Month: Հոկտեմբեր 2022

1. Քանի՞ խմբի են բաժանվում բնույան մեջ հանդիպող նյութերը՝ ըստ բաղադրության:

Երկու խմբի։

1. Որո՞նք են դրանք :

Պարզ և Բարդ։

1. Ո՞ր նյութերն են կոչվում պարզ նյութեր. բերել օրինակներ:

Պարզ նյութերը կազմված են մեկ քիմիական տարրի ատոմներից:

1. Ո՞ր նյութերն են կոչվում բարդ նյութեր. բերել օրինակներ:

Բարդ նյութերը կազմված են տարբեր քիմիական տարրերի ատոմներից: Նրանց նաև անվանում են քիմիական միացություններ:

Դեռևս 2500 տարի առաջ (Ք.ա.Vդար) հույն փիլիսոփա Դեմոկրիտն արտահայտել է այն միտքը, որ բոլոր նյութերը կազմված են մանրագույն, անտեսանելի, անբաժանելի, հավերժ շարժվող մասնիկներից, որոնց նա անվանել է ատոմներ (ատոմ բառը հունարենից թարգմանած նշանակում է անբաժանելի)։

XVIII դարում  հստակեցվեց, որ նյութերի մեծ մասը կազմված է մոլեկուլներից, իսկ մոլեկուլներն իրենց հերթին բաղկացած են ատոմներից:

Դեռևս 20 -րդ դարում ֆիզիկոսները ապացուցել են,որ ատոմը ֆիզիկապես բաժանվում է այսպես կոչված տարրական մասնիկների:

Սակայն այս խնդրի ուսումնասիրությամբ զբաղվում է ֆիզիկան, իսկ քիմիան ուսումնասիրում է նյութերն ու քիմիական ռեակցիաները, որոնցում ատոմները չեն բաժանվում: 

Ատոմը նյութի փոքրագույն, քիմիապես անբաժանելի մասնիկն է:
Հետաքրիր է իմանալ, թե ատոմների ի՞նչ տեսակներ կան, ինչո՞վ են դրանք տարբերվում և ինչո՞վ նման։ Մարդկությանն այսօր հայտնի են ատոմների 110 -ից ավելի տեսակներ։ Դրանց մեծ մասը հանդիպում է բնության մեջ, իսկ որոշ մասը ստացվել է արհեստական եղանակով՝ միջուկային ռեակցիաների արդյունքում։

Ջոն Դալթոնը մշակել է ատոմային տեսություն, որտեղ ընդհանրացրել է տարբեր ատոմների մասին տեղեկությունները: Տեսության էությունը հետևյալն է՝
ատոմները նյութի փոքրագույն մասնիկներն են, որոնք անհնար է բաժանել բաղադրիչ մասեր, փոխարկել մեկը մյուսի կամ ոչնչացնել:
միևնույն քիմիական տարրի ատոմներն ունեն նույն կշիռը, տարբեր տարրերի ատոմներ ունեն տարբեր կշիռներ:
քիմիական փոխազդեցության հետևանքով ատոմները միանում են պարզ կամ ամբողջ թվերի հարաբերակցությամբ
Քիմիական ռեակցիաների ընթացքում ատոմները չեն անհետանում և նոր ատոմներ չեն առաջանում, այլ մի նյութի բաղադրությունից անցնում են մեկ այլ նյութի մեջ:
Յուրաքանչյուր տեսակի ատոմ մյուսներից տարբերվում է չափով, զանգվածով, կառուցվածքով և հատկություններով։
Ատոմների յուրաքանչյուր առանձին տեսակը կոչվում է քիմիական տարր։
Յուրաքանչյուր տարր ունի իր անունը, պայմանական նշանը և տարբերվում է մյուսներից։ Օրինակ, ատոմների որոշակի տեսակը կոչվում է երկաթ քիմիական տարր, մեկ այլ տեսակը` թթվածին քիմիական տարր, մեկ ուրիշը` ածխածին և այլն։
Պարզ նյութերը կազմված են մեկ քիմիական տարրի ատոմներից:
Բարդ նյութերը կազմված են տարբեր քիմիական տարրերի ատոմներից: Նրանց նաև անվանում են քիմիական միացություններ:
Քիմիական տարրերի ատոմները միանալով տարբեր հարաբերակցությամբ՝ առաջացնում են միլիոնավոր քիմիական միացություններ, ճիշտ այնպես, ինչպես ցանկացած այբուբենի սահմանափակ թվով տառերի տարբեր դասավորությամբ կազմվում են անթիվ բազմությամբ բառեր։

Advertisements

1)3a-3b 2)3x+2y 3)3y+3 4)2m+6n 5)2a2-1a 6)3b+2c 7)1k 8)2x+10

1)-7

2)+14

3)+12

4)-46

5)-16

ա)5x բ)8m գ)6a դ)5b ե)12a զ)17ab է)41a2 ը)36a2b թ)37ce2 ժ)+5b2c2

ա)20a2b բ)11a8b2 գ)-12b3c4 դ)-12c2e5 ե)+2a2e զ)0a4k է) 6a2p3 ը)-1,3ax2

ա)9a+5b բ)12x+3y գ)10a+2b դ)3a+8b ե)9x+2y զ)3a+16x

Բնության մեջ նյութերը հիմնականում  հանդես են գալիս  խառնուրդների ձևով: Խառնուրդները, ինչպես և մաքուր նյութերը կարող են լինել պինդ, հեղուկ և գազային վիճակներում:

Օրինակ, կաթը մի քանի նյութի հեղուկ խառնուրդ է, օդը՝ տարբեր գազերի, իսկ մետաղների համաձուլվածքները՝ պինդ:

Խառնուրդները լինում են երկու տեսակի՝ համասեռ և անհամասեռ:

  Համասեռ խառնուրդների բաղադրիչներն անզեն աչքով կամ նույնիսկ խոշորացույցով չեն երևում:

  Նավթ                    Տարբեր նյութերի լուծույթներ

Անհամասեռ խառնուրդների բաղադրիչները կարող ենք տեսնել անզեն աչքով:

    Սուրճ և կաթ                                   Ծծումբ և երկաթ            

 Մաքուր նյութերից խառնուրդներ պատրաստելն առանձնապես դժվար չէ, ավելի դժվար է հակառակ գործողությունը: Գոյություն ունեն խառնուրդներից նյութերի բաժանման տարբեր եղանակներ:  Այս կամ այն նյութերի մաքրման եղանակի ընտրությունը  կախված է, խառնուրդի բնույթից՝ խառնուրդը  առաջացրած նյութերի հատկություններից:

Անհամասեռ խառնուրդների մաքրման հիմնական  եղանակներն են՝

• նստեցում և պարզվածքազատում
• ֆիլտրում
• մագնիսի ներգործություն

Համասեռ խառնուրդների մաքրման հիմնական եղանակներն են՝

• շոգիացում և բյուրեղացում
• թորում։

Մարմին և նյութ

Մեզ շրջապատում են բազմատեսակ առարկաներ, որոնցից յուրաքանչուրն ունի իր անվանումը: Օրինակ` բաժակ, սեղան, համակարգիչ և այլն:

Բոլոր առարկաներն ունեն ընդհանուր անվանում՝ ֆիզիկական  մարմին: Յուրաքանչուր ֆիզիկական մարմին ունի որոշակի ձև, զանգված ու ծավալ:  

Մարմինները լինում են կենդանի ու անկենդան: Կենդանի մարմինները միասին կազմում են կենդանի բնությունը, իսկ անկենդան մարմինները՝ անկենդան բնությունը:

  Կենդանի մարմիններ

                քարերը՝ անկենդան                    մեքենան՝ անկենդան

 Անկենդան մարմիններ 

Նկարագրենք երկու ֆիզիկական մարմին,

Օրինակ

Ապակյա  բաժակը և երկաթյա մեխը:

Բաժակը թափանցիկ է, հեշտ կոտրվում է, օգտագործում ենք տարբեր հեղուկներ ըմպելու համար, իսկ մեխը շատ ամուր է, խոնավ օդում ժանգոտվում է, օգտագործում ենք տարբեր իրեր կամ իրերի մասեր իրար միացնելու համար: 

Ինչպես տեսնում ենք, շատ կարևոր է,  թե ինչ նյութից է պատրաստված առարկան:

Բոլոր առարկաները (ֆիզիկական մարմինները) կազմված են նյութերից:

Միևնույն նյութից կարելի է պատրաստել տարբեր առարկաներ: 

Օրինակ՝ ապակուց կարելի է պատրաստել ծաղկաման, քիմիական բաժակ, փորձանոթ:

Տարբեր նյութերից կարելի է պատրաստել միատեսակ առարկաներ:

Օրինակ՝ փորձանոթների կանգնակ կարելի է պատրաստել փայտից, պլաստմասսայից կամ երկաթից:

Նյութերը  բաժանվում են երկու խմբի՝ օրգանական և անօրգանական:     

Օրգանական նյութեր       

Անօրգանական նյութեր

Բաժակ — Բաժակը ապակե տարա է, որի հատակը հարթ է և լցնելու համար փոքր ծորակ է: Այն օգտագործվում է քիմիայի լաբորատորիայում հեղուկների խառնման, տաքացման և խառնման համար: Բաժակները լինում են տարբեր չափերի և ունեն մխոցի տեսք:Գավաթներ

Բունսենի այրիչ — Բունսենի այրիչը մետաղական խողովակ է, որը բոց է արտադրում գազից, ինչպիսիք են մեթանը, պրոպանը կամ բուտանը: Այն օգտագործվում է լաբորատորիայում ջեռուցման և մանրէազերծման համար: Բունսենի այրիչը կրում է գերմանացի քիմիկոս Ռոբերտ Բունսենի անունը:
Բունսենի այրիչ

Կարելի — Crucibles- ը բեռնարկղեր են, որոնք օգտագործվում են շատ բարձր ջերմաստիճանի նյութերի տաքացման համար: Դրանք հիմնականում պատրաստվում են այնպիսի նյութերից, ինչպիսիք են ճենապակը, նիկելը և կավահողը:

Էրլենմայերի տափաշիշ — Սա քիմիական տափաշկի տեսակ է `կոնաձև մարմնով, գլանաձեւ ձևավորված պարանոցով և հարթ հատակով: Այն, ընդհանուր առմամբ, ունի կողքի չափման նշաններ: Այն նման է բաժակի, բայց ունի կոնաձև մարմին: Կոնի ձևը նվազեցնում է գոլորշիացումից կորուստները և օգնում է կանխել հեղուկը հեղուկը խառնելիս:
Էրլենմայերի տափաշիշ

Ձագար — Ձագարը լայն բերանով խողովակ է, որն օգնում է նյութերը թափել տարայի մեջ ՝ առանց թափվելու: Քիմիայի լաբորատորիայում խառնուրդը առանձնացնելու համար հաճախ ձագարներ օգտագործվում են ֆիլտրերի հետ միասին:
Ձագար և տափաշիշ

Ձեռնոցներ — Լաբորատոր ձեռնոցները կրելը կարևոր է մաշկը քիմիական նյութերից պաշտպանելու համար: Փորձեր կատարելիս միշտ լսեք ձեր ուսուցչին և անպայման ձեռնոցներ կրեք:
Միշտ ձեռնոցներ կրեք

Ակնոցներ — Ակնոցները շատ կարևոր են ցանկացած տեսակի փորձեր կատարելիս: Դրանք կարող են կանխել վտանգավոր քիմիական նյութերը և այլ նյութերը ձեր աչքերը վնասելուց: Միշտ կրեք ձեր ակնոցները լաբորատորիայում:
Միշտ կրեք ակնոցներ

Ավարտված գլան — Բարձր նիհար մխոց, որն օգտագործվում է ծավալները չափելու համար: Դա, ընդհանուր առմամբ, ծավալը չափելու ավելի ճշգրիտ միջոց է, քան տիպիկ բաժակը կամ կոլբան:
Ավարտված գլան

Հավանգ և կարկանդակ — Հավանգը և մուրճը օգտագործվում են կոշտ նյութերը փոշու մեջ մանրացնելու և մանրացնելու համար: Հավանգը ամանի մեջ է, իսկ պատնեշը ՝ մահակաձև փոքրիկ գործիք: Դրանք սովորաբար պատրաստվում են կերամիկայից կամ քարից:
Հավանգ և կարկանդակ

Պիպետ — նեղ ապակե խողովակ, որն օգտագործվում է հեղուկները մի տեղից մյուսը տեղափոխելու համար: Պիպետները երբեմն օգտագործվում են չափման համար: Տարբեր պիպետների ճշգրտությունը լայնորեն տատանվում է:
Պիպետ

Scoopula — Scoopula- ն սպաթուլայի տիպի մետաղական սպասք է, որն օգտագործվում է քիմիական լաբորատորիայում պինդ պինդ նյութեր հավաքելու համար, ինչպիսիք են փոշիները:

Հուզիչ գավազան — Նիհար պինդ ապակյա ձող, որն օգտագործվում է քիմիայում քիմիական նյութեր և հեղուկներ խառնելու համար: Հուզիչ գավազանը սովորաբար ունի երկար ծղոտի երկարություն և ունի կլորացված ծայրեր:

Փորձանոթ — Փորձանոթը ապակու կամ պլաստմասե խողովակ է, որն օգտագործվում է փոքր քանակությամբ հեղուկ քիմիական նյութեր պահելու, խառնելու և տաքացնելու համար: Փորձանոթները հաճախ ունենում են բռնկված գագաթ ՝ հեղուկը լցնելու համար: Նրանք ունեն տարբեր չափսեր:

Փորձանոթի ամրակ — Ստենդ, որը կառուցվել է բազմաթիվ փորձանոթներ պահելու համար:

Փորձանոթային խոզանակ — Խոզանակ, որը նախատեսված է փորձանոթները մաքրելուն օգնելու համար:

Փորձանոթային սեղմիչներ — Ամրացուցիչներ, որոնք պահում են փորձանոթները լաբորատոր փորձի ընթացքում դրանք քիմիական նյութերը տաքացնելու համար:
Փորձարկման խողովակներ ամրակի մեջ
Ometերմաչափ — նյութ, որն օգտագործվում է նյութի ջերմաստիճանը չափելու համար:

Եռանկյունի — կավե խողովակներից և մետաղալարերից պատրաստված եռանկյուն, որը կարող է դիմակայել բարձր ջերմաստիճանին: Այն հաճախ օգտագործվում է խառնարան պահելու համար:

Մետաղական շղարշ — Մետաղական շղարշը օգտագործվում է տաքացման ժամանակ բաժակաթաղանթի կամ կոլբայի աջակցության համար: Մետաղական շղարշը օգնում է հավասարապես տարածել ջերմությունը: