Day: 10.10.2024

Հայաստանի Հանրապետության ռելիեֆը բարդ է և բազմազան՝ պայմանավորված իր գտնվելու վայրով՝ Փոքր Կովկասի լեռնային համակարգի կենտրոնական հատվածում։ Հայաստանը գտնվում է Արաբական և Եվրասիական տեկտոնական թիթեղների խաչմերուկում, ինչը հանգեցրել է նրա լեռնային և ձորավոր բնույթի ձևավորմանը։

Հայաստանի ռելիեֆի հիմնական առանձնահատկությունները՝

1. Լեռնային տարածքներ: Հայաստանի տարածքի շուրջ 90%-ը լեռնային է, իսկ միջին բարձրությունը կազմում է մոտ 1800 մետր ծովի մակարդակից։ Լեռնաշղթաները՝ ինչպիսիք են Գեղամա, Վարդենիս, Զանգեզուր և Արագածոտն լեռնաշղթաները, հիմնականում ուղղված են հյուսիսից հարավ։

2. Արարատյան դաշտ: Սա երկրի ամենացածր ու հարթ տեղանքն է՝ 800-1000 մետր բարձրության վրա։ Արարատյան դաշտը գտնվում է Արաքս գետի ափին և շրջապատված է լեռներով։ Սա Հայաստանի ամենաբերրի և ամենախիտ բնակեցված տարածքն է։

3. Հովիտներ և ձորեր: Հայկական լեռնաշխարհը հայտնի է իր խորը հովիտներով և ձորերով։ Խոշոր գետերը, ինչպիսիք են Դեբեդը, Աղստևը և Հրազդանը, ձևավորել են լանդշաֆտային յուրահատուկ գոտիներ։ Քանի որ Հայաստանը գտնվում է ակտիվ տեկտոնական գոտում, երկրաշարժերը նույնպես մեծ ազդեցություն են ունեցել երկրի ռելիեֆի ձևավորման վրա։

4. Հրաբխային ծագում: Հայաստանի որոշ լեռներ ունեն հրաբխային ծագում, ինչպիսիք են Արագածն ու Աժդահակը։ Հրաբխային լեռները մեծ ազդեցություն են ունեցել տարածքի հողերի կազմության վրա։

5. Բարձր լեռնային գոտիներ: Հայաստանի ամենաբարձր կետը Արագած լեռն է՝ 4090 մետր։ Բարձր լեռնային գոտիներում առկա են գեղատեսիլ լճեր՝ Սևանը, Աժդահակը, Արայի լիճը և այլոք։

6. Ձորակներ և կիրճեր: Լոռու, Տավուշի և Սյունիքի մարզերում կան խորը կիրճեր, որոնք ձևավորվել են հազարամյակների ընթացքում գետերի կողմից։

Հայաստանի ռելիեֆը ունի նաև մեծ ազդեցություն իր կլիմայական պայմանների և կենսաբազմազանության վրա՝ ստեղծելով տարբեր բուսաբանական և կենդանական գոտիներ, որոնք տատանվում են արևոտ ու չոր տարածքներից մինչև խոնավ ու սառը լեռնային գոտիներ։

1.(1) Ապակե շիշը թղթով կամ մետաքսով շփելիս էլեկտրականանում է.

դրական լիցքով

II. (1) Մորթով շփված էբոնիտե ձողի կողմից ձգվում են այն մարմինները, որոնք լիցքավորված են.

դրական լիցքով

III. (1) Ա լիցքավորված ձողին մոտեցնում են լիցքավորված Բ ձողը: Այդ դեպքում և ձողը շարժվում է նկարում սլաքով ցույց տրված ուղղությամբ (նկ.27): Ի՞նչ կարելի է ասել այդ ձողերի վրա եղած լիցքերի նշանների մասին.

ձողերը ունեն նույնանուն լիցքեր

IV. (1) Ի՞նչ լիցք ունի մեծ գունդը (նկ.28).

դրական

V.(1) Լիցքավորված մարմինները կփոխազդե՞ն տիեզերական տարածության մեջ, որտեղ օդ չկա.

1. կփոխազդեն

VI. (2) Մետաքսե թելից կախված գնդիկին մոտեցվում է դրական լիցքավորված ձող, և գնդիկը ձգվում է դեպի ձողը (նկ.29): Լիցքավորվա՞ծ է գնդիկը.



գնդիկը կարող է լիցքավորված չլինել կամ ունենալ բացասական լիցք

VII. (2) Լիցքավորված մարմնի մոտ դաշտի ազդեցությունը…., նրանից հեռանալիս դաշտը

1. թույլ է, երբ հեռանում ենք, ուժեղանում է, երբ մոտենում ենք:

2. ուժեղ է, երբ մոտենում ենք, թուլանում է, երբ հեռանում ենք: