Posted in ՄԱՅՐԵՆԻ

«Սասունցի Դավիթը». ԱՄՓՈՓՈՒՄ Հովհաննես Թումանյան

Բառարան

զարմով —  Միևնույն ծնողներից՝ ծագած սերունդ, ազգատոհմ, տոհմ:

դյուցազուն — քաջ

ահեղ — Ահարկու, սարսափելի

ահարկու — Սարսափելի, զարհուրելի:

անվեհեր — Ոչ վեհերոտ, անվախ, աներկյուղ:

անահ — Ահ՝ երկյուղ չունեցող:

դև — Ըստ քրիստոնեական կրոնի՝ չար հրեշտակ, չար ոգի:

գորշ — Սպիտակի ու սևի խառնուրդից ստացվող գույնով, մոխրագույն

անմեռ -Անմահ:

շվաք — Ստվեր, շուք

խարջ — Հարկ, տուրք:

եթիմ — Որբ:

կոծել — Կուրծքը ծեծելով սուգ անել, բարձրաձայն լաց լինել, լաց ու կոծ անել, սգալ, ողբալ:

Բառարան՝

Դատարկուն- Դատարկ, ամեն ինչից զուրկ, ամեն ինչից ձեռք վերցրած:

Կաղկանձ- Շների հաչոց, վնգվնգոց:

գոմեր- Ընտանի անասուններ պահելու շենք կամ շենքի հատուկ մաս:

լեղաճաք- Սարսափահար, լեղապատառ, ահաբեկ:

օխնել-Օրհնել:

բոզալուկ- Գորշավուն:

Էգուց-  Վաղը:

նախիր- Խոշոր եղջերավոր անասունների հոտ՝ խումբ:

տրեխ-Կիսամշակ կաշվից տանը պատրաստված ոտքի անկրունկ՝ հագնելիք,

կող- Կրծքի վանդակը կազմող աղեղնաձև ոսկորները, որոնք կպած են ողնաշարին, կողաշար:

նախրապան- Նախիրն արածեցնող հովիվ

շեմք-  Դռան շրջանակի ներքևի ու վերևի փայտերից յուրաքանչյուրը:

կապարճ-Նետ պահելու փայտե կամ կաշվե աման, նետաման:

համբավ-Հռչակ, բարի անուն:

օխտ-Յոթ։

խարջ-Հարկ, տուրք:

կույս-Սեռական կյանք չվարած աղջիկ:

արմաղան-Նվեր, ընծա։

ղարավաշ-Աղախին։

չորթան-Թանի պանրային։

մարագ- Հարդ լցնելու և պահելու տեղ, հարդանոց:

շեղբիկ-Անկոթ դանակ:

դանդալոշ-Տկարամիտ։

փլեկ- Փլված, ավերված, քանդված:

շլինք-վիզ։

բոստան-Բոստանային մշակույթների տնկարան:

շվաք-Ստվեր, շուք:

կապան-Լեռների միջև նեղ անցք, կիրճ:

քուրք-Մուշտակ:

սաղավարտ- Մետաղյա գլխաման՝ սառը զենքի հարվածներից պաշտպանվելու համար:

թամբ- Ձիու՝ Էշի՝ ջորու մեջքին դրվող նստելու հարմարանք հեծյալի համար:

բարդի-Ուռազգիների ընտանիքին պատկանող բարձր՝ սլացիկ գագաթով ծար։

ալևոր- Ծեր, ծերունի:

քող-Բարակ՝ թափանցիկ ու նուրբ գործվածք, որ գցում են երեսին, շղարշ:

շամփուր-Մի ծայրը սուր (առավելապես՝ երկաթե) բարակ ձող՝ միսը, բադրիջանը ևն վրան շարելու և կրակի վրա
խորովելու համար:

մկունդ-Մեծ գեղարդ, նիզակ։

ժաժք-Երկրաշարժ։

 

Դավիթ՝

Էս որ պատահեց, մեր Դավիթ հըսկան
Մի մանուկ էր դեռ յոթ-ութ տարեկան.
Մանուկ եմ ասում, բայց էնքան ուժեղ,
Որ նըրա համար թե մարդ, թե մըժեղ։

 

Էս խենթը բերիր, արիր գառնարած․

 

Ա՛յ խենթ, խելագար։

 

Մի խենթ ծընվեց հայոց ազգին,
Ոչ ահ գիտի, ոչ տեր ու մեծ,
Գըլուխըս էսպես տըվավ ջարդեց։

 

Հերոսներ՝

Առյուծ Մհեր

Հրեշտակ

Դավիթ

Ձենով Օհան

Մըսրա Մելիք

Լուսին իշխաններ

Պառավ

Չար կինը Ձենով Օհանի

500 վարպետ

5000 բանավոր

Կողբայք

40 կանայք

40 կույս աղջիկ

Կոզբադին

Թորոս

 

21 ԴԱՒԱՃԱՆ ՄԵԼԻՔ

Սասունցի Դավթին ուներ մի քեռի,
Անունը Թորոս, ահեղ աժդահա։
Սա էլ իմացավ համբավը կըռվի,
Մի բարդի ուսին գալիս է ահա։
Գալիս է՝ հեռվից բարձըր գոռալով.
— Ի՜նչ եք վեր եկել էս դաշտի միջում,
Քանի գըլխանի մարդիկ եք կամ ո՞վ,
Սասունցի Դավթին որ չեք ճանաչում…
Բա չե՞ք իմանում, որ էստեղ է նա
Գալու՝ խաղացնի իր ձին թևավոր.
Չըքվեցե՜ք, հիմի ուր որ է կըգա,
Եկել եմ սըրբեմ մեյդանը էսօր։

Ասավ ու քաշեց իր ուսի բարդին,
Սըրբեց բանակից մի քըսան վըրան…
Դավիթն էլ ահա սարի գագաթին
Կանգնած՝ գոռում է վիշապի նըման.

— Ով քընած եք՝ արթուն կացե՜ք,
Ով արթուն եք՝ ելե՜ք, կեցե՜ք,
Ով կեցել եք՝ զենք կապեցե՜ք,
Զենք եք կապել՝ ձի թամբեցե՜ք,
Ձի եք թամբել՝ ելե՜ք, հեծե՜ք,
Հետո չասեք՝ թե մենք քընած —
Դավիթ գող-գող եկավ, գընաց…

Էսպես կանչեց ասպանդակեց,
Ու, ինչ ամպից կեծակ զարկի,
Մըսրա զորքի մեջտեղ զարկեց,
Շողացնելով Թուր-Կեծակին։

Ջարդեց, փըշրեց մինչև կեսօր.
Կեսօր արինն ելավ հեղեղ,
Քըշեց, տարավ հազարավոր
Մարդ ու դիակ ողջ միատեղ։

Կար զորքի մեջ մի ալևոր,
Աշխարք տեսած ու բանագետ.
— Տըղե՛րք, ասավ, ճամփա տըվեք,
Գընամ խոսեմ ես Դավթի հետ։

Գընաց՝ կանգնեց Դավթի առաջ,
Էսպես խոսեց էն ծերունին.
— Դալար կենա՛, կուռըդ, ո՛վ քաջ,
Սուրըդ կըտրուկ միշտ քո ձեռին։

Մի ծերունուս խոսքին մըտիկ,
Տե՛ս, քու խելքը ինչ է կըտրում։
Ի՞նչ են արել քեզ էս մարդիկ,
Հե՞ր ես սըրանց դու կոտորում։

Ամեն մինը մի մոր որդի,
Ամեն մինը մի տան ճըրագ,
Որը կինն է թողել էնտեղ
Աչքը ճամփին, խեղճ ու կըրակ։

Որը մի տուն լիք մանուկներ,
Որը ծնող աղքատ ու ծեր,
Որը լացով քողն երեսին
Նորապըսակ ջահել հարսին…

Թագավորը զոռով-թըրով
Հավաքել է, էստեղ բերել։
Խեղճ մարդիկ ենք՝ պակաս օրով,
Մենք քեզ վընաս ի՞նչ ենք արել։

Թագավորն է քու թըշնամին,
Կըռիվ ունես — իր հետ արա,
Հե՞ր ես քաշում Թուր-Կեծակին
Էս անճարակ խալխի վըրա։

— Լավ ես ասում դու, ծերունի՛,
Ասավ Դավիթն ալևորին,
Բայց թագավորն ո՞ւր է հիմի,
Որ սև կապեմ նըրա օրին։

— Մեծ վըրանում քընած է նա,
Է՛ն, որ միջից ծուխը կելնի.
Էն ծուխն էլ հո ծուխ չի որ կա,
Գոլորշին է իր բերանի։

Ասին. դեպի մեծ վըրանը
Ասպանդակեց Դավիթն իր ձին,
Քըշեց, գընաց ու դըռանը
Գոռաց կանգնած արաբներին.

— Ո՞ւր է, ասավ, ի՞նչ է կորել,
Դուրս կանչեցե՛ք, գա ասպարեզ,
Թե մահ չունի՝ մահ եմ բերել,
Գըրող չունի՝ գըրողն եմ ես…

— Մելիքն, ասին, քուն է մըտել,
Օխտը օրով պետք է քընի.
Երեք օրն է դեռ անցկացել,
Չորս օր էլ կա, քունը առնի։

— Ի՜նչ, բերել է աղքատ ու խեղճ
Խալխին լըցրել ծովն արյունի,
Ինքը մըտել վըրանի մեջ՝
Օխտը օրով հանգիստ քընի՜…

Քընել-մընել չեմ հասկանում,
Վե՛ր կացրեք շո՜ւտ, դուրս գա մեյդան,
Էնպես դըրան ես քընացնեմ,
Որ չըզարթնի էլ հավիտյան։

Ելան՝ մարդիկ ճարահատված
Շամփուր դըրին թեժ կըրակին
Ու զարկեցին խոր մըրափած
Մըսրա-Մելքի բաց կրընկին։

— Օ՜ֆ, էլ հանգիստ քուն չունի մարդ
Էս անիծված լըվի ձեռից,
Խոր մըռընչաց հըսկան հանդարտ
Ու շուռ եկավ, քընեց նորից։

Ելան, բերին մեծ գութանի
Խոփը՝ դըրին թեժ կըրակին,
Ու կաս-կարմիր, կեծկըծալի,
Շիկնած տըվին մերկ թիկունքին։

— Օ՜ֆ, էլ հանգիստ քուն չունի մարդ
Էս անիրավ մոծակներից,
Աչքը բացավ հըսկան հանդարտ,
Ուզում էր ետ քընել նորից։

Տեսավ Դավթին։ լուխն ահեղ
Վեր բարձրացրեց մըռընչալով,
Փըչեց վըրեն, որ թըռցընի
Էն աժդըհին մի փըչելով։

Տեսավ, տեղից ժաժ չի գալի,
Զարմանքն ու ահ պատեց հոգին։
Արնոտ աչքերն ըսպառնալի
Հառեց խոժոռ Դավթի աչքին։

Նայեց թե չէ, զգաց՝ իր մեջ
Տասը գոմշի ուժ պակասեց։
Պառկած տեղից վրա նստեց
Ու ժպտալով հետը խոսեց.

— Բարո՛վ, Դավի՛թ, հոգնած ես դեռ,
Ե՛կ, մի նստի՛ր, խոսենք կարգին,
Հետո դարձյալ կըռիվ կանենք,
Եթե կըռիվ կուզես կըրկին…

Իր վըրանում բըռնակալը
Քառսուն գազ խոր հոր էր փորել,
Ցանցով փակել մութ բերանը,
Վըրեն փափուկ խալի փըռել։

Ում որ հաղթել չէր կարենում,
Շողոմելով կանչում էր նա,
Նըստեցնում էր իր վըրանում
Էն կորստյան հորի վըրա։

Իջավ Դավիթ ձիուցը ցած,
Գընաց նըստեց… ընկավ հորը.
— Հա՛, հա՛, հա՛ հա՛, քահ-քահ խընդաց
Մըսրա դաժան թագավորը։

— Դե, թող հիմի գընա՝ խավար
Հորում փըթի, էնքան մընա։
Ու ահագին մի ջաղացքար
Բերավ, դըրավ հորի վըրա։