատառ-պատառ էին անում իրար: Ով ցածում էր` անպատճառ փորձում էր վեր մագլցել, ով վերևում էր` ցած էր ընկնում:
— Մի տե՜ս, մի տե՜ս, հրե ՜ն այն մեկի ոտքն իմից երկար է, թող կորչի, թող վերանա: Իսկ սա՜. ականջի հետևի ելունդին նայեք. մանր ու ցավոտ: Ուրեմն թող ավելի ցավի:
Ու նրանք կծոտում էին խեղճին, պատառոտում ու խժռում այն բանի համար, որ մանրիկ ուռուցք ուներ: Տեսնեն` ինչ-որ մեկն իր համար նստել է զգաստ, կարմիր օրիորդի պես, ոչ մեկին չի դիպչում, միայն թե իրեն չդիպչեն: էդ էր պակաս. վրա էին պրծնում, քաշքշում, ոտնատակ տալիս, մինչև որ հետքն անգամ չմնա:
— Զարհուրելի զվարճանք,- ասաց անանուն կախարդը:
— Իսկ քո կարծիքով ի՞նչ է դա: Կարո՞ղ ես գուշակել,- հարցրեց Հոգսեն Զննողը:
— Այստեղ գուշակելու ոչինչ էլ չկա: Պարզ երևում է,- պատասխանեց մյուսը.- Սա Կոպենհագենն է կամ մի որևէ ուրիշ մեծ քաղաք. ախր դրանք իրար շատ են նման… Սա մեծ քաղաք է:
— Դա ճահճաջրի կաթիլ է,- բարբառեց Հոգսեն Զննողը:
Հեղինակի մասին տեղեկություններ գտե՛ք համացանցից:
Դուրս գրեք անհասկանալի բառերը և բառարանի օգնությամբ բացատրե՛ք:
Ի՞նչ նմանություն ունեն հեքիաթում նկարագրված քաղաքի մարդիկ իրական կյանքի հետ:
Ո՞րն է հեքիաթի փոխաբերական իմաստը։
Ստեղծագործությունից դո’ւրս գրեք տրված մտքերը հաստատող օրինակներ:
Մարդիկ իրար նախանձում են, չեն հանդուրժում մյուսի առավելությունը:
Մարդիկ իրար նկատմամբ լցված են չարությամբ:
Մարդիկ չեն հանդուրժում այն մարդկանց, որոնք ցականում են ընդհանուր թոհուբոհից հեռու մնալ:
Մարդիկ գթասիրտ չեն, չեն մեղմում իրար ցավ, աշխատում են իրար ավելի ցավեցնել:
Մարդիկ բնույթով չար են. չարություն անելը նրանց ուրախացնում և զվարճացնում է:
6.Ստեղծագործության մեջ ո՞րն է Անանուն կախարդի կերպարի անհրաժեշտությունը: Պատասխանը հիմնավորե՛ք։
English 9



Իմ ընտանիքը/Моя семья
Իմ անունը Սերո է։ Ես 14 տարեկան եմ և սովորում եմ ավագ դպրոցում: Ես ունեմ հայր, մայր, եղբայր, քույր։
Հորս անունը Սեպուհ է, իսկ մորս անունը՝ Սերա։
Ծնողներս աշխատում են ես ու եղբայրս։ Եղբորս անունը Սարո է։ Քրոջս անունը Սարա է, նա երկու տարեկան է, աշխույժ է, խելացի, կենսուրախ ու յուրահատուկ։ Ես շատ եմ սիրում իմ ընտանիքը…
Меня зовут Серо. Мне 14 лет, я учусь в старшей школе. У меня есть отец, мать, брат, сестра.
Моего отца зовут Сепух, а мою мать зовут Сера.
Мои родители работают, я и мой брат. Моего брата зовут Саро. Мою сестру зовут Сара, ей два года, она живая, умная, веселая и неповторимая. Я очень люблю свою семью…
Աշխարհագրություն 9
1. Ուրվագծային կամ թվային քարտեզի վրա նշել ՀՀ հարևան երկրներն ու նրանց հետ ունեցած ՀՀ սահմանների երկարությունը:Հայաստանի Հանրապետությունը սահմանակցում է չորս պետությունների հետ: Ստորև ներկայացված են ՀՀ հարևան երկրները և նրանց հետ ունեցած սահմանի երկարությունները.
Թուրքիա — 311 կմ
Ադրբեջան — 566 կմ (այդ թվում՝ 221 կմ՝ Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության հետ)
Իրան — 44 կմ
Վրաստան — 219 կմ
Այս երկրները կազմում են Հայաստանի հիմնական աշխարհագրական սահմանակիցները:
2. Թվային քարտեզի վրա նշել ՀՀ տարածքի հեռավորությունը (ուղիղ գծով) Սև ծովից, Միջերկրական ծովից, Կասպից ծովից և Պարսից ծոցից:
Սև ծով — մոտավորապես 220-300 կմ (վրացական տարածքով):
Միջերկրական ծով — մոտավորապես 900-1,000 կմ (Թուրքիայի տարածքով):
Կասպից ծով — մոտավորապես 450-500 կմ (Ադրբեջանի և Իրանի տարածքով):
Պարսից ծոց — մոտավորապես 800-850 կմ (Իրանի տարածքով):
3. Բնութագրեք ՀՀ աշխարհագրական դիրքը դիտարկելով այն տնտեսական, քաղաքական և կլիմայական տեսանկյուններից:1. Տնտեսական տեսանկյունից: • Դեպի ծով ելքի բացակայություն. Հայաստանը ցամաքային պետություն է, ինչը սահմանափակում է արտաքին առևտրի հնարավորությունները՝ դարձնելով այն կախված հարևան պետությունների տրանսպորտային ենթակառուցվածքներից։ Սա դժվարացնում է միջազգային շուկաներ մուտք գործելը և մեծացնում է ապրանքների փոխադրման ծախսերը: • Տրանսպորտային ուղիների սահմանափակում. Թուրքիայի և Ադրբեջանի հետ փակ սահմանները ավելի են բարդացնում արտահանման և ներմուծման գործընթացները, ստիպելով օգտվել Վրաստանի կամ Իրանի տարածքից։ Սա կրճատում է տնտեսական համագործակցության հնարավորությունները և մեծացնում փոխադրման ժամկետները: • Հարևան երկրների կախվածությունը. Հայաստանի տնտեսությունը որոշ չափով կախված է Վրաստանի նավահանգիստներից, հատկապես Բաթումիից և Փոթիից, ինչպես նաև Իրանի միջոցով իրականացվող արտահանման ճանապարհներից։ 2. Քաղաքական տեսանկյունից: • Տարածաշրջանային լարվածություն. Հայաստանը գտնվում է քաղաքականապես բարդ տարածաշրջանում, շրջապատված այնպիսի երկրներով, որոնց հետ ունի թե՛ դաշնակցային, թե՛ թշնամական հարաբերություններ։ Թուրքիայի և Ադրբեջանի հետ երկարատև հակամարտությունները (առավելապես Լեռնային Ղարաբաղի խնդրի պատճառով) հանգեցրել են փակ սահմանների և տնտեսական շրջափակման։ • Ռուսաստանի դաշնակցության կարևորությունը. Հայաստանը շատ սերտ հարաբերություններ ունի Ռուսաստանի հետ, և վերջինս հանդիսանում է Հայաստանի հիմնական ռազմավարական դաշնակիցը՝ քաղաքական, տնտեսական և ռազմական ոլորտներում:
4. Նշեք 5 երկիր, որոնց աշխարհագրական դիրքը նման է ՀՀ աշխարհագրական դիրքին: 1. Շվեյցարիա: • Ցամաքային պետություն է և շրջապատված է լեռներով (Ալպերով), ինչը հիշեցնում է Հայաստանի լեռնային ռելիեֆը: • Չունի ելք դեպի ծով և հիմնականում կախված է հարևան երկրների տրանսպորտային համակարգերից: 2. Աֆղանստան: • Ցամաքային պետություն է և ունի սահմանափակ հասանելիություն արտաքին շուկաներին: • Շրջապատված է լեռնային տարածքներով, ինչը դժվարացնում է տրանսպորտային ենթակառուցվածքների զարգացումը: 3. Նեպալ: • Լեռնային պետություն է, որը նույնպես չունի ելք դեպի ծով և շրջապատված է աշխարհի ամենաբարձր լեռներով (Հիմալայներով): • Կախված է հարևան պետությունների (Հնդկաստան և Չինաստան) տնտեսական և քաղաքական ազդեցություններից: 4. Մոլդովա: • Ցամաքային պետություն է, չունի ելք դեպի ծով, ինչը տնտեսական առումով սահմանափակում է միջազգային առևտուրը: • Տարածաշրջանային քաղաքական լարվածություն կա՝ կապված Հարավային Օսեթիայի և Աբխազիայի հետ (ինչպես Հայաստանի դեպքում՝ Լեռնային Ղարաբաղի խնդրի առումով): 5. Լաոս: • Արևելյան Ասիայի ցամաքային պետություն է, չունի ելք դեպի ծով: • Շրջապատված է ավելի հզոր և մեծ պետություններով (Վիետնամ, Թաիլանդ, Չինաստան), ինչպես Հայաստանը՝ Թուրքիայի, Իրանի և Ադրբեջանի հարևանությամբ: • Տնտեսապես կախված է հարևաններից և տրանսպորտային կապերից։
Այս երկրները բոլորն էլ ունեն ցամաքային, հաճախ լեռնային դիրք, և բախվում են տրանսպորտային ու տնտեսական խնդիրներին՝ կապված իրենց աշխարհագրական դիրքի հետ, ինչպես նաև որոշակի քաղաքական լարվածությունների:
Ես ու համակարգիչը
համակարգիչս իմ անբաժանելի ընկերն է։
Աշխարհը առաջ է գնում, միաժամանակ մարդ ն է զարգանում։
Համագարգիչի միջոցով գրքեր ենք կարդում, աշխարհի լուրերն
Համակարգիչը ոչ միայն գործիք է ինձ համար, այլև` ստեղծագործական գործընթացի կարևոր մասնակից, որը թույլ է տալիս նոր գաղափարներ և նախագծեր իրականացնելու հնարավորություն:
Նայի՛ր տեսանյութը:
1.-Ի՞նչ ես կարծում, դու նմա՞ն ես տեսանյութի հերոսներին:
2.-Արդյո՞ք ճիշտ ես համարում, որ կարելի է անընդմեջ ու անընդհատ նայել համակարգչին կամ հեռախոսին: Ոչ ճիշտ չե համարում։
3.-Անձամբ դու, քո կարծիքով, կախվածություն ունե՞ս համակարգչից, թե ոչ: Ոչ։
4.-Փորձի՛ր գրավոր բացատրել տեսանյութի վերնագիրը: Քո կարծիքով, ինչո՞ւ է տեսանյութը վերնագրված «Եթե չլիներ համացանցը»:
Կենսաբանությունը 9
1. Ո՞րն է օրգանիզմի ամենափոքր միավորը:
Օրգանիզմի ամենափոքր միավորը բջիջն է։ Բջիջը կենդանի օրգանիզմների կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ հիմնական միավորն է, որտեղ իրականացվում են կյանքի բոլոր հիմնական գործընթացները՝ նյութափոխանակություն, էներգիայի արտադրություն, բազմացում և այլն։
2. Ի՞նչ օրգանական և անօրգանական նյութեր գիտեք, բերեք օրինակներ:
Օրգանական նյութեր:
Օրգանական նյութերը պարունակում են ածխածնի հիմքով կառուցվածքներ, որոնք հիմնականում հանդիպում են կենդանի օրգանիզմներում: Օրինակներ՝
Ածխաջրեր՝ գլյուկոզա, ֆրուկտոզա
Սպիտակուցներ՝ կոլագեն, հեմոգլոբին
Ճարպեր (լիպիդներ)՝ ֆոսֆոլիպիդներ, տրիգլիցերիդներ
Նուկլեինաթթուներ՝ ԴՆԹ (Դեզօքսիռիբոնուկլեինաթթու), ՌՆԹ (Ռիբոնուկլեինաթթու)
Անօրգանական նյութեր:
Անօրգանական նյութերը չեն պարունակում ածխածին կամ ածխածնի փոքր քանակ ունեն և մեծ մասամբ հանդիպում են ոչ կենդանի միջավայրում: Օրինակներ՝
Ջուր (H₂O)
Աղեր՝ նատրիումի քլորիդ (NaCl)
Հանքանյութեր՝ կալցիումի կարբոնատ (CaCO₃), երկաթի օքսիդ (Fe₂O₃)
Գազեր՝ թթվածին (O₂), ածխաթթու գազ (CO₂)
3. Բնութագրեք հիդրոֆիլ և հիդրոֆոբ նյութերը, բերեք օրինակներ:
Հիդրոֆիլ նյութեր:
Հիդրոֆիլ նյութերն այն նյութերն են, որոնք հեշտությամբ լուծվում են ջրում կամ հեշտությամբ շփվում են ջրային միջավայրի հետ։ Այս նյութերը սովորաբար ունեն բևեռային մոլեկուլներ, ինչը թույլ է տալիս նրանց փոխազդել ջրի մոլեկուլների հետ։ Օրինակներ՝
Աղեր՝ նատրիումի քլորիդ (NaCl)
Շաքարներ՝ գլյուկոզա, սախարոզա
Սպիտակուցներ՝ ալբումին
Հիդրոֆոբ նյութեր:
Հիդրոֆոբ նյութերն այն նյութերն են, որոնք չեն լուծվում ջրում կամ դժվարությամբ են փոխազդում ջրային միջավայրի հետ։ Դրանք սովորաբար ունեն անբևեռ մոլեկուլներ, և նրանց համար ջուրը “հավասարակշռության” տարր չէ։ Օրինակներ՝
Ճարպեր՝ յուղեր, տրիգլիցերիդներ
Ֆոսֆոլիպիդներ՝ բջջաթաղանթի բաղադրամասեր
Պարաֆիններ
Գործնական քերականություն
Վարժություն 1։ Գտնե՛լ, թե որ բառերի կազմության ժամանակ է կատարվել է ձայնավորի հնչյունափոխություն։
Միջնապատ (ի սղվել է), միություն (ե-ի, կ սղվել է), գինեգործ (ի-ե), կիսալուսին (ե-ի), թիավարել, վիպասան (ե-ի), շինարարություն (ե-ի, ք սղվել է), հիվանդասենյակ, գիրանալ (ե-ի), գիտուն (ե-ի), վիրահատել (ե-ի, ք սղվել է), վիճահարույց (ե-ի), գիսավոր (ե-ի), հիանալի, լիություն, զինագործ (ե-ի, ք սղվել է), սիրավեպ (ե-ի), դիմաքանդակ (ե-ի, ք սղվել է), կինոթատրոն։
Վարժություն 2։ Գտնե՛լ, թե որ բառերի կազմության ժամանակ է կատարվել ի ձայնավորի հնչյունափոխություն։
Հնադարյան, տնական, ջրավազան, ընչաքաղց, ըղձական, ընկուզենի, ազնվական, գնորդ, վեհապանծ, մտաբերել, լեռնագործ, հիմնադիր, լրագրեր, աղավնյակ, վիրակապ, քմային, գարեհաց, ճգնել, թրթիռ, գունագեղ, միջանկյալ, նշաձև, գրակալ, թխամորթ, կրաման, նմանատիպ, սրտակից:
Վարժություն 3։ Գտնե՛լ, թե որ բառերի կազմության ժամանակ է կատարվել ու ձայնավորի հնչյունափոխություն։
Բրդոտ, կարմրախայտ, բվեճ, թմբեր, ըմպանակ, գնացուցակ, ջրամբար, նշանագրություն, տնական, գթալ, ժողովրդական, խճուղի, խմբակային, մրգահյութ, խնկարկել, տրտնջալ, ոսկեգույն, սրել, գրականություն, աշխարհագրական, լրաբեր, ցորենահատ, առվակ, մթնել, դյուրահալ, հնձել:
Վարժություն 4։ Գտնե՛լ, թե որ բառերի կազմության ժամանակ է կատարվել ը ձայնավորի հնչյունափոխություն։
Տնակ, մանկական, ծանրամարտ, մանրադրամ, մտադրություն, մեղրահաց, կիսակառույց, փոքրություն, լրատվական, քաղցրահամ, սանրել, ընձուղտ, եզրաշերտ, լիտրաչափ, գլխաշոր, ցուցափեղկ, վագրաձի, լուսավորություն, դստրիկ, կպրագույն, լայնություն, բարձրություն, ծաղկաման, մետրանոց, ծաղրանկար, սրամիտ, ժանրային։
Վարժություն 5։ Գտնե՛լ, թե որ բառերի կազմության ժամանակ է կատարվել երկհնչյունի
«ՀՀ աշխարհագրական դիրքը» նախագիծ
1Բնութագրեք ՀՀ աշխարհագրական դիրքը դիտարկելով այն տնտեսական, քաղաքական և կլիմայական տեսանկյուններից:
ՀՀ աշխագրական դիրքը ըստ տնտեսական տեսանկյունից բավականին բարենպաստ է, քանի որ ունի թե՛ լեռնային, թե՛ հարթավայրային տարածքներ և դա նպաստում է գյուղատնտեսությանը:
2. Քաղաքական տեսանկյունով այն է, որ Հայաստանը՝ եվրոմիության և եվրասիայի մաս է, ՄԱԿ-ի անդամ է։
Աշխարհագրականով այն է, որ այդ երկու աշխարհամասերի խաչմերուկում է գտնվում՝ եվրոպայի և ասիայի։
3. Կլիման Հայաստանում միջին մակարդակի է, ձմռանը՝ ցուրտ, ամռանը՝ շոգ։ Կլիման մեր գյուղատնտեսության համար շատ կարևոր է։
Նշեք 5 երկիր, որոնց աշխարհագրական դիրքը նման է ՀՀ աշխարհագրական դիրքին:
Չեխիայի, Սերբիայի, Շվեյցարիայի, Ավստրիայի և Մոլդովայի։