Day: 04.10.2024

Հայաստանում օգտակար հանածոների հանքավայրերը հիմնականում գտնվում են երկրի տարբեր շրջաններում։ Ահա կարևոր հանքավայրերի և դրանց գտնվելու վայրերի վերաբերյալ մանրամասներ.

1. Պղնձի հանքավայրեր

• Կապան – Սյունիքի մարզում, Կապանի շրջակայքում։ Կապանի պղնձի հանքավայրերը համարվում են Հայաստանի ամենամեծ հանքերը։

• Ագարակ – Սյունիքի մարզում, Մեղրիի շրջակայքում։

• Ալավերդի – Լոռու մարզում, Ալավերդու շրջանում։

• Թեղուտ – Լոռու մարզում, Թեղուտի տարածքում։ Այս հանքավայրը հայտնի է իր պղնձի և մոլիբդենի պաշարներով։

2. Մոլիբդենի հանքավայրեր

• Զանգեզուրի պղնձամոլիբդենային կոմբինատ – Գտնվում է Սյունիքի մարզում՝ Քաջարանի մոտ։ Սա Հայաստանի ամենամեծ մոլիբդենի հանքավայրերից է։

• Ագարակ – Սյունիքի մարզում գտնվող այս հանքավայրը նույնպես պղնձի հետ մեկտեղ մոլիբդենի պաշարներով է հարուստ։

3. Ոսկու հանքավայրեր

• Ամուլսար – Վայոց ձորի և Սյունիքի մարզերի սահմանին։ Սա նոր հանքավայր է, որը հայտնի է իր մեծ ոսկու պաշարներով։

• Սոթք – Գեղարքունիքի մարզում՝ Սևանի մոտ։ Սա ամենահայտնի և ամենամեծ ոսկու հանքավայրն է Հայաստանում։

• Մեղրաձոր – Կոտայքի մարզում՝ Հրազդանի շրջակայքում։

4. Երկաթի հանքավայրեր

• Հրազդան – Կոտայքի մարզում, Հրազդանի տարածքում։ Սա Հայաստանի գլխավոր երկաթի հանքավայրերից է։

• Աբովյան – Նույնպես Կոտայքի մարզում՝ Աբովյանի շրջակայքում։

5. Արծաթի հանքավայրեր

• Սոթք – Գեղարքունիքի մարզում, ոսկու հետ միասին այս հանքավայրում արդյունահանվում է նաև արծաթ։

6. Շինանյութերի հանքավայրեր (տուֆ, բազալտ, գրանիտ, մարմար)

• Աշտարակ – Արագածոտնի մարզում։

• Արտաշատ և Արարատ – Արարատի մարզում։ Տուֆը և բազալտը լայնորեն օգտագործվում են շինարարական աշխատանքներում։

• Հրազդան – Կոտայքի մարզում։

7. Կապարի և ցինկի հանքավայրեր

• Ախթալա – Լոռու մարզում՝ Ախթալայի շրջանում։ Կապարի և ցինկի հանքավայրերը կարևոր նշանակություն ունեն։

• Շամլուղ – Նույնպես Լոռու մարզում, Ախթալայի շրջակայքում։

8. Աղի հանքավայրեր

• Արարատյան դաշտ – Արարատի մարզում։ Այստեղ հայտնաբերված են աղի պաշարներ, որոնք օգտագործվում են արդյունաբերության և սննդի համար։

Հայաստանի հանքավայրերը հիմնականում տեղակայված են լեռնային շրջաններում, հատկապես Սյունիքի և Լոռու մարզերում, որոնք մեծապես հայտնի են իրենց օգտակար հանածոներով։

1 նկարագրել սպիտակուցների կառուցվածքը և ֆունկցիաները։

Սպիտակուցները կենսաբանական պոլիմերներ են, որոնք կազմված են ամինաթթուներից: Դրանք ունեն եզակի կառուցվածքային առանձնահատկություններ, որոնք որոշում են իրենց ֆունկցիաները:

Կառուցվածքը

1. Ապրանքային կառուցվածք:

Նախնական (Primary): Սպիտակուցի ամինաթթուների շարքի հաջորդականությունը:

Երկրային (Secondary): Ամինաթթուների շղթայի տեղակայման կազմակերպում, օրինակ՝ ալֆա-հելիքս և բետա-փլիթ:

Երրորդական (Tertiary): Շրջապատող մոլեկուլների հետ փոխազդեցության արդյունքում առաջացած համընդհանուր կառուցվածք:

Չորրորդ (Quaternary): Մի քանի սպիտակուցային շղթաների (սուբյանցիաների) միավորում:



2. Ֆիզիկական ու քիմիական հատկություններ: Սպիտակուցները կարող են լինել թեթև կամ ծանր, լուծվող կամ չլուծվող, կախված նրանց կառուցվածքից ու կողմնորոշումներից:



Ֆունկցիաները

1. Կառուցողական: Դրանք կազմում են բջիջների և հյուսվածքների հիմնական բաղադրիչները (օրինակ՝ կոլագեն):


2. Զարգացում և աճ: Սպիտակուցները մասնակցում են բջիջների աճին ու վերականգնման:


3. Ֆերմենտային: Ֆերմենտները սպիտակուցներ են, որոնք արագացնում են քիմիական ռեակցիաները:


4. Հորմոնալ: Շատ հորմոններ սպիտակուցային բնույթ ունեն (օրինակ՝ ինսուլին):


5. Ամրացում: Դրանք պաշտպանում են օրգանիզմը (օրինակ՝ հակամարմիններ):


6. Տրանսպորտային: Սպիտակուցները տեղափոխում են տարբեր նյութեր (օրինակ՝ հեմոգլոբինը, որը փոխադրում է թթվածինը):



Այսպիսով, սպիտակուցները կենսաբանական գործընթացների հիմնական դերակատարներն են, և դրանց կառուցվածքը որոշում է նրանց ֆունկցիաները:

2.նկարագրել բջջի բաղադրությունը`օրգանական և անօրգանական նյութեր, նշել օրինակներով։

Բջիջը բաղկացած է օրգանական և անօրգանական նյութերից, որոնք միասին ապահովում են նրա ֆունկցիաները:

Անօրգանական նյութեր

1. Water (H2O): Բջջի հիմնական բաղադրիչը, որն անհրաժեշտ է բոլոր կենսաբանական գործընթացների համար:


2. Minerals: Այնպիսի տարրեր, ինչպես կալցիումը, կալիումը, նատրիումը և մագնեզիումը, որոնք մասնակցում են բջջային ֆունկցիաներին, օրինակ՝ նյարդային հաղորդումը:



Օրգանական նյութեր

1. Carbohydrates: Բջիջներում էներգիա ապահովող հիմնական նյութեր, օրինակ՝ գլյուկոզան:


2. Proteins: Բջիջների կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ բաղադրիչներ, որոնք կազմված են ամինաթթուներից; օրինակ՝ էնզիմներ:


3. Lipids: Չափազանց կարևոր նյութեր, որոնք ներգրավված են բջջային պատի կառուցվածքում և էներգիայի պահեստավորման մեջ, օրինակ՝ ճարպեր:


4. Nucleic Acids: ԴՆԹ-ն և ՌՆԹ-ն, որոնք պարունակում են ժառանգական տեղեկատվություն:



Այս նյութերի համագործակցությունը ապահովում է բջջի կենսագործունեությունը և կենսագործունեության ճիշտ ընթացքը:

3. նկարագրել հիդրոֆիլ և հիդրոֆաբ նյութերը, բերել օրինակներ:

Հիդրոֆիլ և հիդրոֆոբ նյութերը նկարագրում են նյութերի ջրի նկատմամբ հաղորդակցման կարողությունը:

Հիդրոֆիլ նյութեր

Հիդրոֆիլ նյութերը ջրի հետ փոխազդում են և հեշտությամբ լուծվում են նրանում: Այս նյութերը սովորաբար ունեն լիցքավորված կամ պոլարային խմբեր, որոնք օգնում են նրանց ջրի մոլեկուլների հետ կապվել:

Օրինակներ:

1. Շաքարներ (օրինակ՝ գլյուկոզա): Դրանք հեշտությամբ լուծվում են ջրում։


2. Ամինաթթուներ: Իմանալով, որ ունեն պոլարային կողմնամասեր, նրանք կարող են լուծվել ջրի մեջ։



Հիդրոֆոբ նյութեր

Հիդրոֆոբ նյութերը ջրի հետ չեն փոխազդում և չեն լուծվում դրա մեջ: Դրանք սովորաբար ունեն անլիցքավորված, չապոլարային կառուցվածքներ, որոնք չեն կարող կապվել ջրի մոլեկուլների հետ:

Օրինակներ:

1. Ֆսթերը (օրինակ՝ օլեինը): Դրանք չեն լուծվում ջրում և թափվում են դրա վրայով։


2. Նավթի կամ ճարպերի մոլեկուլներ: Նրանք ավելի քիչ խիտ են ջրից և չեն լուծվում նրանում։



Այս տարբերությունները կարևոր են բջջային ֆունկցիաների և կենսաբազմազանության համար, քանի որ ազդում են բջիջների կառուցվածքի և նյութափոխանակության վրա: