Օրրան
Մութ սենյակում պառկելու ընթացքում, օրեցօր օրրանը կոտրվեց և հայրիկը նախօրոք իմացած խորդուբորդ ճանապարհից միջօրե գնաց, հասավ օդանավակայան և տեսավ օդանավի վայեջքը, երբ մարդիկ այլ քաղաքացիների դաստիարակելով և միմյանց բարևելով ընդամենը էական ցոցմունք էին տալիս։
Առաջադրանքներ(դասարանում)
1) Որո՞նք են ամենամեծ եւ ամենափոքր երկնիշ բացասական ամբողջ
թվերը։
ամենամեծ -10
ամենափոքր -99
2) Գրե՛ք ստորեւ բերված նախադասությունները՝ օգտագործելով + եւ – նշանները.
ա) Գիշերը օդի ջերմաստիճանը եղել է զրոյից -80 ցածր, իսկ
ցերեկը՝ զրոյից -20 բարձր։
բ) Մակընթացության ժամանակ ջրի մակարդակը եղել է 0
նշագծից +315մ-ով բարձր, իսկ տեղատվության ժամանակ՝
-2110մ-ով ցածր։
գ) Մեխիկո քաղաքը գտնվում է ծովի մակերեւույթից +2240 մ
բարձրության վրա, իսկ Աստրախան քաղաքը՝ ծովի մակերեւույթից -25մ ցածր։
3) Մեքենայի բաքի 1/4-ը լցնելու համար պահանջվում է 50 վայրկյան:
Բաքի ո՞ր մասը կլցվի 1 րոպեում:
50․4=200
4) Ոսկերիչը 30 ոսկե մատանի պատրաստելու պատվեր ստացավ։
Պահանջված ժամկետում նա հասցրեց պատրաստել միայն 24 մատանի։ Քանի՞ տոկոսով կատարեց ոսկերիչը պատվերը։ Քանի՞
տոկոսով նա թերակատարեց պատվերը։
30-24=6
100.6=600
600:30=20 %
20%-
80%+
Լրացուցիչ(տանը)
5) Գոյություն ունե՞ն արդյոք ամենափոքր բացասական եւ ամենամեծ
դրական թվեր։
Ոչ, որովհետև թվերը անվերջ են։
6) Ասե՛ք այն երեք հաջորդական ամբողջ թվերը, որոնցից՝
ա) ամենափոքրը –7-ն է, բ) ամենամեծը –5-ն է։
-7 < -6 < -5 < -4
-5 > -6 > -7 > -8
7) Քանի՞ տոկոսով կփոքրանա քառակուսու մակերեսը, եթե նրա
կողմը փոքրացնենք 20 %-ով։
20%- ով
8) Թիվը փոքրացրել են 20 %-ով։ Քանի՞ տոկոսով պետք է մեծացնել
ստացված թիվը, որպեսզի նորից ստացվի տրված թիվը։
20%- ով
9)
7
Ես նստած եմ հին լճակի մոտ, որ լեցուն է գորտերով: Լճակի եզրերին խիտ աճել են որձախոտն ու շաքարեղեգը: Ափին՝ շաքարեղեգի և որձախոտի վրա հակված, քամու տակ հաճելի շրշում են բարձրիկ ուռիները: Իսկ դրանց գլխավերևում` ամառային կապույտ երկինքն է, և այնտեղ շողշողում են, հանց ապակու բեկորներ, ժանյակավոր ամպերը: Եվ այդ ամենի արտացոլանքը լճակում շատ ավելի գեղեցիկ տեսք ունի, քան իրականության մեջ: Լճակում ապրող գորտերը ողջ օրն անձանձիր կռկռում են` կըռ, կըռ: Բայց իրականում գորտերի միջև կատաղի վեճեր են տեղի ունենում: Սխալ կլիներ պնդելը, թե գորտերը խոսում էին միայն Եզովպոսի ժամանակներում: Գորտերից մեկը շաքարեղեգի տերևներից մեկի վրա տեղավորված և իրեն համալսարանական պրոֆեսոր երևակայելով՝ հայտարարեց.
— Ինչի՞ համար գոյություն ունի ջուրը: Այն բանի համար, որ մենք` գորտերս, կարողանանք լողալ: Ինչի՞ համար գոյություն ունեն միջատները: Այն բանի համար, որ մենք կարողանանք նրանցով սնվել:
— Ճիշտ է, ճիշտ է,- գոչում էին լճակում նստած գորտերը: Լճակի ողջ մակերեսը, որում արտացոլվում էին երկինքը, խոտը և ծառերը, համարյա ամբողջովին լցված էր գորտերով, և այդ պատճառով նրանց հավանության բացականչությունները բավական ազդեցիկ էին հնչում:
Այդ պահին զարթնեց ուռենու բնի մոտ քնած օձը, ում արթնացրել էր տաղտկալի կռկռոցը: Գլուխը բարձրացնելով, նա նայեց լճակի կողմը և քնատ թուքը կլլեց:
— Ինչի՞ համար գոյություն ունի երկիրը: Այն բանի համար, որ նրա վրա աճեն ծառերն ու խոտը: Որպեսզի ստվեր ստեղծեն մեզ համար՝ գորտերիս: Հետևաբար, կարելի է պնդել, որ ողջ երկիրը գոյություն ունի մեզ համար` գորտերիս:
— Ճիշտ է, ճիշտ է:
Երկրորդ անգամ լսելով հավանության բացականչությունները, օձը մտրակի պես պրկվեց: Նա անաղմուկ սողաց դեպի շաքարեղեգը, և սև աչքերը փայփլացնելով՝ սկսեց ուշադիր զննել, թե ինչ է տեղի ունենում լճակում:Շաքարեղեգի տերևի վրա բազմած գորտը, առաջվա պես իր վիթխարի բերանը լայն բաց արած, հռետորություն էր անում.
— Ինչի՞ համար գոյություն ունի երկինքը: Այն բանի համար, որ նրանից կախված լինի արևը: Հետևաբար, կարելի է պնդել, որ ողջ երկինքը գոյություն ունի մեզ համար՝ գորտերիս: Այսպիսով, և ջուրը, և խոտը, և ծառերը, և միջատները, և երկիրը, և երկինքը, և արևը գոյություն ունեն մեզ համար՝ գորտերիս: Այսպիսով, անհերքելի է այն փաստը, որ ողջ տիեզերքը գոյություն ունի մեզ համար: Բացատրելով ձեզ այդ փաստը, ես դրա հետ մեկտեղ՝ կկամենայի շնորհակալ լինել Ամենազորին այն բանի համար, որ տիեզերքը նա ստեղծել է մեզ համար` գորտերիս:
Հայացքը երկինք ուղղելով և մոլեգին աչքերը պտտեցնելով, գորտը դարձյալ լայն բաց արեց իր վիթխարի բերանն ու ազդարարեց.
— Թող սուրբ լինի անունը քո, տեր…
Չհասցրեց նա ավարտել, երբ առ նա սուրաց օձի գլուխը, և պերճախոս գորտը հայտնվեց օձի երախում:
— Կըռ, կըռ, դա սարսափելի է:
— Կըռ, կըռ, դա սարսափելի է:
— Սարսափելի է, կըռ, կըռ:
Մինչ լճակի ցնցված բնակիչները ճչում էին, օձը հանգիստ կուլ տվեց գորտին և թաքնվեց շաքարեղեգի մացառուտներում: Այդժամ մի այնպիսի իրարանցում սկսվեց, որ դեռևս երկրի երեսին չէր տեսնվել, համենայն դեպս, այն ժամանակվանից, ինչ գոյություն ուներ այս լճակը: Ես ինքս լսեցի, թե ինչպես մի գորտ արտասվաթոր հարցնում էր.
— Եվ ջուրը, և խոտը, և ծառերը, և միջատները, և երկիրը, և երկինքը, և արևը գոյություն ունեն մեզ համար՝ գորտերիս: Իսկ օձն ինչպե՞ս: Օ՞ձն էլ մեզ համար գոյություն ունի:
— Միանգամայն ճիշտ է: Օձն էլ գոյություն ունի մեզ համար՝ գորտերիս, թե չէ մենք անսահմանորեն կբազմանայինք: Իսկ եթե մենք այդքան բազմանանք, ապա նեղվածք կլիներ լճակում` մեր աշխարհում: Ահա թե ինչու են սողում օձերը, որպեսզի ուտեն մեզ՝ գորտերիս: Պետք է ելնել այն բանից, որ կերված գորտը զոհ է՝ մեծամասնության երջանկության համար մատուցված: Դու լիովին ճիշտ ես: Օձերն էլ գոյություն ունեն մեզ համար` գորտերիս: Ամեն բան աշխարհում, ամենայն ինչ առանց բացառության, գոյություն ունի մեզ համար՝ գորտերիս: Թող սուրբ լինի անունը քո, Տեր:
Դա իմ լսած պատասխանն էր տարեց մի գորտից:
Հարցարան
1. Պատմվածքը այն մարդկանց մասին է, ովքեր.
Ընտրությունը հիմնավորե՛ք:
2. Ինչո՞ւ է անհրաժեշտ օձի դերը ստեղծագործության մեջ: Պատասխանը հիմնավորե՛ք::
Ժամանակագրության
Ք, ա IX-դ լիճի ավազանում ձևաորվեց և հզորացավ վանի թագավորությունը
Ք․ա 835-825-Սարդուրի 1
Ք․ա 830-ական թ․ վերջում-Սարդուրի 1 վանա լիճ հարավ -արևելքում հիմնադրեց Տաուշբա մայրաքաղաքը
Ք․ա 833թ․ Սարդուրի 1 տավլուսը հարավային
Ք․ա 825-810թ իշբիյուն արգա
Ք․ա մոտ 810-786 Մենուա արքա
Ք․ա 786-764 Արքա Արքիշտի
Ք․ ա 782թ․ Արգիշտին Էրերբունի
Ք․ա 764-735 Սարդուրի 2
Ք․ա 743 թ Ասորեսատանի Թիգլաթպրասար 3
3. Կոորդինատային ուղիղ
Տեսական նյութ
Ուղղի վրա կետի դիրքը հաշվման O սկզբնակետի նկատմամբ որոշելու համար բավական չէ իմանալ նրա հեռավորությունը O կետից: Պետք է նշել նաև, թե նա կետի ո՞ր կողմում է գտնվում: Ամենից հաճախ այդպիսի ուղիղը պատկերում են հորիզոնական դիրքով: Ստացվում է սանդղակ, որը պատկերված է նկարում:
Սովորաբար սանդղակի այն կետերը, որոնք գտնվում են O սկզբնակետից աջ գրվում են 1, 2, 3,… : O սկզբնակետից ձախ գտնվող կետերը գրվում են -1, -2, -3,… , որոնց կարդում են համապատասխանաբար “մինուս մեկ”, “մինուս երկու”, “մինուս երեք”, …: O կետից դեպի աջ գտնվող թվերը կոչվում են դրական (օրինակ` 1, 7, 9.5), իսկ դեպի ձախ` բացասական (օրինակ` -2, -4, -7.9): Երբեմն դրական թվերը գրում են “պլյուս” նշանով. +1, +7, +9.5: +1=1, +7=7, +9.5=9.5: Հաշվման O սկզբնակետը 0 թիվն է, որը ոչ դրական թիվ է, ոչ էլ բացասական: Այն կոորդինատային ուղղի դրական թվերը բաժանում է բացասականներից: Ուղղի վրա կետի դիրքը ցույց տվող թիվը անվանում են այդ կետի կոորդինատ:
A կետն ունի -2 կոորդինատը: Գրում են այսպես` A(-2), B(-1), C(1.5):
Ուղիղ գիծը` նրա վրա ընտրված հաշվման սկզբնակետով, միավոր հատվածով և ուղղությամբ, անվանում են կոորդինատային ուղիղ:
Առաջադրանքներ(դասարանում)
1) Ի՞նչ են նշանակում հետևյալ գրառումները.
A (–7), B (+8), C (–4), D (+21), E (–50), F (–100)։ կոորդինատային ուղիղ:
2) Ի՞նչ կոորդինատ կունենա այն կետը, որն ունի՝
ա) կոորդինատների սկզբից երեք միավոր հեռավորություն դրական ուղղությամբ, +3
բ) կոորդինատների սկզբից հինգ միավոր հեռավորություն բա-
ցասական ուղղությամբ։ -5
3) Կոորդինատային ուղղի վրա նշված են կետեր.
4) A կետի կոորդինատը –4 է։ Նրա ո՞ր կողմում է գտնվում և նրանից քանի՞ միավոր հեռավորություն ունի B կետը, եթե վերջինիս կոորդինատն է՝
ա) –9, բ) –1, գ) +3, դ) +10։
Լրացուցիչ(տանը)
5) Գծե՛ք կոորդինատային ուղիղ և նրա վրա նշե՛ք A (–3), B (+7), C(–6), D (+1), E (+8), F (–5), G (–4) կետերը, եթե միավոր հատվածի
երկարությունը 12սմ է, 1 սմ է։
6) Կոորդինատային ուղղի վրա նշե՛ք –7, –5, –2, 0, +1, +4, +8, +10
թվերին համապատասխանող կետերը։
7) Կոորդինատային ուղղի վրա A (–6), B (+2), C (–3), D (–4), E (+8),
F (–2), G (–10) կետերից ո՞րն է գտնվում ամենից ձախ, և ո՞րը՝ ամենից
աջ։
Ամենից ձախ -10
Ամենից աջ +8
8) Գծե՛ք կոորդինատային ուղիղ և նրա վրա նշե՛ք A (–3) կետը։ Նշե՛ք
նաև՝
ա) B կետը, որը գտնվում է A կետից երկու միավոր դեպի աջ,
բ) C կետը, որը գտնվում է A կետից երեք միավոր դեպի ձախ։
9) Կոորդինատային ուղղի վրա քանի՞ բնական թիվ է գտնվում
հետևյալ թվերի միջև.
ա) –5 և 3, բ) 0 և 4, գ) 7 և 15:
Կրկնենք անցածը
Առաջադրանքներ(դասարանում)
1) Կարելի՞ է արդյոք, ամբողջ դրական թվից 1 հանելով, ստանալ
բացասական թիվ։
ոչ
2) Գտե՛ք համեմատության չգրված անդամը.
10/6=5/3
8/28=2/7
4/9=8/18
2/3=14/21
1 7/10:1/1=5 1/10:3
?:2/3=7/4:21/2
?/3=4/5
6/7=?/2
3) Երկու թվերի գումարը 18 է։ Եթե ավելի մեծ թվից հանենք նրա 78
մասը, ապա կստանանք ավելի փոքր թիվը։ Գտե՛ք այդ թվերը։
Լրացուցիչ(տանը)
4) Որքա՞ն է գնացքի արագությունը, եթե այն 9 ժամում անցել է 180 կմ-ով ավելի, քան 6 ժամում։
9-6=3
180:3=60
5) Խանութում գործվածքի իրար հավասար երկու կտորներ կային:
Երբ առաջին կտորից վաճառեցին 16 մ, իսկ երկրորդից` 28 մ,
առաջինում 3 անգամ ավելի գործվածք մնաց, քան երկրորդում:
Սկզբում քանի՞ մետր գործվածք կար յուրաքանչյուր կտորում:
6) Պահանջվում է պատրաստել սպիրտի և ջրի խառնուրդ, որում
ջուրը և սպիրտը ունեն 1 ։ 4 հարաբերությունը։ Քանի՞ լիտր ջուր և
քանի՞ լիտր սպիրտ պետք է վերցնել 10 լ այդպիսի խառնուրդ
ստանալու համար։
10:40
A history teacher was talking to his class about the ancient Romans.
‘They were very strong, brave people, and they were good soldiers,’ he said.
‘They always wanted to have strong bodies, so they played a lot of games.’
‘Did they like swimming?’ one of the girls asked. ‘That makes people’s
bodies strong.’ She was very good at swimming.
‘Oh, yes, some of them swam a lot,’ the teacher answered. Then he told
them a story about one famous Roman.
‘There was a big, wide river in the middle of Rome,’ he said. ‘It was the
Tiber, and this man swam across it three times every day before breakfast.’
The girl laughed when she heard this.
‘Why are you laughing?’ the teacher asked her angrily. ‘Have I said anything
funny?’
‘Well, sir,’ the girl answered, ‘Why didn’t he swim across the river four times,
to get back to his clothes again?’
A. Answer these questions.
To have strong bodies.
That makes people’s bodies strong.’ She was very good at swimming.
The man swam across it three times every day before breakfast.’
Why are you laughing?’ the teacher asked her angrily. ‘Have I said anything
funny?’
1․ Բառերը բաղադրիչների բաժանի՛ր․
Օրինակ՝ ջրաման- ջուր (արմատ)-աման (արմատ)
2․ Բաց թողած տեղերում լրացրու Է կամ Ե:
օրեցօր, երեսուներեք, աներևույթ, էական, ելեկտրաէներգիա, Էջմիածին, ինչևե, լայնեզր, խուռներամ, ծովեզր, կիսաեփ, հրեշ, մանրեաբան, մեջք, միջերե, ներեկ, նրբերանգ, ողբերգակ, որևիցե, չէի, պատնեշ, ջեկ, վերելակ, տիեզերք, ցայգերգ, քառասուներկու:
3․ Ավելորդ բառերը գտի՛ր և նախադասություններից հանի՛ր:
Դարձյալ այդ մասի՞ն ես խոսում:
Ամբողջ ճանապարհը քայլեցի:
Դու հե՞տ ես վերադարձել:
Կարմիր շատ ծաղիկներ հավաքեցինք:
Կրկին ասում եմ քեզ:
Առաջին հերթին այս գործը պիտի լինի:
Քեզ մի մարդ էր հարցնում:
Կարելի՞ է զանգել:
Ուրիշ մարդիկ ավելի լավ կհասկանային:
4․ Տրված նույնանուն բառերով կազմի՛ր նախադասություններ:
Օրինակ՝
Վանեցի: — Ինձանից հեռու վանեցի վախը:
Վանեցի մի տատ ունեմ:
Մարտ, Մարտը Ապրիլից շուտ եկավ։
կետ, Կետը ինձ կերավ։
շահ, Ես վաճառքից շահ ունեցա։
այր: Կանանց հանդերցարանում այր տեսա։
5․ Ընդգծված դարձվածքները փոխարինի՛ր հոմանիշ բառերով:
Փարիզից Վարշավա թռչելիս լեհ կինոդերասան Ցիբուլսկու նկատեց, որ կողքի ուղևորը վախեցած ընկած նստած է: Նա փորձեց հարևանին օգնել:
— Մեր օրերում ինքնաթիռով թռչելը հեշտ է,- ասաց,- նույնիսկ ավտոմեքենան ավելի վտանգավոր է: Մի քանի օրից բարեկամներիցս մեկի մեքենայի գլխին ինքնաթիռ ընկավ:
Առաջադրանքներ(դասարանում)
1) Երկու ամբողջ թվերից ո՞րն է ավելի մեծ.
ա) դրակա՞ն թիվը, թե՞ զրոն,
բ) բացասակա՞ն թիվը, թե՞ զրոն,
գ) դրակա՞ն թիվը, թե՞ բացասական։
2) x թիվը դրակա՞ն է, թե՞ բացասական, եթե`
ա) 8 > 0, բ) -8< 0:
3) Համեմատե՛ք ամբողջ թվերը.
ա) 0 > –3, դ) –1 < 1, է) –13 < 2,
բ) –4 < 2, ե) 5 > –3, ը) –1000 < 1,
գ) –3 > –10, զ) –16 – < 12, թ) 25 > –25։
4) Գրե՛ք որևէ յոթ ամբողջ թվեր, որոնք փոքր են՝
ա) 4> 3> 2> 1> 0> -1> -2> -3…
բ) 0> -1> -2> -3> -4> -5> -6> -7…
գ) 6> 5> 4> 3> 2> 1> 0> -1…
դ) –1> -2> -3> -4> -5> -6> -7> -8…
ե) –5> -6> -7> -8> -9> -10> -11> -12…
զ) –10> -11> -12> -13> -14> -15> -16> -17…
է) 3> 2> 1> 0> -1> -2> -3> -4…
ը) –3> -4> -5> -6> -7> -8> -9> -10>
Առաջադրանքներ(տանը)
5) Գրե՛ք հետևյալ թվերը`
ա) աճման կարգով. 31, –1, – 7, 1, 0, –11, 24, 7, – 2 ,–6,
-11< -7< -6< -2< -1< 0< 1< 7< 24< 31
բ) նվազման կարգով. –11, –3, –7, 12, 4, –8, –17, –30, 1, 0, 13։
13> 12> 4> 1> 0> -3> -7> -8> -11> -17> -30
6) Գտե՛ք այն բոլոր ամբողջ արժեքները, որոնք աստղանիշի
փոխարեն գրելու դեպքում կստացվի ճիշտ անհավասարություն.
ա) 0 < 1<2 < 3
գ) –4 < -3<-2< -1<0<1<2 < 3
ե) –14 <-13<-12<-11<-10<-9<-8<-7<-6 < –5,
բ) –4 < -3< -2< -1 < 0
դ) –5 < -4<-3<-2< -1<0<1<2<3<4 < 5
զ) –28 < -27<-26<-25<-24<-23 < –22
7) Գրի՛ առեք հետևյալ պնդումները՝ օգտագործելով անհավասարու-
թյունների նշանները.
ա) 11 > 0 գ) –10-ը —
բ) –7 < 0 դ) 2-ը +
8) Գրե՛ք որևէ յոթ ամբողջ թվեր, որոնք մեծ են՝
ա) –3<-2<-1<0<1<2<3<4
գ) –7<-6<-5<-4<-3<-2<-1<0
ե) 2<3<4<5<6<7<8<9
է) –5<-4<-3<-2<-1<0<1<2
բ) –6<-5<-4<-3<-2<-1<0<1
դ)0<1<2<3<4<5<6<7
զ) 10<11<12<13<14<15<16<17
ը) 5<6<7<8<9<10<11<12
Սպասում
Սերո Կարագուլլյանի բլոգ 