В разных обществах существуют разные системы и традиции воспитания.

В Англии, например, считается, что родительская любовь и забота вредят ребёнку. Баловать детей – значит портить их. Англичане с детства приучаются к самостоятельности и ответственности.

В Японии же принято ни в чём не ограничивать детей. В первые годы жизни им ничего не запрещают, не давая повода для слёз. Японцы стараются больше хвалить, чем наказывать малышей. Они окружены любовью и заботой. Детей учат уважать старших и быть преданными семье. В воспитании ребёнка традиционно принимают участие все члены семьи.

В современной испанской семье обычно бывает один ребёнок, который становится предметом обожания для родителей. Ему позволено всё: его не ругают, разрешают капризничать и шуметь. На него не повышают голос, постоянно целуют и играют с ним.

Словарь:

• воспитание – դաստիարակություն
• забота – հոգատարություն
• баловать – երես տալ
• ответственность – պատասխանատվություն
• ограничивать – սահմանափակել

Послетекстовые задания

Ответьте на вопросы:

1. Какие традиции воспитания существуют в Англии, Японии и Испании?
2. Какая модель воспитания вам больше нравится и почему?
3. Расскажите об особенностях воспитания в Армении.

Տարիներ առաջ մի կույր էր ապրում: Բոլորը նրան ամեն ինչի լավագույնն էին տալիս, թե’ ուտելիքի, թե’ հագուստի և թե’ ամենալավ անկողինն ու սպիտակեղենը: Սակայն նա միշտ դժգոհ էր և գիշեր-ցերեկ բողոքում էր, որ իրեն վատ են վերաբերվում: Բոլորը ջուր էին խմում, իսկ կույրին կաթ էին տալիս, իրենք մի բաժակ բրինձ էին ուտում ու նրան՝ երեքը տալիս, կես բոքոն էին ուտում, նրան ՝ երկուսը տալիս, սակայն նա դարձյալ դժգոհ էր: մի օր էլ, խիստ զայրացած և հուսահատ, գառ են մորթում, խորովում, սկուտեղի վրա դնում ու մատուցում են կույրին: Նա հոտոտում է, փորձում է շոշափելով որոշել գառնուկի չափսերը, ապա սկսում է ուտել: Սակայն առաջին պատառը դեռ կուլ չտված, չի դիմանում և ասում է.

– Եթե սա իմ բաժինն է, բա ձե՞րը որքան կլինի:

Հարցեր և առաջադրանքներ

1. Ի՞նչ սովորեցրեց քեզ այս առակը: Քո կարծիքով, ո՞րն է այս առակի հիմնական ասելիքը: Այս առակը ինձ սովորեցրեց որ որ ագահությունը լավ բան չէ և ուրիշի կատարած լավությունը պետք է գնահատել։ Իմ կարծիքով այս առակի հիմնական ասելիքը այն է որ մարդ պետք է անշնորակալ չլինի։
2. Բնութագրի՚ր կույրին: Կույրը՝ ագահ, չտես և անշնորհակալ է։
3. Նոր վերնագիր մտածիր: Աշնորակալ Կույրը։

Բնական թվերի գումարման հաշվեկանոնը

Դասարանական առաջադրանքներ

Տնային առաջադրանքներ

1․ Կատարե՛ք գումարում

Օրինակ՝ 6458+2141=8599

			+	6	4	5	8
				2	1	4	1
				8	5	9	9

3249+9815

				3	2	4	9
			+
				9	8	1	5
			1	3	0	6	4

93725+698911

				9	3	7	2	5
		+
			6	9	8	9	1	1
			7	9	2	6	3	6

65417+41136

				6	5	4	1	7
			+
				4	1	1	3	6
			1	0	6	5	5	3

2328+807

				2	3	2	8
			+
					8	0	7
				3	1	3	5

2․  Աստղանիշները փոխարինե՛ք այն թվանշաններով, որոնց դեպքում կատարված գումարումը ճիշտ կլինի․

+	6	8	0	4
	4	4	6	7
1	1	2	7	1

+		7	1	2	3	7
		2	9	9	6	3
	1	0	1	2	0	0

+		3	7	6	3
		9	9	9	9
	1	3	7	6	2

3․ Որո՞նք են այն ամենամեծ և ամենափոքր վեցանիշ թվերը, որոնք կարելի է գրի առնել՝ մեկական անգամ գործածելով 2, 7, 1, 0, 3, 5 թվանշանները։

1)753210 ամենամեծ

2)102357 ամենափոքր

4․ Պահեստում կար 7200 աման ներկ, որոնցից խանութները տարան 5400 աման։ Քանի՞ անգամ փոքրացավ պահեստում եղած ներկի ամանների քանակը։

Լուծում

1)7200-5400=1800 անգամ փոքրացավ պահեստում եղած ներկի ամանների քանակը։

Տնային առաջադրանքներ

1․ Կատարե՛ք գումարում

5992+3779

				5	9	9	2
		+
				3	7	7	9
				9	7	7	1

3207+8034

				3	2	0	7
		+
				8	0	3	4
			1	1	2	4	1

23051+4158

			2	3	0	5	1
		+
				4	1	5	8
			2	7	2	0	9

77528+19056

			7	7	5	2	8
		+
			1	9	0	5	6
			9	6	5	8	4

2․  Աստղանիշները փոխարինե՛ք այն թվանշաններով, որոնց դեպքում կատարված գումարումը ճիշտ կլինի․

+	5	5
	3	1
	8	6

+	3	3	7
	4	2	2
	7	5	9

3. Աղջիկն ամեն օր կարդում է 30 էջ, որից հետո էջանշան է դնում գրքի մեջ։ Երբ նա էջանշանը գրքի մեջ դրել է 6 անգամ, նրան մնացել է կարդալու 18 էջ։ Քանի՞ էջ կա գրքում։

Լուծում

1)30.6=180

2)180+18=198  էջ կա գրքում։

Մենք ապրում ենք Երկրի վրա: Երկիրը մի հսկայա­կան գունդ է, որի մակերևույթը պատված է ցամաքով և ջրով: Իսկ ուրիշ ի՞նչ մարմիններ կան աշխարհում:
Դրանցից ձեզ առավել ծանոթ են Լուսինն ու Արեգակը: Մութ գիշերը երկն­քին նայելիս մենք տեսնում ենք բազ­մաթիվ լուսատու, առկայծող կետեր: Դրանք աստղերն են: Բացի աստղերից՝ հայտնի են նաև մեծ ու փոքր երկնային շատ այլ մարմիններ, օրինակ՝ Արեգակի շուրջը պտտվում են նրա համեմատ փոքր չափեր ունեցող մարմիններ, որոնք կոչվում են մոլորակ­ներ: Դրանցից մեկը Երկիրն է: Հետագայում դուք կծանոթանաք երկնային մի շարք այլ մարմինների:

Այդ բոլոր մարմինների ամբողջությունն ընդունված է անվանել տիե­զերք: Տիեզերք բառը նշանակում է մեծ եզերք (տի՝ մեծ): Այսինքն՝ տիեզերքն այն ահռելի տարածությունն է, որը լցված է հսկայական թվով տար­բեր չափեր և զանգվածներ ունեցող երկնային մարմիններով:

Աստղեր և համաստեղություններ: Անզեն աչքով գիշերը երկնքում կա­րելի է տեսնել մինչև 6000 աստղ, իսկ նույնիսկ փոքր աստղադիտակով կա­րելի է հաշվել միլիոնավոր աստղեր: Այդպիսի աստղ է նաև մեզ լավ ծանոթ Արեգակը: Համեմատած Արեգակի հետ՝ մնացած աստղերը մեզնից շատ ավելի մեծ հեռավորությունների վրա են գտնվում, և դա է պատճառը, որ դրանք այդքան փոքր են երևում:

Իրականում աստղերը շիկացած, լուսարձակող հսկայական գազային մարմիններ են, որոնք հիմնականում կազմված են ջրածնից և հելիումից: Աստղերի ընդերքում գազերն ուժեղ սեղմված են ու շիկացած: Դրանց ջերմաստիճանը հասնում է միլիոնավոր աստիճանների: Աստղերն իրենց չա­փերով, զանգվածով և պայծառությամբ տարբերվում են միմյանցից: Արե­գակը միջին մեծությամբ աստղ է:

Աստղերը հավասարաչափ չեն բաշխված տիեզերքում: Դրանք, միա­վորվելով, կազմում են աստղային հսկայական խմբեր, որոնք կոչվում են գալակտիկաներ:

Դեռևս հին ժամանակներում երկն­քում աստղերի դիրքը որոշելու, միմյան­ցից տարբերելու համար մարդիկ աչքով տեսանելի աստղերը բաժանել են խմբե­րի և դրանք անվանել համաստեղություններ: Համաստեղությունները կոչել են կենդանիների, առասպելական հերոսների և այլ անուններով, օրինակ՝ Մեծ Արջ, Փոքր Արջ, Առյուծ, Վիշապ, Անդրոմեդա և այլն: Ներկայումս գիտնականներն ամբողջ երկնակամարում առանձնացրել են 88 համաս­տեղություն՝ գալակտիկաներ: Մեր գալակ­տիկան, որում գտնվում են նաև Արե­գակը և Երկիրը, պարունակում է մոտ 100 միլիարդ աստղ: Բացի մեր գալակ­տիկայից՝ գոյություն ունեն հսկայական թվով այլ գալակտիկաներ:

Աստղային երկնքում առավել հեշտ է գտնել Մեծ Արջի համաստեղությունը, որի պայ­ծառ յոթ աստղի համախումբն անվանում են Շերեփ (դրանց դասավորու­թյունը նման է շերեփի): Եթե շերեփի երկու եզրային աստղերը մտովի միացնեք իրար և տեղափոխվեք այդ աստ­ղերի միջև հեռավորությունից մոտավորա­պես հինգ անգամ մեծ հեռավորություն, ապա կտեսնեք Բևեռային աստղը: Այդ աստղը երկնակամարում անշարժ է  և  միշտ ցույց է տալիս հյուսիսային ուղղությունը: Բևեռային աստղից սկսվում է Փոքր Արջի համաստեղությունը:

1. 
   Կոմիտասի «Աշուն գիշեր» բանաստեղծությունն անգի՛ր սովորիր:

Աշուն գիշեր

Ձյունիկ լուսին

Սարի ուսին,
Դեղին — կարմիր շաղալեն,
Ալիք — ալիք խաղալեն,
Ծովի ծոցին՝
Ալ ժապավեն
Տվել բոցին։

Ծառեր, հողմեր,
Ամեն կողմեր,
Թռչուն դառել երգելով,
Հեռու — հեռու հերկելով,
Երան — երան
Թռչելով
Օդի վրան։

 2. Լսի՛ր «Աշուն գիշեր» երգը Վահան Արծրունու կատարմամբ, ապա նկարի՛ր  բանաստեղծությունը: Նկարն ու բանաստեղծությունը տեղադրի՛ր  բլոգումդ:

  3. (Լրացուցիչ առաջադրանք)

Պատրաստի՛ր  մի սիրուն աշնանային ( այգում, բակում,…), ընտանեկան  տեսանյութ կամ ռադիոնյութ՝ նվիրված Կոմիտասին: Տեսանյութումդ  կամ ռադիոնյութումդ կարող ես ոչ միայն ընթերցել մեր անցած կոմիտասյան բանաստեղծությունները, այլ նաև երգել կամ նվագել Կոմիտաս: Ընտանիքիդ անդամներին խնդրիր միանալ քեզ, քեզ հետ երգել, նվագել կամ ընթերցել: Տեսանյութդ տեղադրի՛ր Youtube-ում , հղումն էլ՝ բլոգումդ:

Տեքստային խնդիրներ

Դասարանական առաջադրանքներ․

1․ Աննան գնեց 10 տուփ քաղցրավենիք՝ յուրաքանչյուրը 1600դրամով, և 5 միանման
տորթ։ Այդ ամենի համար վճարեց 36000 դրամ։ Աննան քանի՞ դրամ վճարեց մեկ տորթի
համար։

Լուծում

1) 10.1600=16000

2) 36000-16000=20000

3) 20000:5=4000

2. Դահլիճում կա 20 կարգ։ Երբ յուրաքանչյուր կարգում եղած տեղերի քանակը ավելացրին
   5-ով, դահլիճի բոլոր տեղերի քանակաը դարձավ 540։ Սկզբում քանի՞ տեղ կար
   յուրաքանչյուր կարգում։

Լուծում

1)20×5=100

2)540-100=440 տեղ կար յուրաքանչյուր կարգում։

3.Աղջիկը 2 տարեկան է։ Հայրը նրանից մեծ է 30 տարով։ Քանի՞ անգամ է հայրը մեծ
աղջկանից։ Հայրն աղջկանից քանի՞ անգամ մեծ կլինի 4 տարի անց։ Լուծում 1)30+2=32 16 անգամ է հայրը մեծ աղջկանից։ 2)32+4=36 18 անգամ է հայրը մեծ աղջկանից։

4.Մի արտադրամասում կար 53 հաստոց, իսկ մյուսում՝ 12-ով ավելի։ Երկրորդ
արտադրամասում ավելացրին ևս 17 հաստոց։ Ընդամենը քանի՞ հաստոց եղավ երկու
արտադրամասերում։ Կփոխվի՞ արդյոք հաստոցների այդ քանակը, եթե հաստոցներն
ավելացնեն առաջին արտադրամասում։ Լուծում 1)53+12=65 2)65+17=82 3)65+82=147 4)Այո
Տնային առաջադրանքներ․
1․ Գրքում կա 532 էջ։ Տղան ամեն օր կարդում է 37 էջ։ Կկարողանա՞ նա կարդալ
ամբողջ գիրքը 2 շաբաթում։ Լուծում 1)37.14=518 այո
2․ Հացի գործարան պետք է տանել 240տ ալյուր։ Բեռնատար մեքենայում տեղավորվում է
3տ ալյուր։ Քանի՞ մեքենա կպահանջվի, եթե յուրաքանչյուր մեքենան կարող է կատարել 4
ուղերթ։

Լուծում

1)240:3=80

2)80:4=20 մեքենա

Դասարանական առաջադրանքներ
1․ Հաշվեք արտահայտության արժեքը կիրառելով բաշխական օրնեքը․
 8‧(7+5)=96
 4‧(91+64)=620
 (375+58) ‧2=866
 (119+32) ‧100=15000

2. Օգտագործելով բաշխական օրնեքը ՝ հաշվե՛ք առավել հարմար եղանակով․
   Օրինակներ՝
   194‧40+194‧60=194‧(40+60)=194‧100=19400
   164‧80-164‧30=164‧(80-30)=164‧50=8200
    132‧70+70‧68=70.(132+68)=70.200=14000
    973‧37-27‧37=37.(973-27)=12802
    388‧99+12‧99=99.(388+12)=99.400=39600
    462·120-462·70=462.(120-70)=462.50=23100
3. Հաշվե՛ք առավել հարմար եղանակով․

Օրինակներ՝
194‧40+194‧50+194‧10=194‧(40+50+10)=194‧100=19400
164‧80-164‧20-164‧10=164‧(80-20-10)=164‧50=8200
 251·256+251·122+251·34=251.(256+122+34)=251.412=103412
 361·145+361·53+361·52=361.(145+53+52)=361.250=90250
 164·243-164·53-164·9=164.(243-53-9)=164.181=29684

4. Մարդատար գնացքը կազմված է 16 վագոնից, որորնցից յուրաքանչյուրում կա 56 տեղ։
   Քանի՞ ազատ տեղ է մնացել, եթե գնացք է նստել 837 ուղևոր։ Լուծում 1)56.16=896 2)896-837=59
   5․ Առաջին գրքում կա 256 էջ, երկրորդում՝ 80 էջով ավելի, իսկ երրորդում՝ երկրորդից
   112 էջով ավելի։ Քանի՞ էջ կա երրորդ գրքում։ Լուծում 1) 256 2)256+80=336 3)336+112=448 էջ կա երրորդ գրքում

Տնային առաջադրանքներ
1.Հաշվեք արտահայտության արժեքը կիրառելով բաշխական օրնեքը․
 6‧(9+6)=6.15=90
 (37+5)‧20=42.20=840
 (10-3)‧11=7.11=77
 (11-9)‧12=2.12=24

2. Հաշվե՛ք առավել հարմար եղանակով․
    7‧3+7‧5+7‧2=7.(3+5+2)=7.10=70
    4‧9+4‧11+4‧3=4.(9+11+3)=4.23=92
    25‧2+25‧3+25‧5=25.(2+3+5)=25.10=250
    32‧16+32‧4+32‧5=32.(16+4+5)=32.25=800
3. Եթե թիվը գումարենք ինքն իրեն և ավելացնենք 15, կստանանք 137։ Ո՞րն է այդ թիվը։ Լուծում 1)137-15=122 2) 122:2=61

Դասարանական առաջադրանքներ
1․ Ստուգե՛ք հավասարությունը՝ կատարելով բազմապատկումը։ (բազմապատկումը
կատարի՛ր paint ծրագրում)
 87∙9=9∙87 այո 783=783
 25∙33=33∙25 այո 825=825
 192∙16=16∙192 այո 3072=3072
 24∙543=543∙24 այո 13032=13032

2․ Ստուգե՛ք հավասարությունը:
(բազմապատկումը կատարի՛ր paint ծրագրում)

 (8∙3) ∙5=8∙(3∙5) այո 120=120
 (2∙18) ∙4=2∙(18∙4) այո 144=144
 11∙(8∙9)=(11∙8) ∙9 այո 792=792
 27∙(5∙6)=(27∙5) ∙6 այո 810=810

3. Կիրառելով բազմապատկման զուգորդական օրենքը հաշվել առավել հարմար եղանակով:
    (3∙4)∙5=60

(25∙4)∙7=700
 (20∙10)∙17=3400
 38∙(24∙5)=4560

4. Կիրառելով բազմապատկման տեղափոխական և զուգորդական օրենքները հաշվել
   առավել հարմար եղանակով:
   (4∙25)∙138=13800
   (2∙14)∙(25∙5)=2800
   (6∙4)∙(5∙20)=2400
5. Հաշվե՛ք գումարը՝ գումարումը փոխարինելով բազմապատկումով՝
    290+290+290+290+290+290+290+290+290=290.9=2610
    2388+2388+2388=2388.3=7164
6. Գործվածքի՝ 36մ երկարություն ունեցող կտորից կարել են 12միանման թիկնոց։ Քանի՞
   մետրգործվածք է անհրաժեշտ 15 այդպիսի թիկնոց կարելու համար։

Լուծում

1)36:12=3

2)3.15=45 մ

Տնային առաջադրանքներ
1․ Ստուգե՛ք հավասարությունը՝ կատարելով բազմապատկումը: (բազմապատկումը
կատարի՛ր paint ծրագրում)
 15∙18=18∙15 270=270
 24∙12=12∙24 288=288
 21∙44=44∙21 924=924

2․ Կիրառելով բազմապատկման զուգորդական օրենքը հաշվել առավել հարմար եղանակով:
 72∙(6∙0)=0
 (15∙4)∙11=660
 30‧(40‧5)=6000
 38‧(24‧50)=45600

3. Կիրառելով բազմապատկման տեղափոխական և զուգորդական օրենքները հաշվել
   առավել հարմար եղանակով:
    8∙(3∙5)=120

 (11∙2)∙(30∙5)=3300
 (17∙8)∙(4∙5)=2720

4. Հաշվե՛ք գումարը՝ գումարումը փոխարինելով բազմապատկումով՝
    27+27+27+27+27+27+27=7.24=168
    104+104+104+104+104+104=104.7=728

Դասարանական առաջադրանքներ․
1․ Գտե՛ք առաջին երեք կարգային միավորների գումարը։

0+1+2=3
2․ Գտե՛ք ամենամեծ եռանիշ թվի և ամենափոքր քառանիշ թվի գումարը։

999+1000=1999
3․ Կիրառելով գումարման տեղափոխական օրենքը՝ հաշվել առավել հարմար եղանակով։
 150+200+250=(150+250)+200=600
 796+100+4+250=(796+4)+(100+250)=1150
 38000+6550+2000=(38000+2000)+6550=46550
4․ Կիրառելով գումարման զուգորդական օրենքից՝ հաշվեք առավել հարմար եղանակով։
 39+13+87=(13+87)+39=139
 196+17+283=(283+17)+196=496
 1032+968+255=(1032+968)+255=2255

5. Կիրառելով գումարման տեղափոխական և զուգորդական օրենքները՝ հաշվեք առավել
   հարմար եղանակով։
    64+18+36=(64+36)+18=118
    393+8+92+107=(393+107)+(8+92)=600
    2059+2311+441+689+14=(2059+441)+(2311+689)+14=5514

6․ Մեքենան առաջին օրն անցել է 115կմ, երկրորդ օրը՝ 15կմ-ով ավելի։ Երրորդ օրը
մեքենան անցել է 10կմ-ով ավելի, քան առաջին երկու օրում։ Ընդամենը քանի՞ կիլոմետր է
անցել մեքենան երեք օրում։

Լուծում

1)115

2)115+15=130

3)130+10=140 կիլոմետր է
անցել մեքենան երեք օրում։

7․Հինգ միանման աթոռակներն արժեն 18000 դրամ։ Ինչքա՞ն պետք է վճարել 12
այդպիսի աթոռակների համար։

Լուծում

1)18000.12=216000 դրամ

Տնային առաջադրանքներ․
1․ Գտե՛ք ամենափոքր հնգանիշ թվի և ամենամեծ երկնիշ թվի գումարը։

10000+99=10099
2․ Գրե՛ք որևէ երկու եռանիշ թիվ, որոնց գումարը եռանիշ է, և երկու եռանիշ թիվ, որոնց
գումարը քառանիշ է։

400+400=800

500+500=1000
3․ Կիրառելով գումարման տեղափոխական օրենքը հաշվել առավել հարմար եղանակով։
 6480+224+500+20=(6480+20)+(500+224)=7224
 12000+6214+8000=(12000+8000)+6214=26214
 7480+364+500+20=(7480+20)+(500+364)=8364
4․ Կիրառելով գումարման զուգորդական օրենքից՝ հաշվեք առավել հարմար եղանակով։
 57+60+40=(60+40)+57=157
 101+999+1001=(999+101)+1001=2101
 333+6667+1992=(6667+333)+1992=8992

5. Կիրառելով գումարման տեղափոխական և զուգորդական օրենքները՝ հաշվեք առավել
   հարմար եղանակով։
    276+9+24+91=(276+24)+(91+9)=400
    1035+49+465+101=(1035+465)+(101+49)=1650
    654+17+346+250+750=(654+346)+(750+250)+17=2017

ՔԻՄԻԱԿԱՆ ՏԱՐՐ, ՔԻՄԻԱԿԱՆ ՆՇԱՆՆԵՐ: ՊԱՐԶ ԵՎ ԲԱՐԴ ՆՅՈՒԹԵՐ

Մեկ քիմիական տարրի ատոմներից կազմված նյութերը կոչվում են պարզ:
Օրինակ՝ ազոտը, թթվածինը, ծծումբը, երկաթը, պղինձը, ոսկին պարզ նյութեր են, քանի որ կազմված են համապատասխանաբար միայն ազոտ, թթվածին, ծծումբ, երկաթ, պղինձ, ոսկի տարրերի ատոմներից: Ինչպես տեսնում եք՝ պարզ նյութի անվանումը սովորաբար (բայց ոչ միշտ) համընկնում է տարրի անվանման հետ:
Պարզ նյութերի մեջ տարբերում են մետաղներ և ոչ մետաղներ: Ձեզ հայտնի են մեծ թվով մետաղներ՝ երկաթը, ալյումինը, պղինձը, կապարը, արծաթը, ոսկին և այլն:

Մետաղները կարելի է տարբերել ոչ մետաղներից իրենց ընդհանուր հատկություններով: Այսպես՝ մետաղները սովորական պայմաններում պինդ նյութեր են (բացառությամբ սնդիկի, որը հեղուկ է): Մետաղները լավ ջերմաէլեկտրահաղորդիչներ են: Պղնձից, ալյումինից, արծաթից, ոսկուց պատրաստում են հաղորդալարեր: Դրանք պլաստիկ են՝ մաքուր մետաղից պատրաստած ձողը հնարավոր է «ծեծել», դարձնել թիթեղ: Մաքուր վիճա­կում մետաղները սովորաբար փայլուն են:
Ոչ  մետաղների մեջ կան ինչպես պինդ (ծծումբ, ածխածին, ֆոսֆոր), այնպես էլ՝ հեղուկ (բրոմ) և գազային (ազոտ, ջրածին, թթվածին) նյութեր: Պինդ ոչ մետաղները սովորաբար պլաստիկ չեն, դրանք փխրուն են: Ոչ մետաղներն էլեկտրական հոսանք չեն հաղորդում (բացառություն է ածխածինը), վատ ջերմահաղորդիչներ են:
Մեկից ավելի քիմիական տարրերի ատոմներից կազմված նյութերը կոչվում են բարդ:
Օրինակ՝ ածխաթթու գազը կամ ջուրը բարդ նյութեր են: Առաջինը կազմված է ածխածին և թթվածին, երկրորդը՝ ջրածին և թթվածին տարրե­րի ատոմներից:
Բարդ նյութերն այլ կերպ անվանում են քիմիական միացություններ:
Քիմիական տարրերի ատոմները քիմիական փոխազդեցությունների ընթացքում չեն անհետանում, մեկ միացությունից կարող են մի այլ միացու­թյան բաղադրության մեջ անցնել:
Ամեն քիմիական տարր ունի իր նշանը և անվանումը: Քիմիական տարրի անվանումը տարբեր լեզուներով կարող է տարբեր հնչել: Լատինե­րեն «ferrum», անգլերեն «iron», ռուսերեն «железо», հայերեն «երկաթ»՝ դրանք նույն տարրի անվանումներն են: Որպես քիմիական տարրի նշան՝ ընդունվում է լատիներեն անվանման սկզբնատառը (գլխատառով գրված): Նույն տառով սկսվող տարրերի նշաններն իրարից տարբերելու համար՝ մեկից բացի մյուս տարրերի անվանման առաջին տառից հետո փոքրատառով գրվում է նաև հաջորդ տառերից որևէ մեկը: Օրինակ՝ կալցիումը (լատ.՝ Calcium) նշանկվում է Ca, կադմիումր (լատ.՝ Cadmium)՝ Cd, իսկ քլորր (լատ.՝ Chlorum)՝ Cl: Ստորև աղյուսակում ներկայացված են որոշ քիմիական տարրերի անվանումներ՝ համապատասխան լատինատառ նշաններով և արտասանությամբ:

Բնության մեջ գոյություն ունեն ատոմների տարբեր տեսակներ, որոնք զանազանվում են իրենց զանգվածով, չափերով, միջուկի կառուցվածքով:
Ատոմների որոշակի տեսակը կոչվում է քիմիական տարր: Ներկայումս հայտնի է 118 քիմիական տարր: Դրանցից վերջին մի քանիսի հայտնագործման մեջ մեծ է մեր հայրենակից, Ռուսաստանի գի­տությունների ակադեմիայի ակադեմիկոս, պրոֆեսոր Յուրի Հովհաննիս­յանի դերը: Տարրերի ատոմները միանում են նույն կամ այլ տարրի ատոմներին՝ առաջացնելով պարզ և բարդ նյութեր:

Քիմիական տարրը	Քիմիական նշանը	Արտասանությունը
Ազոտ	N	էն
Ալյումին	Al	ալյումին
Ջրածին	H	հաշ
Թթվածին	O	о
Երկաթ	Fe	ֆեռում
Պղինձ	Cu	կուպրում
Արծաթ	Ag	արգենտում
Ոսկի	Au	աուրում
Կապար	Pb	պլումբում

Ցինկ	Zn	ցինկ
Ածխածին	C	ց
Ծծումբ	S	էս
Ֆոսֆոր	P	պե
Քլոր	Cl	քլոր
Բրոմ	Br	բրոմ
սիլիցիում	Si	սիլիցիում

Հարցեր

1. Ինչո՞վ են տարբերվում պարզ և բարդ նյութերը:

Մեկ քիմիական տարրի ատոմներից կազմված նյութերը կոչվում են պարզ:

Մեկից ավելի քիմիական տարրերի ատոմներից կազմված նյութերը կոչվում են բարդ:

2. Ի՞նչ հատկություններով կարելի է տարբերել մետաղը ոչ մետաղից:

Մետաղները կարելի է տարբերել ոչ մետաղներից իրենց ընդհանուր հատկություններով: