Posted in Հայոց Լեզու 7

Գործնական քերականություն

1.Ընդգծված դերանունները փոխարինի՛ր համապատասխան հոդերով (եթե պետք է, կարող ես նախադասությունից բառ հանել):

Քո ընկերը մենակ քայլում էր փոշեծածկ ճանապարհով: Ընկերդ
Իմ որսն իր ոտքով եկավ: Որսս
ծովափի բնակիչները, ծովից ենք հանում մեր սնունդն ու հարստությունը: Ծովափի բնակիչներս
Դու` մեր ամենաուժեղ մարզիկը, հաղթանակով պիտի գաս:
Ես ծեր որսորդ եմ ու կյանքում շատ բան եմ տեսել:
Դուք` մեր շնորհալի տղաները, ձեր խոսքը դեռ չեք ասել:
Քո սիրտը քա՛ր է, քար: Սիրտդ
Ձեր ձեոքն ընկնողին պրծում չկա: Ձեր ձեռքը

2.Դերանունների գործածության հետ կապված սխալները գտի՛ր և ուղղի՛ր:

Մի վարժեցնող փոկին խոսել է սովորեցրել: Նա նրա սանիկի խոսելու ընդունակությունը զարգացրել է երեք տարում: Այս ժամանակամիջոցում իր (փոկի) սիրած ծովատառեխը տալու և խրախուսելու միջոցով հասել է նրան, որ փոկն անգլերեն ասում է «Բարև, ինչպե՞ս ես», «Եկ այստեղ» և այլ նախադասություններ: Այլևս ոչ ոք չէին ուզում տեսնել այդ մարդուն:
16-րղ դարի ամբողջ ազնվական մարդիկ Ամերիկան հայտնագործողներից նոր նվեր ստացան:
Բոլոր աշխարհն է հետևում ռոբոտների արտադրությանը: Ֆիրմայի արտադրած ամբողջ նոր մեքենաները շատ արագ սպառվել են:

3․Կետերի փոխարեն գրել հարցահարաբերական դերանուններ:
1. Հիմա ենք հասկանում, թե ինչո՞ւ անտարբեր ենք եղել այդ մարդու հանդեպ:
2. Ո՞ւմ ձեռքով են կառուցվել այս շենքերն ու փողոցները:
3. Զարմանքով նայում ես շուրջդ ու մտածում, թե ինչո՞ւ է կյանքն այսպիսին դարձել:
4. Միայն նա կասի` ի՞նչ  է կատարվել այստեղ:
5. Ո՞վ  կասի, թե մեր քաղաքում  ինչպե՞ս  հայտնվեցին այդ փոխադրամիջոցները:
6. Սա մի անգնահատելի գանձ է, երբևիցե՞  Դուք պարգևեցիք ինձ:

Posted in Քիմիա 7

Ամոնիումի երկքրոմատ <Հրաբուխ սեղանի վրա>


Փորձը անհրաժեշտ է կատարել քարշիչ պահարանում։ “Հրաբխի” ժայթքումը մոտիկից տեսնելու համար բավական է ունենալ միայն մեկ նյութ՝ ամոնիումի երկքրոմատ՝ (NH4)2CrO7; որը շատ գեղեցիկ նարնջագույն բյուրեղական նյութ է։

Անհրաժեշտ պարագաներ՝ ամոնիումի երկքրոմատ, լուցկի, հախճապակե անոթ, տարրա։

Հախճապակե սալիկի վրա բլրակի ձևով լցրեցինք մոտ 4 գ ամոնիումի երկքրոմատ /կարելի էր նաև լցնել հախճապակե փոքր հալքանոթի մեջ/։ Մակերևույթին պատրաստեցինք <<խառնարան>>՝ փոքր փոսիկի ձևով։ Այդ բոլորը պատրաստելուց հետո <<խառնարանին>> մոտեցնեցինք վառվող լուցկին։ Արդյունքում “հրաբուխը” արթնացավ, և “խառնարանից” սկսեցին ժայթքել գեղեցիկ կարմիր կայծեր, որոնք սառչելով փոխակերպվեցին կանաչ գույնի “լավայի”, որը, մինչև ռեակցիայի ավարտը հոսելով, ամբողջովին ծածկեց հախճապակե տարրան։

Կանաչ գույնի “լավան” քրոմի III օքսիդն է՝ Cr2O3: Այս գեղեցիկ փորձի ընթացքը պայմանավորված էր հետևյալ քիմիական փոխարկումով։

(NH4)2Cr2O7=Cr2O3+N2+4H2O

Posted in Աշխարհագրություն 7

ՎԱՌԵԼԻՔԱԷՆԵՐԳԵՏԻԿ ԱՐԴՅՈՒՆԱԲեՐՈՒԹՅՈՒՆ


Վառելիքաէներգետիկ արդյունաբերությունը յուրաքանչյուր երկրի տնտեսության եւ
ընդհանրապես համաշխարհային տնտեսության զարգացման կարեւորագույն նախադրյալն ու
բազային ճյուղն է: Մարդկային քաղաքակրթության զարգացման ողջ ընթացքը կապված է
էներգիայի տարբեր աղբյուրների եւ տեսակների յուրացման ու օգտագործման հետ։ Այդ ճյուղն
արդյունաբերության բոլոր ենթաճյուղերին, տրանսպորտին, գյուղատնտեսությանը եւ սպասարկ-
ման ոլորտին մատակարարում է էլեկտրաէներգիա եւ վառելիք, քիմիական արդյունաբերությանը`
հումք:
Վառելիքաէներգետիկ արդյունաբերությունը մեծ ազդեցություն ունի նաեւ տնտեսության
տեղաբաշխման վրա: Հայտնի է, որ էներգատար արտադրությունները տեղաբաշխվում են հենց
վառելիքային ռեսուրսների եւ էժան էլեկտրաէներգիայի արտադրության շրջաններում:
Աշխարհում արագ աճում է վառելիքի եւ էներգիայի սպառման ծավալը, քանի որ մի կողմից
աճում է բնակչության թիվը, իսկ մյուս կողմից` մեկ շնչի հաշվով սպառվող էներգիայի քանակը:
Զարգացած երկրներում վառելիքի եւ էներգիայի սպառումը մեկ շնչի հաշվով մի քանի անգամ
ավելի բարձր է, քան զարգացող երկրներում:
Վառելիքի տարբեր տեսակների (ածուխ, նավթ, գազ, տորֆ, փայտանյութ) ջերմատվությունը
տարբեր է։ Դա չափելու եւ համեմատելու համար օգտագործվում է պայմանական վառելիք
միավորը։ Ընդունված է պայմանական վառելիքի միավոր համարել 1 կգ միջին ջերմատվության
քարածխից ստացված ջերմության քանակը, որը հավասար է 7 հազ. կկալ/կգ։ Դրան
համապատասխան` նավթի 1 կգ-ը հավասար է 1,5 պայմանական վառելիքի, գորշ ածխի 1 կգ-ը`
0,5 պայմանական վառելիքի։ Որքան բարձր է վառելիքի ջերմատվությունը, այնքան բարձր է
դրա որակը, եւ ավելի շատ էլեկտրաէներգիա կարելի է ստանալ այդ վառելիքից: Այսպես, 1 կգ
քարածխի այրումից ստացվում է 2 կվտ.ժ էլեկտրաէներգիա, 1 կգ նավթի եւ 1 խոր.մ գազի
այրումից` 3-ական կվտ.ժ էլեկտրաէներգիա:
Վառելիքաէներգետիկ արդյունաբերությունը համալիր ճյուղ է՝ բաղկացած վառելիքային
արդյունաբերությունից եւ էլեկտրաէներգետիկայից։ Ճյուղն ընդհանրապես եւ հատկապես
էլեկտրաէներգետիկան զարգանում են բարձր տեմպերով։ Էապես փոխվել է ճյուղի
կառուցվածքը։ Վերջին հարյուրամյակում փոփոխվել են վառելիքի առանձին տեսակների եւ
ջրային ու ատոմային էլեկտրակայանների արտադրած էլեկտրաէներգիայի մասնաբաժինները:
Առանձնացվում է վառելիքաէներգետիկ արդյունաբերության զարգացման 3 փուլ՝ ածխա-
յին, նավթագազային եւ ժամանակակից` անցումային։
Գծանկար.Վառելիքաէներգետիկական հաշվեկշռի փոփոխությունները
Մինչեւ XX դարի երկրորդ կեսը գլխավոր վառելիքը եղել է ածուխը, որին բաժին էր ընկնում
օգտագործած վառելիքի կեսից ավելին: Այս ժամանակաշրջանը անվանում են ածխային փուլ:
XX դարի երկրորդ կեսից սկսվել է 2-րդ՝ նավթագազային փուլը. կտրուկ նվազել է պինդ
վառելանյութի (ածուխ, տորֆ, վառելափայտ) բաժինը, եւ ավելացել է նավթի ու գազի բաժինը։
XX դարի 70-ական թվականներից սկսվում է ժամանակակից` անցումային փուլը։ Ի՞նչն է
բնորոշ այս փուլին։ Նախ, իրական է դարձել նավթագազային պաշարների սպառման վտանգը։
Մեծանում են դրանց արդյունահանման եւ փոխադրման վրա կատարվող ծախսերը, քանի որ
նավթի եւ գազի հանույթի զգալի մասը կատարվում է ծովի հատակի ավելի մեծ խորություններից,
եւ դրանց սպառման շրջաններից ավելի հեռու ընկած վայրերում 1: Միաժամանակ սկսում է աճել
միջուկային վառելիքի, էներգիայի վերականգնվող եւ ոչ ավանդական տեսակների (արեգակ-
նային, մակընթացային, ծովի ալեբախության, քամու, երկրաջերմային էներգիայի) բաժինը:
1 1970-ական թվականների սկզբին նավթի 1 տակառի (159 կգ) միջազգային շուկայական գինը 2,5 ԱՄՆ դոլար
էր, իսկ ներկայումս` շուրջ 100 ԱՄՆ դոլար:

2
Մինչեւ XX դարի կեսերը աշխարհի խոշոր երկրների (Մեծ Բրիտանիա, Գերմանիա, ԱՄՆ,
Ֆրանսիա, Ճապոնիա, Չինաստան, ԽՍՀՄ) վառելիքաէներգետիկ արդյունաբերության հիմքը
կազմել է ածուխը։ Այժմ այն իր տեղը զիջել է նավթին։
Ածխարդյունաբերության զարգացումը մեծ փոփոխություններ է ունեցել: Երկար ժամանակ
ավելի արդյունավետ վառելիքների` նավթի ու գազի արդյունահանման կտրուկ աճի պատճառով
ածխի հանույթը նվազում էր: Սակայն վերջին տասնամյակներին էներգետիկական ճգնաժամի
ժամանակաշրջանում այն կրկին վերելք ապրեց: Ներկայումս ածուխ արդյունահանվում է
աշխարհի ավելի քան 60 երկրում, բայց դրա գերակշիռ մասը բաժին է ընկնում առաջա-
տարներին` Չինաստանին (համաշխարհային հանույթի 1/4-ը) ԱՄՆ-ին, Հնդկաստանին,
Ավստրալիային, Ռուսաստանին եւ այլն:
Նավթարդյունաբերությունը վառելիքային արդյունաբերության գլխավոր ճյուղն է: Ներկա-
յումս մարդկության օգտագործած էներգիայի 40% բաժին է ընկնում նավթին: Նավթ արդյունա-
հանում են աշխարհի ավելի քան 80 երկրում։ Համաշխարհային նավթարդյունաբերության
աշխարհագրության հիմնական առանձնահատկությունն այն է, որ նավթային պաշարների
գերակշռող մասը կենտրոնացած է զարգացող երկրներում, իսկ սպառման մեծ մասը` բարձր
զարգացած երկրներում: Նավթի հանույթի ծավալով աշխարհում առաջատար երկրներն են
Ռուսաստանը, Սաուդյան Արաբիան, ԱՄՆ-ը, Մեքսիկան, Իրանը, Վենեսուելան, իսկ ներկրման
ծավալով` ԱՄՆ-ը, Ճապոնիան, Չինաստանը, Արեւմտյան Եվրոպայի երկրները: Ներկայումս
համաշխարհային առեւտրում նավթը ձեռք է բերել առանձնահատուկ նշանակություն եւ բացի
տնտեսական գործոն լինելուց նաեւ հզոր քաղաքական գործոն է։
Նավթի տեղափոխումն առավել էժան է խոշոր հեղուկատար նավերով (տանկերներով) եւ
խողովակաշարերով։ Այդպիսի խողովակաշարերից է Ռուսաստանում սկիզբ առնող նավթա —
մուղը, որով Արեւմտյան Սիբիրի նավթը հասնում է Արեւմտյան Եվրոպա։ Հզոր նավթամուղեր են
կառուցված նաեւ Պարսից ծոցի ավազանի նավթ արդյունահանող պետություններից մինչեւ
Թուրքիայի ու Սիրիայի Միջերկրական ծովի ափի նավահանգիստներ, որտեղից էլ նավթը
նավերով փոխադրվում է եվրոպական երկրներ։ Տարեցտարի ավելանում է նավթի եւ գազի
հանույթը ծովի հատակից:
Գազարդյունաբերությունն աշխարհի վառելիքային արդյունաբերության ամենաարագ աճող
ենթաճյուղն է: Դա բացատրվում է նրանով, որ բնական այրվող գազը համեմատաբար հեշտ
արդյունահանվող, տեղափոխվող, ցածր ինքնարժեքով, բարձր ջերմունակության վառելիք է։ Ոչ
պակաս կարեւոր է, որ այն նավթի համեմատությամբ էկոլոգիապես մաքուր է, եւ պաշարներն
ավելի շատ են։
Գազարդյունաբերության զարգացումը սկսվել է անցած դարի 50-ական թվականներից։
Բնական գազի ու նավթի պաշարների տեղաբաշխումը հիմնականում համընկնում է: Գազի
համաշխարհային հանույթի մեծ մասը սպառվում է զարգացած երկրներում: Բնական գազը
տեղափոխում են գազամուղներով, ինչպես նաեւ հեղուկացված վիճակում` հատուկ նավերով։
Գազամուղներով գազը Արեւմտյան Սիբիրից հասնում է Արեւմտյան Եվրոպա, Կանադայից` ԱՄՆ,
Ալժիրից եւ Լիբիայից Միջերկրական ծովի հատակով՝ Իտալիա, Ֆրանսիա, եվրոպական այլ
երկրներ։ Բնական հեղուկացված գազի գլխավոր սպառողներն են Ճապոնիան, ԱՄՆ-ը եւ
Եվրոպայի որոշ երկրներ:
Էլեկտրաէներգետիկան որպես արդյունաբերության ճյուղ ձեւավորվել է XIX դարի վերջին,
էլեկտրական էներգիայի ստացման եւ մետաղալարերով մեծ հեռավորության վրա հաղորդելու
գյուտից հետո։

3
Էլեկտրաէներգիայի արտադրությունն աշխարհում խիստ անհամաչափ է տեղաբաշխված:
Էլեկտրաէներգիայի համաշխարհային արտադրության շուրջ 4/5-ը բաժին է ընկնում «առաջին
տասնյակի» երկրներին (ԱՄՆ, Չինաստան, Ճապոնիա, ՌԴ, Կանադա, Գերմանիա, Ֆրանսիա,
Հնդկաստան, Մեծ Բրիտանիա, Բրազիլիա)։ Բարձր զարգացած երկրներում մեկ շնչի հաշվով
տասնյակ հազար կվտ.ժ էլեկտրաէներգիա է արտադրվում, որը տասնյակ, նույնիսկ հարյու-
րավոր անգամ շատ է, քան տնտեսապես հետամնաց երկրներում: Միաժամանակ, աշխարհում
հարյուր միլիոնավոր մարդիկ դեռեւս չեն օգտվում էլեկտրաէներգիայից:
Քարտեզ. Աշխարհի էլեկտրաէներգետիկայի տեղաբաշխումը
Աշխարհի էլեկտրակայանների ընդհանուր հզորության գրեթե 2/3-ը բաժին է ընկնում
ջերմային էլեկտրակայաններին (ՋԷԿ),որոնք աշխատում են հանքային վառելիքով: ՋԷԿ-երի
առավելությունն այն է, որ դրանց կառուցումը հեշտ է, արագ եւ էժան, իսկ թերությունն այն է,
որ ՋԷԿ-ների արտադրած էլեկտրաէներգիայի ինքնարժեքը բարձր է ու շարունակում է
բարձրանալ` վառելիքի գների բարձրացման հետեւանքով: Բացի այդ` ՋԷԿ-երը էկոլոգիական
մեծ վնաս են հասցնում շրջակա միջավայրին:
Ջրով աշխատող էլեկտրակայաններին (ՋրԷԿ) բաժին է ընկնում էլեկտրաէներգիայի հա —
մաշխարհային արտադրության 20%-ը: ՋրԷԿ-ները սովորաբար կառուցվում են համեմա տաբար
ջրառատ եւ մեծ թեքությամբ գետերի վրա: Չնայած ՋրԷԿ-ների կառուցման դժվարու թյանը եւ
երկարատեւությանը, դրանց շահագործումը էկոլոգիական առումով անվնաս է, իսկ արտադրած
էլեկտրաէներգիան` էժան: Աշխարհի խոշորագույն ջրաէլեկտրակայանները գտնվում են
Չինաստանում («Երեք կիրճ» ՋրԷԿ-ը Յանցզի գետի վրա), Լատինական Ամերիկայում
(«Իտայպուն» Պարանա գետի վրա): Խոշոր ՋրԷԿ-ներ կան նաեւ Ռուսաստանում եւ ԱՄՆ-ում:
Իրենց հզորությամբ երրորդ տեղում են ատոմային էլեկտրակայանները (ԱԷԿ), որոնք
աշխատում են միջուկային վառելիքով: Այժմ արդեն աշխարհի ավելի քան 30 երկրում
կառուցված ԱԷԿ-ների թիվը հաշվվում է հարյուրներով։ Դրանք հիմ նականում վառելիքային եւ
ջրաէներգետիկ ռեսուրսներով աղքատ, բայց տնտեսապես զարգացած երկրներն են
(Ֆրանսիա, Ճապոնիա, Շվեդիա եւ այլն)։ Աշխարհում առաջին ԱԷԿ-ը կառուցվել է Ռուսաստանի
Օբնինսկ քաղաքում, իսկ ամենախոշորը` Ճապոնիայի Ֆուկուսիմա քաղաքում: Կովկասում եւ
ամբողջ Հարավարեւմտյան Ասիայում կառուցված միակ ԱԷԿ-ը գտնվում է Հայաստանի Հանրա-
պետությունում։ 1986թ. Ուկրաինայում Չեռնոբիլի ԱԷԿ-ի, իսկ 2011թ.` ցունամիի հետեւանքով
Ֆուկուսիմայի ԱԷԿ-ի վթարներից հետո աշխարհում ԱԷԿ-ների անվտանգության պահանջներն
ավելի խստացվեցին, իսկ առանձին երկրներ ընդհանրապես հրաժարվեցին ԱԷԿ-ների
կառուցումից եւ շահագործումից:
Վառելիքային ռեսուրսների սպառման, թանկացման եւ ՋԷԿ-երի ու ԱԷԿ-ների էկոլոգիական
բացասական հետեւանքների պայմաններում մարդկությունը որոնում է էլեկտրաէներգիայի
արտադրության այլընտրանքային` ոչ ավանդական աղբյուրների օգտագործման ուղիներ: Այդ
աղբյուրների շարքում հատկապես մեծ են արեգակնային, երկրաջերմային, քամու, ինչպես նաեւ
մակընթացային էներգիայի օգտագործման հեռանկարները: Երկրի ներքին ջերմության
էներգիան լայնորեն օգտագործվում է Իսլանդիայում, Ֆիլիպիններում եւ մի շարք այլ երկրներում:
Զարգացած առանձին երկրներում էլեկտրաէներգիա արտադրելու համար օգտագործվում է
նույնիսկ կենցաղային աղբի այրման ժամանակ անջատվող էներգիան:
Էներգիայի ոչ ավանդական աղբյուրների բաժինն աշխարհի էլեկտրաէներգիայի ընդհանուր
արտադրանքի մեջ դեռեւս աննշան է:

1․ Քարտեզի վրա նշել նավթ, գազ և ածուխ արդյունահանող առաջատար երկրները:

2․ Ի՞նչ դեր ունի վառելիքաէներգետիկ արդյունաբերությունը տնտեսության զարգացման գործում:

3․ Որո՞նք են վառելիքաէներգետիկ արդյունաբերության զարգացման նախադրյալները:

4․ Ուրվագծային քարտեզի վրա նշե՜լ էլեկտրաէներգիայի արտադրությամբ հարուստ երկրները

Posted in Աշխարհագրություն 7

Աշխարհի մի շարք երկրներում աշխարահագրությունը ներկայացվում

աշխարահագրությունը ներկայացվում է հիմնականում ինտեգրված կամ ճյուղային աշխարհագրական ծրագրերի միջոցով:

Նպատակները
Աշխարհագրության դասավանդման հիմնական նպատակներից է սովորողի մեջ խորացնել բնագիտությունիվ ստացված գիտելիքներն ու գիտականան պատկերացում տալ աշխարհի ու աշխարհում ընթացող բնական ու հասարակական երևույթների մասին:Աշխարհագրությունն ուսումնասիրում է բնական ու հասարակական երևույթների տարածական տեղաբաշխումը, դրանց օրինաչափություններն ու զարգացման ժամանակակից միտումները: Գիտությունների դասակարգման համակարգում գրավելով միջանկյալ դիրք բնական ու հասարակական գիտությունների մեջ՝ աշխահագրությունը ունի կարևորագույն առաքելություն՝ կապ հաստատել բնական ու հասարակական գիտությունների միջև: Հնարավորություն է տալիս ընկալել աշխարհի նյութականությունը և ամբողջականությունը:Ըստ ուսումնասիրման մեթոդի լինելով տարածական գիտություն՝ հնարավորություն է տալիս սովորողների մոտ ձևավորել տարածական մտածողություն: Ուսանողին հնարավորություն է տրվում հասկանալու, գնահատելու և սեփական կարծիքն ունենալու սեփական հայրենիքի մասին, ընկալելու նրա տեղն ու դերը ժամանակակից աշխարհում:

Posted in Հայոց Լեզու 7

ՀՐԱԺԵՇՏ

Դու գնում ես՝ չգիտեմ ուր,
Լուռ ու տխուր,
Հեզ գունատվող աստղի նըման։

Ես գնում եմ տրտում-մենակ,
Անժամանակ
Ծաղկից ընկած թերթի նըման։

Դու գնում ես՝ չգիտեմ ուր,
Սրտակըտուր
Լացըդ պահած իմ հայացքից։

Ես գնում եմ լուռ անտրտում,
Բայց իմ սրտում
Ցավ է անվերջ, մահո՜ւ կսկիծ…

1904

Posted in Հայոց Լեզու 7

Բառարանների տեսակները

Բառարանագրությունը բառարաններ կազմելու սկզբունքների և եղանակների մշակումն է, դրանց գործնական կիրառումն է: Յուրաքանչյուր բառարանագիր ինքն է որոշում, թե իր կազմելիք բառարանում ինչ բառեր պիտի ընդրկվեն, դրանք ինչպես պիտի դասավորվեն՝ այբբենական կարգով, փնջերով, թեմատիկայով: Հայ բառարանները սկզբնավորվել են 5-րդ դարում, որոնք ձեռագիր մատյաններին կից բառացանկեր էին: 17-րդ դարից սկիզբ է առնում հայերեն բառարանների տպագրությունը: Հայերեն բառարանները լույս են տեսել Վենետիկում, Կ. Պոլսում, Մոսկվայում, Թիֆլիսում: 20-րդ դարից բառարանագրության գլխավոր կենտրոն դարձավ Երևանը:

Բառարանների տեսակները

Բառարանները բաժանվում են 2 խմբի՝ հանրագիտական և լեզվաբանական: Հանրագիտական բառարանը կամ հանրագիտարանը նկարագրում է բնության, գիտության, տեխնիկայի, պատմության, մշակույթի, կյանքի տարբեր որոնումների վերաբերող առարկաները, երևույթները, հասկացությունները, որոնք անվանվում են տվյալ բառով: Հանրագիտական բառարանները լինում են ընդհանուր և մասնագիտական: «Հայկական սովետական հանրագիտարան» (12հատոր), «Հայկական հանրագիտարան», «Հրաչյա Աճառյան. Հայոց անձնանունների բառարան» (5 հատոր), «Ի՞նչ է, ո՞վ է» (4 հատոր), «Ոսկեփորիկ» (3 հատոր), «Դպրոցական մեծ հանրագիտարան» (4հատոր):

Մասնավոր հանրագիտարանները վերաբերում են գիտության, տնտեսության որևէ ճյուղի: «Հանրամատչելի բժշկական հանրագիտարան», «Հայաստանի բնաշխարհը», «Հայկական հարց», «Հայ սփյուռք», «Քրիստոնյա Հայաստան», «Հայաստանի հրաշալիքները»:

Լեզվաբանական բառարանները լինում են՝

Բացատրական բառարաններ՝ «Հայկազյան բառարան», «Հայերեն բացատրական բառարան» (հեղ. Ստեփանոս Մալխազյանց), «Ժամանակակից հայերենի բացատրական բառարան» (ակադեմիական հրատարակություն), «Արդի հայերենի բացատրական բառարան»(Եդուարդ Աղայան), «Լեզվաբանական բառարան» (Պետրոսյան, Գալստյան), «Ոճաբանական բառարան» (Հ. Պետրոսյան), «Հայերենագիտական բառարան»:

Դարձվածաբանական բառարաններ՝ «Հայոց լեզվի դարձվածաբանական բառարան» (Սուքիասյան), «Դարձվածաբանական դպրոցական բառարան» (Պետրոս Պեդիրյան), «Հայերենի թևավոր խոսքեր» (Պետրոս Պեդիրյան):

Ուղղագրական բառարաններ՝ «Հայերեն ուղղագրական, ուղղախոսական, տերմինաբանական բառարան» (Հովհաննես Բարսեղյան), «Մեծատա՞ռ, թե՞ փոքրատառ» (Դավիթ Գյուրջինյան), «Բառերի գծիկով, անջատ գրություն» (Դավիթ Գյուրջինյան):

Թարգմանական բառարանները լինում են երկլեզվյա, եռալեզվյա՝ «Հայ-ռուսերեն», «Հայ-անգլերեն»:

Կան նաև հոմանիշների, հականիշների, համանունների բառարաններ՝«Ստուգաբանական բառարան» (Աճառյան):

Ինչպեսօգտվել հայերեն օնլայն բառարանից 

Վերևում կա մի տեղ, որտեղ գրված է փնտրվող բառը, պետք է սեխմել այդտեղ և գրել պետքական բառը: Տակիս կեբերեն բաժիններ, որտեղ դուք կգտնեք բացատրությունը, հոմանիշները, հականիշները, ռուսերեն թարգմանությունը, անգլերեն թարգմանույթունը և այդ բառի հետ կապված դարձվածքներ:

Posted in Հայոց Լեզու 7

Ազգային երգեր, պարերգեր

Դո՛ւրս գրիր անծանոթ բառերը և բառարանի օգնությամբ բացատրի՛ր։

Լուսնըկի լուսը

(առաջին մաս)
Լուսնըկի լուսը, արտերի բուսը, օ՜յ, օ՜յ,
Յարըս ջահել է, քընի գը դուսը, օ՜յ, օ՜յ:

Յարս ջահել է, սարի ծաղիկ է, օ՜յ, օ՜յ,
Մեր գեղի բերնի անուշ խաղիկ է, օ՜յ, օ՜յ:

Աչքս սարերուն, սիրտս ջրերուն, օ՜յ, օ՜յ,
Հավքն ու հովերը ինձ լուր չեն բերում, օ՜յ, օ՜յ:

(մաս երրորդ)

Լուսնակը նորել է, լավ լուս չի տալիս,
Յարըս խռովել է, վա՜յ, բարև չի տալիս:

Կանաչ արտը հաց տարա,
Լուսնակը նորել է, լավ լուս չի տալիս,
Յարիս տեսա, ետ դառա,
Յարըս խռովել է, վա՜յ, բարև չի տալիս:

Լուսնակը նորել է, լավ լուս չի տալիս,
Յարըս խռովել է, վա՜յ, բարև չի տալիս:

Կանգնել ես սարի տակին,
Լուսնակը նորել է, լավ լուս չի տալիս,
Սիրտս տվել կրակին,
Յարըս խռովել է, վա՜յ, բարև չի տալիս:

Ամա՜ն, Մարո

Ամա՜ն, Մարո, Մարոյին, Մարոյին,

Նանին ասեք, լավ պահե թող յարոյին:

Ամա՜ն, Մարո, Մարոյին, Մարոյին,

Նանին ասեք, լավ պահե թող յարոյին:

Կաղըզվան ձորի մեջն ես, Մարո,

Պաղ աղբուր հորի մեջն ես, Մարո:

Ամա՜ն, Մարո, Մարոյին, Մարոյին,

Նանին ասեք, լավ պահե թող յարոյին:

Ամա՜ն, Մարո, Մարոյին, Մարոյին,

Նանին ասեք, լավ պահե թող յարոյին:

Հանդեն ծաղիկ քաղել եմ, Մարո,

Դաստա արել, կապել եմ, Մարո:

Ամա՜ն, Մարո, Մարոյին, Մարոյին,

Նանին ասեք, լավ պահե թող յարոյին:

Ամա՜ն, Մարո, Մարոյին, Մարոյին,

Նանին ասեք, լավ պահե թող յարոյին:

Համշենի մանիԵրիտասարդ տղայի և աղջկա պարերգ է՝ ավանդված Համշենի հայությունից

Մոնգաղները սըրեծի
Ցորինները քաղեծի
Աղճիկ, քու սիրուն ճակտիդ
Օսկիները շարեծի:
Աղճիկ, քու սիրուն ճակտիդ
Օսկիները շարեծի:

Աս սարը մեզի մեզի
Ծիավոր, մեռնիմ քեզի
Տուր ծեռկիդ թասը ինձի
Մենձընոմ գառնում քըզի:
Տուր ծեռկիդ թասը ինձի
Մենձընոմ գառնում քըզի:

Աղճիգ իս սեվուկ մազով
Վառիս կու սիրդս նազով
Ես քու միտկդ հասկընծա
Սիրաձ ունիս մուրազով:
Ես քու միտկդ հասկընծա
Սիրաձ ունիս մուրազով:

Կեդին ընտին կնածի
Չարուխնիրս լվածի
Էլի խոսկի չաշեծի
Յարիս դեսնուշ կնածի:
Էլի խոսկի չաշեծի
Յարիս դեսնուշ կնածի:

Սարը սարին հասաձ ա
Սարին ղոմիշ պուսաձ ա
Խաբար արեկ իմ յարին
Բոյըս բոյին հասաձ ա:
Խաբար արեկ իմ յարին
Բոյըս բոյին հասաձ ա:

Աղճի Մայրոմ, վար արի
Ջուղտ մը խաղող առ արի
Ես աղճիկ իմ, տուն դղա
Էրգուսս ալ մեգ կեղա:
Ես աղճիկ իմ, տուն դղա
Էրգուսս ալ մեգ կեղա:

ՋԱՆԻՄԱՆ

Ջանիմա՜ն ջանիման,
Տունիմ շինիլ գետի բերան
Ջանիման ջանիման
Թալիր վրեն երկու գերան:


Ջանիմա՜ն ջանիման,
Մեկն էր խոխի, մեկն էր ծիրան,
Ջանիման ջանիման,
Խոխին կոտրավ մնաց ծիրան:

Ջանիմա՜ն ջանիման,
Ելա տանից թափ քելեցի,
Ջանիման ջանիման,
Կարմիր խնձոր գլորեցի:

Ջանիմա՜ն ջանիման,
Ասկով զարկի հուրտուս բացի,
Ջանիման ջանիման,
Կզվա վիրուց իրիշկացի:

Ջանիմա՜ն ջանիման,
Թոներ ընցավ ցան չթալի,
Ջանիման ջանիման,
Կաթն պաղավ չմերեցի:

Ջանիմա՜ն ջանիման,
Տղեն էր լաց չօրորեցի,
Ջանիման ջանիման,
Յարս տուն չէր նստա լացի:

Մարալո

Մարալո, սարերի հովին մեռնեմ,
Մարալո, շեկ տղի բոյին մեռնեմ:
Մարալո, հա՜յ, մարալո, մարալո,
Մարալո, սարի աղջիկ, դարալո:

Մարալո, ծամեր ունես ծիրանի,
Մարալո, քամին տա՝ թել-թել անի:
Մարալո, հա՜յ, մարալո, մարալո,
Մարալո, սարի աղջիկ, դարալո:


Մարալո, սարերի վըրով գնաց,
Մարալո, իմ յարը խռով մնաց:
Մարալո, հա՜յ, մարալո, մարալո,
Մարալո, սարի աղջիկ, դարալո:

Մարալո, ոչ լոր էլավ, ոչ՝ կաքավ,
Մարալո, ձեռնես թռնելով գնաց:
Մարալո, հա՜յ, մարալո, մարալո,
Մարալո, սարի աղջիկ, դարալո:

Մարալո, ծաղիկ ես ծաղկանց միջին,
Մարալո, մի հատ ես աղջկանց միջին:
Մարալո, հա՜յ, մարալո, մարալո,
Մարալո, սարի աղջիկ, դարալո:

Մարալո, մեծ սարի հովին մեռնեմ,
Մարալո, շեկ տղի բոյին մեռնեմ:
Մարալո, հա՜յ, մարալո, մարալո,
Մարալո, սարի աղջիկ, դարալո:

Մարալո, հա՜յ, մարալո, մարալո,
Մարալո, սարի աղջիկ, դարալո:
Մարալո, հա՜յ, մարալո, մարալո,
Մարալո, սարի աղջիկ, դարալո:

Ազգային սասնա պարերգԵս վերու եղնիկ եմ

Ես վերու եղնիկ եմ վեր սասման քյարին,
Թվանքով զարկեցին, վիրավոր արին.
Խաբրիկ ըմ ճամփեցեք էն անուշ յարին,
Առնի դեղ ու դարման, գա վեր ուր յարին:
Առնի դեղ ու դարման, գա վեր ուր յարին:

Գիշերվան լուսնակ էր, ցերեկվան արև,
Եկավ հուշիկ ընցավ, չի տուր զիք բարև,
Տեսա խռովեր էր, յար մալուլեր էր,
Հանկյախ ընձ զիք կիշկեր, իմ սրտին դեղ էր:
Հանկյախ ընձ զիք կիշկեր, իմ սրտին դեղ էր:

Աչքերը վառ կանթեղ, ընքվեր անանակ,
Բաժինը չինարի,պատկերը լուսնակ
Քեզ տանեմ Ախթամար Սուրբ Խաչի համար
Սուրբ Խաչ տա մեզի լաճ, անուն Մխիթար:
Սուրբ Խաչ տա մեզի լաճ, անուն Մխիթար:

Ես վերու եղնիկ եմ վեր սասման քյարին,
Թվանքով զարկեցին, վիրավոր արին…..

Վայ սարին
Վայ սարին, վայ քարին, վայ սիրահարին,
Եկել են տանում են իմ սիրած յարին:
Վայ սարին, վայ-վայ քարին, վայ սիրահարին,
Եկել են տանում են իմ սիրած յարին:

Հագել ես ալ ես դառել,
Վայ սարին, վայ քարին, վայ սիրահարին,
Սրտես հիլալ ես դառել,
Եկել են տանում են իմ սիրած յարին:

Վայ սարին, վայ քարին, վայ սիրահարին,
Եկել են տանում են իմ սիրած յարին:
Վայ սարին, վայ-վայ քարին, վայ սիրահարին,
Եկել են տանում են իմ սիրած յարին:

Հերվա իմ բլբուլ լեզուն,
Վայ սարին, վայ քարին, վայ սիրահարին,
Էս տարի լալ եմ դառել,
Եկել են տանում են իմ սիրած յարին:

Վայ սարին, վայ քարին, վայ սիրահարին,
Եկել են տանում են իմ սիրած յարին:
Վայ սարին, վայ-վայ քարին, վայ սիրահարին,
Եկել են տանում են իմ սիրած յարին:

Ընկերով կայնած քուչեն

Ընկերով կայնած քուչեն
Կարմիր վարդ, կարմիր վարդ,
Աղջի, թափ տուր էդ քեչեն, մարալ,
Հե՜յ, մարալ յար, անջիգյար:

Ընկերով կայնած քուչեն
Կարմիր վարդ, կարմիր վարդ,
Աղջի, արի բան ասեմ, մարալ,
Հե՜յ, մարալ յար, անջիգյար:

Բուսել ես բաղի միջին,
Կարմիր վարդ, կարմիր վարդ,
Դու ես իմ խաղի միջին, մարալ,
Հե՜յ, մարալ յար, անջիգյար:

Բոբիկ մի քելե, փուշ է,
Կարմիր վարդ, կարմիր վարդ,
Յար ջան, ձենդ անուշ է, մարալ,

Հե՜յ, մարալ յար, անջիգյար:

Ձուն եմ, գուկամ սարերուն,

Կարմիր վարդ, կարմիր վարդ,

Հալիմ, թափիմ քարերուն, մարալ,

Հե՜յ, մարալ յար, անջիգյար:

Աղջի, գընանք մեր բախչեն,

Կարմիր վարդ, կարմիր վարդ, Քաղենք ծառի ալուչեն, մարալ,

Հե՜յ, մարալ յար, անջիգյար:

Posted in Պատմություն 7

Առաջադրանք , 7-րդ դասարան, փետրվարի 6-10-ըԱռաջադրանք , 7-րդ դասարան, փետրվարի 6-10-ըԱռաջադրանք , 7-րդ դասարան, փետրվարի 6-10-ըԱռաջադրանք , 7-րդ դասարան, փետրվարի 6-10-ը

Առաջադրանք 1

Առաջադրանք 1.ՎԱՀԱՆԱՆՑ ԱՊՍՏԱՄԲՈՒԹՅՈՒՆԸ

Կրկին կրոնափոխության փորձ


V դարի 60-ական թվականներին պարսկական արքունիքը վերսկսեց կրոնափոխության քաղաքականությունը: Հայաստանում և Վրաստանում ավելացվեցին հարկերը, պաշտոններից հեռացվեցին հայ և վրացի իշխանները: Այս անգամ պարսից արքան որոշել էր կրոնափոխության քաղաքականությունը այլ կերպ շարունակել։ Այդ նոր քաղաքականության հիմքում ընկած էր քրիստոնեությունն ուրացած և զրադաշտականություն ընդունած հայ նախարարներին պաշտոնների նշանակելը։ Այդպիսով պարսից իշխանությունը ձգտում էր խրախուսել կրոնափոխությունը Հայաստանում։
Այս փաստը հարուցեց ուխտապահ նախարարների և
հոգևորականության դժգոհությունը, որոնք ցանկանում էին հաղթական ավարտի հասցնել Վարդանանց պայքարը։


Վարդանանց գործի շարունակությունը

Կրոնափոխության, հայ և վրաց ժողովուրդներին բռնությունների ենթարկելու պարսից քաղաքականությունը պատճառ դարձավ հերթական ապստամբության։ Պատմիչ Ղազար Փարպեցին վկայում է, որ հայերը և վրացիները պատրաստվում էին միասնաբար ապստամբել պարսկական իշխանության դեմ:
Ապստամբության համար առիթ դարձավ վրաց Վախթանգ արքայի հրամանով Վազգեն բդեշխի սպանությունը։ Վրաց Վազգեն բդեշխն ամուսնացած էր Վարդան Մամիկոնյանի դստեր՝ Վարդենի-Շուշանիկի հետ։ Շուտով Վազգենը գնաց Պարսկաստանի մայրաքաղաք Տիզբոն, որտեղ հրաժարվեց քրիստոնեությունից։ Վերադառնալով հայրենիք՝ նա պահանջեց իր կնոջից՝
Շուշանիկից, որպեսզի նա նույնպես ուրանա քրիստոնեությունը և ընդունի զրադաշտականություն։ Սակայն, Վարդանանց ուխտի առաջնորդի դուստրը չկատարեց Վազգենի պահանջը։ Վազգենը փորձեց բռնությամբ ստիպել Շուշանիկին՝ կատարել իր պահանջը։ Չնայած սպառնալիքներին ու տանջանքներին՝ Շուշանիկը մշտապես հակառակվեց Վազգենի պահանջներին և նահատակվեց։ Ահա այս ոճրագործության և հավատուրացության համար Վազգենը սպանվեց Վախթանգի հրամանով։ Միաժամանակ, վրաց թագավոր Վախթանգը սկսել էր երկրից վտարել պարսկական կայազորները: Պարսից արքունիքը, այս լուրերը լսելով, Հայաստանում և Աղվանքում գտնվող իր զորքերին հրամայեց շարժվել Վիրք: Հայաստանի պարսկական զորամասերը կազմված էին հիմնականում հայ զինվորներից, որոնք որոշում են չենթարկվել պարսիկներին: Այսպիսի իրավիճակում 481 թ. հայ ուխտապահ նախարարները վճռում են ապստամբել ընդդեմ կրոնափոխության քաղաքականության և կռվել
հանուն ազատության։ Նրանք հետապնդում և երկրից վտարում են պարսից մարզպանին։ Ապստամբության ղեկավարությունը ստանձնում է սպարապետ
Վահան Մամիկոնյանը, իսկ մարզպան է նշանակվում Սահակ Բագրատունին։ Ապստամբության կենտրոն է դառնում Դվին քաղաքը: Դվին է տեղափոխվում նաև կաթողիկոսը։
Այսպիսով՝ հայ ժողովուրդը կրկին համախմբվում և դուրս է գալիս պարսից կառավարության դեմ՝ Ավարայրի հաղթանակը վերահաստատելու վճռականությամբ:


Ակոռիի ճակատամարտը
Նախկին մարզպան Ատրվշնասպը Ատրպատականից զորքով շարժվեց Հայաստան՝ դեպի Արաքս գետը: Հայ նախարարները կազմավորեցին փոքրաթիվ բանակ, որի հրամանատարներ նշանակվեցին Մամիկոնյան, Կամսարական և Գնունի նախարարական տների ներկայացուցիչները: Զորքի փոքրաթիվ
լինելու պատճառով հայկական ուժերի հրամանատարությունը խուսափում է Արարատյան դաշտում ճակատամարտ տալուց, և խնդիր է դրվում անցնել լեռնային պաշտպանության։ Այդ ռազմավարության նպատակն
էր՝ մարտերի անհաջող ընթացքի դեպքում անմատչելի լեռներում պատսպարվելու և այդկերպ պայքարը շարունակելու հնարավորություն ունենալ։ Հայկական զորքերին հաջողվեց մանր կռիվներով հակառակորդին
քաշել Մասիսի լանջեր և այստեղ՝ Ակոռի գյուղի մոտ, պատրաստվել վճռական ճակատամարտի: 481 թ. այս գյուղի մոտ տեղի ունեցած ճակատամարտում պարսկական 7000-անոց զորքը պարտություն է կրում, սպանվում է նախկին մարզպանը։ Այս նույն ժամանակ հարևան Վրաստանում ևս ռազմական գործողությունները հաջող էին ընթանում: Վրաց զորքերը Վախթանգի գլխավորությամբ ազատագրում են երկիրը:

Ներսեհապատի ճակատամարտը
Ակոռիի ճակատամարտից հետո պարսկական մի
մեծ բանակ շարժվում է դեպի Հայաստան: 482 թ.գարնանը, սպարապետ Վահան Մամիկոնյանի գլխավորությամբ, հայկական բանակը շարժվում է դեպի Արտազ
գավառ՝ պարսկական զորքի առաջխաղացումը կանգնեցնելու համար։ Պարսկական բանակը նույնպես ձգտում էր վճռական խոշոր ճակատամարտի՝ հույս ունենալով կործանիչ հարված հասցնել ապստամբներին։ Երկու բանակներն իրար են հանդիպում 482 թ. մայիսին Արտազ գավառի Ներսեհապատ գյուղի մոտ՝ Ավարայրի դաշտից ոչ շատ հեռու: Վահան Մամիկոնյանը հայկական զորաբանակը բաժանում է երեք թևի.
ինքը գլխավորելու էր աջ թևը, կենտրոնում Սահակ Բագրատունին էր, իսկ ձախ թևն առաջորդելու էին Կամսարական իշխանները։ Մարտի վայր էր ժամանել նաև հայոց կաթողիկոս Հովհաննես Մանդակունին։ Ճակատամարտը սկսվում է պարսկական զորքի հուժկու հարձակումով, որից հետո հայկական զորքի
շարքերը փոքր-ինչ նահանջում են։ Որպեսզի հայ զինվորների շրջանում խուճապ չսկսվի, Վահան Մամիկոնյանը փորձում է այլ թևերից օգնության կանչել լրացուցիչ զորականների, սակայն նրանք, թեժ մարտի մեջ լինելով, չեն կարողանում օգնել նահանջած թևին։ Այդժամ ինքը՝ Վահան Մամիկոնյանը, համախմբելով իր ջոկատների ուժերը, հարձակվում է առաջ շարժված թշնամու վրա և ջախջախում։ Այնուհետև ամբողջ հայոց զորքն անցնում է հակահարձակման և փայլուն հաղթանակ տանում։ Հայ նախարարների և զինվորների շրջանում մեծ ցնծություն է տիրում։
Վահան Մամիկոնյանը Ներսեհապատի ճակատամարտից հետո իր բանակը տեղափոխում է Ծաղկոտն գավառի Վարշակի ջերմուկների շրջան, որը
հայկական զորքերի հանգստի համար նախատեսված վայրերից էր: Հայկական բանակին, սակայն, չի հաջողվում այստեղ հանգստանալ. Վրաստանից լուր է
հասնում, որ պարսկական զորքերն Աղվանքից շարժվում են Վրաստան, և Վախթանգը խնդրում է հայերի օգնությունը: Ըստ պայմանավորվածության՝ վրաց ապստամբներին պետք է օգնության հասնեին նաև
հոները:


Ճարմանայի ճակատամարտը
Հայկական բանակը Վահան Մամիկոնյանի գլխավորությամբ շտապում է դեպի Վրաստան: Այստեղ պարզվում է, որ հոները չեն կատարում իրենց խոստումը և օգնության չեն գալու: Հայ-վրացական համատեղ փոքրաթիվ զորքերը, ստիպված, ճակատամարտ են տալիս Ճարմանայի դաշտում: Ճակատամարտը
ավարտվում է հայ-վրացական բանակի պարտությամբ, զոհվում են հայկական զորքի հրամանատարներ Սահակ Բագրատունին և Վասակ Մամիկոնյանը,
գերի է ընկնում Հրահատ Կամսարականը: Այս պայմաններում, երբ ապստամբական ուժերի ղեկավարներից շատերը զոհվել էին կամ հայտնվել գերության մեջ, Վահան Մամիկոնյանը կրկին անցնում է մանր
մարտերի մարտավարությանը և հմտորեն խուսափում է մեծ ճակատամարտից: Հանկարծակի հարձակումները պարսից զորքի վրա և փոքր կռիվները ժամանակի ընթացքում ահռելի վնաս են հասցնում պարսկական զորքին:
Վահան Մամիկոնյանը, ինչպես պատմում է Ղազար Փարպեցին, դառնում է առասպելական հերոս. պարսիկները սարսափում էին նրանից, իսկ ժողովուրդը նրա քաջագործությունների մասին էր պատմում:

Հաղթանակների երկար սպասված ամրագրումը
484 թ. Սասանյան Պարսկաստանի թագավոր դարձած Վաղարշը, նկատի ունենալով իր թագավորության ծանր վիճակը, որոշում է զորքերը դուրս բերել Հայաստանից և Վրաստանից: 484 թ. Վաղարշը պատվիրակություն է ուղարկում Հայաստան՝ խաղաղություն կնքելու նպատակով:


Տեքստային աշխատանք

Ծանոթացեք մեջբերված հատվածին՝ զուգահեռ աշխատելով բերված պնդումների և հարցերի հետ։ Մեջբերված տեքստում ներկայացված է հատված
պարսից Վաղարշ արքայի կողմից բանակցություններ վարելու նպատակով Հայաստան ուղարկված Նիխոր անունով դեսպանի և Վահան Մամիկոնյանի հանդիպման մասին։ Հայոց աշխարհը գնալով՝ Նիխորը չհամարձակվեց
խորանալ Հայքի գավառները, այլ մնաց Հեր կոչված
գավառի մի գյուղում, որի անունն է Նվարսակ։ Նա Վահան Մամիկոնյանի մոտ դեսպաններ ուղարկեց, որոնց միջոցով հայտնեց իր Հայք գալը և թե «Հրովարտակ ունեմ Վաղարշ թագավորից՝ ուղղված ձեզ, որպեսզի խաղաղությամբ նվաճեմ ձեզ, և Արյաց բոլոր ավագներից էլ պատգամ ունեմ ձեզ հաղորդելու։ Արդ, եկե՛ք, լսեցե՛ք և, ի՜նչը ձեզ հաճելի ու բարի կհամարեք, այն էլ կընտրեք»։ …Այնուհետև հայոց զորավար Վահան Մամիկոնյանը ճանապարհ ընկավ ուխտապահ բոլոր նախարարների և կազմ ու պատրաստ իր զորքերի հետ։ Եվ Մամիկոնյան Վահանը, գալով Արտազ գավառի Եղինդ կոչված գյուղը, հանգիստ առավ իր հետ գնացած բոլոր զորքերով հանդերձ։ Մարդ
ուղարկեց Նիխորի մոտ ու իր գալուստի մասին տեղեկացրեց։ Եվ Վահան Մամիկոնյանը Նիխորին ասում էր. «Արդ,
եթե կարծում ես, որ ես պիտի գամ ու տեսնեմ քեզ, ապա
ինձ ուղարկիր պարսից ավագներ ականավոր տոհմերից,
որպեսզի գան այստեղ, մնան իմ ազատների մոտ, մինչև
ես գամ, քեզ տեսնեմ, և ես ու դու միմյանց հետ խոսելով
լսենք իրար ու կատարենք ինչ որ արժան կհամարենք»։
Նիխորը, լսելով Վահան Մամիկոնյանի գալու և առաջադրած պահանջի մասին, շտապով Շիրակի տեր Ներսեհ Կամսարականին տվեց տանելու Ատրպատականի շահապ Բազեին, Հայոց հազարապետ Վեհ-Վեհնամին, Միհրանի եղբայր Ներսշապուհին և ուրիշ հինգ պարսիկ ավագների։
Վահան Մամիկոնյանն էլ Նիխորի ուղարկած ավագներին
ընդունեց բարեկամաբար և այն օրը խնդությամբ միասին
անց կացնելով, առավոտյան այն ութին էլ թողնելով իր
հավատարիմ մարդկանց մոտ, որոնց կարգադրեց նրանց
պատվել արժանավորապես և զգուշանալ, իսկ ինքը զորքով, կազմ ու պատրաստ գնաց Նիխորի մոտ։ Մոտենալով այն գյուղին, ուր Նիխորն էր, իր հետ եղած զորքին հրամայեց դասավորվել ըստ պատերազմական կարգի։
Եվ նրանք, Վահան Մամիկոնյանի հրամանը լսելուն պես,
ցույց տվին անձնակազմի լիակատար պատրաստությունը։
Վահան Մամիկոնյանը կարգադրեց հնչեցնել պատերազմական փողերը։ Եվ փողերի ձայների սաստկությունից երկիրը թնդաց, որից զարհուրած՝ Նիխորի մարդիկ կարծեցին, թե Վահան Մամիկոնյանը խաբեությամբ եկել է
իրենց ջախջախելու և ոչ թե սիրով ու խաղաղությամբ
դաշն կնքելու։
…Իսկ Վահան Մամիկոնյանը սկսեց խոսել Նիխորի
հետ և ասաց. «Ես և ինձ հետ եղած ուխտապահ նախարարները, ինչ որ քեզանից խնդրեցինք պատգամավորների միջոցով և գրելով, որ և երեկ ու այսօր խոսեցի դեմ հանդիման, և դու, Արյաց տիրոջ հրամանով և ամբողջ
արքունիքի ավագանու հրամանով, գրով ու կնիքով
խոստացար տալ մեզ՝ քրիստոնեական հավատի հաստատություն, Հայոց աշխարհից մոգերի ու ատրուշանների վերացում, մեր եկեղեցու պայծառացումն ու պաշտամունքը՝ ինչպես մենք կկամենանք։ Առանց սրանց
անհնար կլինի, որ մենք ապրենք և ձեզ ծառայենք։
Սրանք, որ կարևոր են մեզ համար և անհրաժեշտաբար պետքական, թագավորի կնիքով հաստատիր մեզ համար, նաև՝ մնացածները, որ գրված են նամակի մեջ,
դու բոլորը գիտես, և պետք չէ, որ քո առաջ շատախոսենք։ Իսկ գահը, պատիվն ու շքեղությունն էլ, նայելով յուրաքանչյուրի վաստակին, տվեք առանց կասկածելու և մի՛ զրկեցեք»։ Վահան Մամիկոնյանն ասաց այս բոլորը, և Նիխորն էլ ամեն ինչ սիրով ունկնդրեց ու հաճույքով հանձն առավ։
Ղազար Փարպեցի, Հայոց պատմություն
1. Ուշագրավ է այն հանգամանքը, որ երբ դեռ չէին
հանդիպել Վահան Մամիկոնյանը և Նիխորը, նրանց
միջև փոխադարձ անվստահություն կար։ Պատճառը, բնականաբար, երկու ժողովուրդների միջև
առկա պատերազմական վիճակն էր։ Փորձեք տեքստում գտնել այն հատվածները, որոնք վկայում են
մինչ հանդիպումը եղած այդ փոխադարձ անվստահության մասին։
2. Բանակցությունների ժամանակ Վահան Մամիկոնյանի այս խոսքերը՝ «Իսկ գահը, պատիվն ու շքեղությունն էլ, նայելով յուրաքանչյուրի վաստակին,
տվեք առանց կասկածելու և մի՛ զրկեցեք», վերաբերում են հետևյալ խնդրին. Պարսից արքունիքը հարստություն, պատիվ և պաշտոններ տալիս էր
քրիստոնեությունն ուրացող հայ նախարարներին, իսկ Վահան Մամիկոնյանը պահանջում է, որ պաշտոնների և պատվի արժանանան ոչ թե ուրացողները, այլ նրանք, ովքեր արժանի են։


Այսպիսով, Վահան Մամիկոնյանն ընդունում է հաշտության առաջարկը և պատվիրակներին հայտնում է իր երեք պայմանները, որոնց հիման վրա պետք է
կնքվեր հաշտությունը: Նախ պահպանվելու էր հայերի
քրիստոնեական հավատը, պարսից արքունիքը հրաժարվելու էր հավատուրացության դիմաց պաշտոններ տալու քաղաքականությունից, վերացվելու էին զրադաշտականության կենտրոնները, դադարեցվելու էին
հայ եկեղեցու նկատմամբ ոտնձգությունները: Ըստ երկրորդ պայմանի՝ վերականգնվելու էին հայ նախարարների ժառանգական իրավունքները: Համաձայն երրորդ պայմանի՝ պարսից արքան առանց միջնորդների պետք է հարաբերություն հաստատեր հայ նախարարների հետ, որպեսզի բացառվեին զրպարտությունն ու խառնակչությունը: Այս պայմանները ընդունվում են
պարսից պատվիրակության կողմից 484 թ. Նվարսակ գյուղում տեղի ունեցած բանակցությունների ժամանակ։ Նվարսակի պայմանագիրը հայոց պատմության ընթացքում կնքված ամենանշանավոր պայմանագրերից
է։ Դրանով ամփոփվեցին 450-451 թթ. և 481-484 թթ. ապստամբությունների շնորհիվ ձեռք բերված արդյունքները՝ Հայաստանում քրիստոնեության և ներքին
ինքնավարության պահպանումը։


Հարցեր և առաջադրանքներ
1․ Ի՞նչ փաստեր են խոսում այն մասին, որ Ավարայրի
ճակատամարտից հետո Պարսկաստանը հրաժարվեց
հայերի բռնի կրոնափոխության մտադրությունից,
սակայն շարունակեց այլ միջոցներով (ոչ բռնի) կրոնափոխության քաղաքականությունը։
2. Ի՞նչ փաստերի հիման վրա կարելի է պնդել որ Պարսկաստանը մեծ կարևորություն էր տալիս հայ և վրաց
ժողովուրդների կրոնափոխությանը։
3. Ի՞նչ տարբերություններ կարելի է գտնել Ակոռիի, Ներսեհապատի և Ճարմանայի ճակատամարտերի միջև։
4. Նշի՛ր անձնային հատկանիշներ, որոնք բնութագրում
են հանուն հավատի նահատակված Վարդենի-Շուշանիկին։ Կամ փորձի՛ր նկարել Վարդենի-Շուշանիկի
դիմանկարը՝ բացատրելով, թե ինչու ես հենց այդպիսի դիմագծերով պատկերել նրան։
5. Ի՞նչ տպավորություններ ունես Նիխորի գործունեության և անձի վերաբերյալ: Կարո՞ղ ես պնդել, որ
թեմայի տեքստը բավական է նրա անձի և գործունեության մասին տպավորություններդ ճշմարիտ համարելու համար։
6. Ի՞նչ նշանակություն ունեցավ Վարդանանց և Վահանանց պայքարը հայ ժողովրդի համար և ի՞նչ ազատություններ ապահովեց հասարակական կյանքի
տարբեր ոլորտների համար

Posted in Հանրահաշիվ 7

Փետրվար 1

205)ա)(x-y)(x+y)=x2+xy-yx-y2=x2-y2

բ)m2-n2=(m-n)(m+n)=m2+mn-mn-n2

206)ա)(p+q)(p-q)=p2-pq+pq-q2=p2-q2

բ)(a-b)(a+b)=a2+ab-ab-b2=a2-b2

գ)(c+d)(d-c)=cd-c2+d2-dc=-c2+d2

դ)(y-x)(x+y)=yx+y2-x2-xy=y2-x2

ե)(a-3)(3+a)=3a+a2-9-3a=a2-9

զ)(2-b)(b+2)=2b+4-b2-2b=+4-b2

է)(m+1)(m-1)=m2-m+m-1=m2-1

ը)(7-n)(7+n)=49+7n-7n-n2=49-n2

207)ա)x2-4y2

բ)4a2-b2

գ)9m2-n2

դ)p2-49q2

ե)4a2-2b2

զ)25×2-16y2

է)16p2-1

ը)25m2-64n2

թ)16y2-49×2

ժ)121a2-196b2